Piše: Borislav Bijelić

Ivanić i ekonomija

Stav ministra spoljnih poslova BiH Mladena Ivanića da je poseban problem sadržan u činjenici da se kod nas niko od aktuelnih političara ne bavi ekonomijom (Intervju TV BN) govori o visokom stepenu nerazumijevanja stvarnog stanja i uloge političara.

Naime, naš problem nije u tome što se niko od političara ne bavi ekonomijom, već u činjenici da se svi političari bave ekonomijom, a Ivanić se tako zdušno i intenzivno bavio ekonomijom da je funkciju premijera sveo na funkciju komercijaliste.

Sjetimo se prodaje Kristal banke za jedan evro i kontinuiranog obrazlaganja od strane Ivanića da je uspio inostranoj banci prodati banku koja je u takvoj dubiozi da je upitno da li vrijedi i jedan evro.

Na stranu činjenica da je Služba glavne revizije ustvrdila čitav niz nepravilnosti i kršenja zakonitosti prilikom procesa privatizacije iste banke.

Više zabrinjava činjenica da Ivanić uporno ističe kako je kao premijer nadmudrio (prevario) inostranu banku. Tako, ako bi po nečemu trebalo da budemo prepoznatljivi, evo primjera. Premijer Republike Srpske nadmudrio prestižnu inostranu banku.

Desi se da i bankarski profesionalci naivno natrče na problematičnu banku. Može se očekivati da nakon isteka mandata predstvanici međunarodnih organizacija angažuju Ivanića kao eksperta za rasprodaju preostalih banaka u svijetu, kao što su ga kao eksperta angažovali za model privatizacije. Što je od najavljene ekspertske vlade bio i ostao ekspert samo Ivanić, to je za neku drugu priču.

A kako tek obrazložiti činjenicu da su ministri (političari) ujedno i predstavnici državnog kapitala u atraktivnim preduzećima sa većinskim državnim kapitalom? Zar to nije direktno bavljenje ekonomijom od strane političara? I to na najgori mogući način.

Preko političke moći suštinski upravljaju kadrovima (ljudima i ljudskim sudbinama) i preraspodjeljuju znatan dio državnog kapitala da bi se u datom momentu izvršila transakcija preostalog atraktivnog državnog kapitala pod njihovim patronatom.

Odnosno, bave se segmentima ekonomije, a da za to ne snosne nikakvu materijalnu odgovornost, jer ne upravljaju svojom imovinom (kapitalom) već državnim (partijskim).

I umjesto da se na primjeren način okonča proces privatizacije i da se ekonomijom počnu baviti nosioci prava svojine i ovlašćeni predstavnici (menadžeri), kod nas se ekonomijom još bave političari (komunisti).

Međutim, to nije ključni i nepremostiv problem, jer će se prirodnim slijedom stvari, prije ili kasnije, desiti privatizacija. Problem je u tome što profesor univerziteta sasvim krivo pristupa i politici i ekonomiji.

A rezultati krivog pristupa ogledaju se u dostignutom visokom stepenu suvereniteta u područjima: zloupotrebe položaja, veoma visoke stope nezaposlenosti, organizovanog kriminala, sive ekonomije, deficita trgovinskog bilansa, bijega kadrova, i veoma visokog stepena sigurnosti i udobnosti političara.

Jest da je tu sigurnost načeo visoki predstavnik, ali ekskluzivni zaštitari nacije uporno ističu kako imaju toliko (spornih) kadrova da će visoki predstavnik dospjeti u bezizlaznu situaciju. Teško visokom predstavniku.

Dakle, političari nisu ličnosti koje treba da se bave ekonomijom. Ekonomijom se bave poslodavci i investitori, a političari treba da se bave kreiranjem institucionalnog okvira u kojem se brzo i nedvosmisleno sankcionišu zloupotrebe nosilaca javnih funkcija (prodaja banke za jedan evro, i sl.).

Zatim, do izražaja dolaze pragmatične aktivnosti političara koje su vezane za stvaranje pretpostavki racionalnom i efikasnom (konkurentnom) obavljanju poslovne djelatnosti sa utvrđenim pravilima igre između ugovarača.

I nakon toga, na scenu stupa redistributivna (socijalna) funkcija politike. Iako naizgled složeno, sve je to veoma jednostavno ukoliko su politički lideri čestiti i progresivni. Možda se sve ovo moglo sažeti u okviru jedne upitne rečenici. Pa, zar nismo živjeli u sistemu u kojem su se političari bavili ekonomijom, i šta bi?