Haшa презименима
Hum/Hercegovina-Čitav svijet naseli a sebe ne raseli
Saradnik „Virtualne Hercegovine” iz Australije istoričar Nikola Laketa, inače Nevesinjac, veliki rodoljub i nostalgičar za rodnim krajem poslao nam je obimnu istorijsku građu o nevesinjskim porodicama,njihovom porijeklu i migracionim kretanjima. Smatramo da ovaj materijal zaslužuje da se nađe na ovom sajtu i još jednom se zahvaljujemo gospodinu Laketi u nadi da će njegov primjer slijediti i drugi naši zemljaci razasuti po svekolikom svijetu.
Živeci daleko od rodnog kraja u tudjini, razmišljam o seobama i etnickim promjenama stanovnistva na prostoru Hercegovine i Crne Gore, koje se smatraju nepresusnim vrelom migracija.
Naročito je na tome polju bila aktivna Hercegovina.
Još od davnina postoji izreka:„Hercegovina, čitav svijet naseli a sebe ne raseli”! Od najstarijih vremena, vecina seoba kretala je sa ovih prostora u pravcu Srbije i Bosne.
Na pojavu seoba uticu dva veoma bitna faktora : unutrasnji i vanjski.
U unutrasnje faktore spadaju uglavnom ekonomski,ljudi se sele bez prinude u potrazi za boljim zivotnim uslovima. Oduvijek su se selili Vlasi, Srbi stocari u potrazi za boljom ispasom za stoku.Vremenom poslije velikih epidemijskih bolesti i ratova, Vlasi se spustaju sa planina u ravnice,napustaju stocarstvo i pocinju se baviti zemljoradnjom. Ratovi i bolesti, naročito kuga, regulisali su prirastaj stanovnistva u srednjem vijeku.
Vanjski faktori bili su napadi sa vana. Poslije vojnickog poraza, čitave mase stanovnistva bjeze ispred osvajaca, nastojeci da sacuvaju glavu i goli zivot, prelazeci pri tome hiljade kilometara. Srbi su stari indoevropski selilacki narod.Od početka VII v.n.e,žive na Balkanskom poluostrvu na teritoriji Vizantije. Vizantija ih je tu naselila radi zastite svoje sjevero zapadne granice od novih varvarskih upada.
Hecegovina je do kraja XII vijeka bila u sastavu Vizantije.Za vrijeme uspona srpske države u doba vladavine velikog zupana Stefana Nemanje (1169-1196) Hercegovina ulazi u sastav srpske države. Polovinom XIV vijeka podijeljena je imeđu feudalnih država Srbije i Bosne.Neko krace vrijeme Humom, kako se tada zvala Hercegovina,
upravljao je Nemanjin najmladji sin Rastko kasnije nazvan Sv.Sava.On je od njemackog
koPoB
28. јул 2007. у 21.25
cara Fridria I Barbarose (1125-1290) dobio titulu hercega,vojvode kada je bio u jednoj diplomatskoj misiji. Prvi titularni herceg bio je herceg Stefan Vukcic Kosaca (1435-1466) nosio je titulu „herceg od Sv.Save”, pa je zemlja kojom je upravljo nazvana Hercegovina. Sjediste mu je bilo u utvrdjenom gradu Blagaju na izvoru rijeke Bune.On se 1448 godine, odvojio od vlasti bosanskog kralja i poceo je samostalno da vlada, ali ne zadugo,jer su Turci ubrzo zauzeli Hercegovinu. Među njegovim sinovima ubrzo je izbila nesloga i borba oko nasledja.Kada je zemlja bila na vrhuncu uspona prema svjedocenju dubrovackog hronicara Petra Lukarevica u sastav
vojvodstva Sv.Save ili Hercegovine bili su : Konjic, Dabar, Imotski, Blagaj, Mostar,Pocitelj,Nevesinje,Svitava,Popovo,Trebinje,Herceg Novi,Risan,Cernica,Rogatica,Milesevo, Prijepolje, Pljevlja,Piva i Tara.Već 1465 godine,Turci su zauzeli dobro utvrdjeni grad Blagaj i sjeverni dio,a Mlecani su zauzeli Neretljansku krajinu na jugu.
Napad turske vojske predvodio je Vlatko, Ahmed-beg Hercegovic, poturceni stariji Hercegov sin,koji je napustio oca, poturcio se, presao je na stranu Turaka a sve radi toga da bi uz pomoć Turaka dosao sto prije do ocevog nasledja. Njegova dva mladja brata presli su u katolicanstvo ocekujuci efikasniju pomoć i zastitu sa zapada.Kada je Vlatko napadao sa vojskom na grad Blagaj, naredio je svakom vojniku da zapali najmanje po dest vatri.Kada je zapaljene vatre sa grada ugledao stari herceg, rekao je „ako je za svakom vatrom po jedan vojnik meni nema spasa”.Naredio je da se nocu mazge potkuju naopako i sa blagom da bi zaturio trag stigao u Dubrovnik, trazeci spas i utociste od Turaka.Stari herceg je ubrzo umro 1466 godine sahranjen je u crkvi u Scepan polju gdje se sastaju rijeke Piva i Tara.Njegovi sinovi poveli su borbu oko nasledja,sto je Turcima olaksalo posao oko zauzimanja preostalog dijela Hercegovine. Zauzimanje Herceg Novog 1482 godine, Turci su u potpunosti zavladali Hercegovinom, koja će biti pod njihovom vlascu neprekidno od 1482 do 1878 godine. Odmah po zauzimanju, Turci su osnovali Hercegovacki sandzak sa sjedistem u Foci.
Poslije turskih zauzimanja Hercegovine 1482 godine, srpsko plemstvo ostalo je bez feudalnih posjeda i privilegija. Jedan dio plemstva izginuo je u borbama sa Turcima, drugi dio je izbjegao na zapad, treci dio plemstva primio je islam da bi zadrzao svoje feudalne posjede i privilegije. Tako su na islam presle sledeće srpske porodice u Hercegovini : Kalimanici, ( iz Foce za njih ima podatak u Dubrovackom arhivu da su su prva srpska porodica koja je uzela islam ) Ljubovici,Sokolovici,Kurtovici,Pasici,Bijedici,Basici,Kapicici i Zvizdici. Pocetkom XIX vijeka dolazi do ustanaka srpskog stanovnistva u Hercegovini od kojih su najpoznatiji ustanci pod vodjstvom Luke Vukalovica 1852-1862 godine, i ustanak poznati pod imenom Nevesinjska puska 1875-1878 godine, s ciljem sto brzeg oslobodjenja od turske vlasti.
Zivot, obicaje i navike srpskog naroda najbolje je opisao naucnik Jevto Dedijer u svome cuvenom djelu„Hercegovina”nastalo početkom XX vijeka, kao rezultat naucnog istrazivanja samog autora i njegovih saradnika. U tome djelu Dedijer i saradnici sakupili su veoma dragocjene etnicke i istorijske podatke o zivotu i radu ljudi njihovim etnickim seobama i promjenama tokom XVIII i XIX vijeka. Oni
su zapazili da na teritoriji Hercegovine žive veoma stare srpske porodice, još od XII vijeka od vremena vladavine Stefana Nemanje (1169-1196) godine. Iz ovih starih porodica kada su se razbratila stara bratstva, tokom vremena nastale su nove srpske
koPoB
28. јул 2007. у 21.25
porodice u Hercegovini koje su krenule u rasejanje sirom svijeta. U geografskom i klimatskom pogledu Hercegovina se dijeli na Istocnu i Zapadnu Hercegovinu, granica je njena rijeka Neretva, koja od Konjica tece u pravcu sjever-jug i tako dijeli Hercegovinu na Istocnu i Zapadnu Hercegovinu. Druga podjela je na gornju i donju Hercegovinu ili na humninu i rudinu (planinu). U humnini ne pada snijeg a u planini
snijeg je redovna pojava. Od davnina stanovnistvo Hercegovine bavilo se stocarstvom, krecuci se sa stokom i pasom iz humnine na visoke planine, te su tako osnivana nova stalna naselja u gornjoj Hercegovini.
Jevto Dedijer, rođen je 1879 godine u selu Cepelica kod Bilece.
Bio je ucenik i saradnik velikog srpskog naucnika Jovana Cvijica koji se bavio proucavanjem Balkanskog poluostrva, kako se zove njegovo istoimeno djelo. Još kao mali djecak Dedijer je Cvijicu vodio konja kroz bespuca hercegovackog kamenjara na njegovim terenskim ispitivanjima. Cvijic je odmah zapazio bistrinu i neobičnu nadarenost hercegovackog djecaka.Pitao ga je :„Da li bi želio da nastavi dalje skolovanje”? Djecak je rekao, da bi rado nastavio skolovanje, ali otac nema para za njegovo dalje skolovanje. Cvijic je preko svojih veza i ljudi u Mostaru kod poznate srpske porodice Corovic obezbijedio mladom Jevtu Dedijeru da se skoluje u Mostaru, gdje je zavrsio osnovnu skolu i gimnaziju koja je pocela sa radom 1893 godine. Studije i doktorat zavrsio je kod Jovana Cvijica u Beogradu. Radio je kao kustos u Zemaljskom muzeju u Sarajevu, gdje je objavio mnoga naucna djela iz zivota srpskog naroda u BiH. Jedan je od rijetkih Srba intelektualaca koji je u znak protesta napustio državnu sluzbu jer
se nije slagao sa okupatorskom politikom poslije aneksije 1908 godine, duboko saosjecajuci sa patnjama i teskom sudbinom srpskog naroda u Bosni i Hercegovini.
Imao je čitavu mrezu saradnika na terenu Hercegovine i Nevesinja. Iz Nevesinja to su bili pop Tomo Bratic iz Fojnice i djaci Bogdan Zerajic iz Miljevca i Marko Perin iz Batkovica, obojica clanovi revolucinarnog drustva „Mlada Bosna”. Po Dedijeru u „starinske”porodice spadaju one koje su na prostoru Hercegovine zivjele odranije, prije turskih osvajanja srpskih srednjovjekovnih zemalja, a to su :
http://www1.serbiancafe.com/lat/diskusije/mesg/139/13432296/poruka-o-prezimenima-nastavak.html?137Evo prilike nasim POturcenjacima/POkatolicama da mozda pronadju/saznaju stogod od svojih prezimena,svojih korena,svojih dedova.
Mozete tamo postaviti i pitanja oko prezimena uvazenom profi Laketa.
Srecno.
