EU garancija za trajni mir

Evropska unija je jedino sredstvo koje je dovoljno jako da prevlada nacionalne egoizme koji postoje u zemljama zapadnog Balkana, zemljama koje su kroz istoriju stalno ratovale jedna sa drugom.

Da je to tako najbolje govori podatak da je period od završetka Drugog svjetskog rata, pa do rata u bivšoj socijalističkoj Jugoslaviji period najdužeg mira u istoriji ovog po prirodi nemirnog prostora i da je taj mir izdržao tek četiri i po decenije.

EU je najveći mirovni projekat svih vremena i jedini koncept koji je prevladao viševjekovnu mržnju i podjele među zemljama Evrope.

Kao mirovni projekat koji je izdržao test vremena, sljedeći korak je sasvim prirodan - primijeniti isti recept na zemlje zapadnog Balkana. Evropska perspektiva, koja ujedinjuje sve narode i zemlje na zapadnom Balkanu, je najbolja šansa da se prevladaju nacionalni egoizmi i skučeno poimanje koje je prevladavalo na ovim prostorima.

Ako smo išta naučili iz istorije, onda je to da je osnovni preduslov da zauvijek stavimo tačku na ratove na Balkanu - istina.

Bivša Jugoslavija, ma koliko imala pozitivnih efekata i uz činjenicu da je obezbijedila naveći ekonomski razvoj zemalja koje su činile jugoslovensku federaciju, nije izdržala test vremena jer se nije temeljila na istini. Temeljila se na dobronamjernoj ideji bratstva i jedinstva, ali ideji koja očigledno nije počivala na istinskom raspoloženju ljudi koji su u njoj živjeli, što je kasniji građanski rat razotkrio na najgori mogući način.

Ako je ideja evropskog jedinstva uspjela ujediniti vijekovne antagonizme na prostoru evropskog kontinenta, možda ista ideja može biti sprovedena i na prostoru zapadnog Balkana. Ali jedini način da evropski projekat bude uspješniji od jugoslovenskog je da počiva na istini i realnim interesima. Ekonomsko povezivanje, regionalna politika na produbljavanju mira i kulturna saradnja, i sve to temeljeno na idejama i pravilima uspostavljenim u EU, može biti relativno čvrsta garancija za dugoročniji mir na prostoru zapadnog Balkana.

Prvi veliki konkretni korak EU na širenju evropskog projekat mira na prostor bivše Jugoslavije je bio Pakt za stabilnost jugoistočne Evrope (PSJIE). PSJIE osnovan je u junu 1999. godine u Kelnu, a ozvaničen nekoliko dana kasnije na samitu u Sarajevu. Kako je pisalo u osnivačkim dokumentima, PSJIE je osnovan "s ciljem da se organizuje i primijeni jedna sveobuhvatna dugoročna strategija za sprečavanje sukoba u ovom dijelu Evrope, zasnovana na iskustvima i naučenim lekcijama u međunarodnim okvirima". Prevedeno, ovo znači da iskustva integrisanja i "smirivanja" zapadne Evrope treba primijeniti za integrisanje i "smirivanje" zapadnog Balkana.

Ovu organizaciju čine zemlje regiona, odnosno Albanija, BiH, Bugarska, Hrvatska, Moldavija, Crna Gora, Rumunija, Makedonija i Srbija. Takođe, kao zemlje partneri čine je SAD, Švajcarska, Norveška, Kanada, Japan i druge zemlje. Među međunarodnim organizacijama su i Svjetska banka, Međunarodni monetarni fond, Evropska banka za obnovu i razvoj, Evropska investiciona banka, UN, Svjetska trgovinska organizacija, Savjet Evrope, NATO i druge.

PSJIE ima tri komponente, i to Demokratizacija i ljudska prava, zatim Ekonomski razvoj i saradnja, te Odbrana i bezbjednost. Komponenta Demokratizacija i ljudska prava fokusira se na parlamentarnu saradnju, izgradnju ljudskog kapitala, obrazovanje i nauku, medije i civilno društvo. Među posebnim programima ove komponente je i razvoj zajedničkih knjiga iz istorije, što je, prirodno, posebno osjetljivo područje. Ova komponenta poseban akcent stavlja i na osnaživanje partnerstva u nevladinom sektoru.

Komponenta Ekonomski razvoj i regionalna saradnja je po svom karakteru podijeljen u tri oblasti, i to na Energetiku i razvoj regionalne infrastrukture, zatim na Trgovinu i investicije, te na Socijalnu koheziju. Sve ove aktivnosti usmjerene su na obezbjeđivanje održivog ekonomskog razvoja, kako kroz modernizaciju infrastrukture, prvenstveno energetiku i transport, tako i kroz proces trgovinske liberalizacije i promociju investicija. Osnovna namjena je promocija regionalnog pristupa ekonomskom razvoju i sveobuhvatnije i efikasnije korištenje finansijskih sredstava iz javnog i privatnog sektora. Najvažniji dokument iz ovog dijela PSJIE je svakako potpisivanje Ugovora o energetskoj zajednici između EU i zemalja zapadnog Balkana, koji je potpisan 25. oktobra 2005. godine u Atini. Svakako ne manje važna je i CEFTA, koja je potpisana 2006. godine i predstavlja jedinstveni multilateralni sporazum o slobodnoj trgovini, najavljen na ministarskom samitu EU u junu 2005. godine, za koji se očekivalo da će u velikoj mjeri poboljšati trgovinu razmjenu i podstaknuti dalje širenje investicija u regionu. Konačno značajan napredak ostvaren je i u domenu jačanja institucijonalnog okvira za regionalnu saradnju, kroz djelovanje Opservatorije za razvoj saobraćajne infrastrukture u jugoistočnoj Evropi.

Kada je riječ o trećoj komponenti, odbrana i bezbjednost se fokusira na pitanja unutrašnje bezbjednosti, ali i spoljne bezbjednosti, radi uspostavljanja stabilnog okruženja i promocije regionalne saradnje u borbi protiv organizovanog kriminala i korupcije.

Ocjena rezultata rada ove organizacije je raznolika i kreće se od onih koji smatraju da je ona potpuno podbacila u očekivanjima, do onih koji smatraju da je ona bila nezamjenjiva u procesu približavanja i saradnje zemalja zapadnog Balkana. Evropski pokret Srbije u svojoj publikaciji smatra su nakon jedne decenije postojanja uočeni važni koraci u regionalnoj stabilizaciji i saradnji, u kojoj je ova organizacija odigrala značajnu ulogu.