Datum: 25.06.2006
Petrovo polje nadomak Trebinja - raskrsnica istorije

Vesna Duka

Svaki korak arheološki izazov

Mjesna zajednica Petrovo polje nadomak Trebinja smatra se najblagorodnijim krajem u ovoj opštini jer, osim što ima plodno tlo i blagu klimu, ovaj kraj posjeduje i izvanredne turističke potencijale, a ima i veliku arheološku vrijednost.

Ako se zna da je ovo sada, ali i prije više vijekova bila značajna putna komunikacija, kroz koju je nekada i bukvalno prolazio put Epidaurus (Cavtat) - Asamo (Trebinje) - Anderba (Nikšić) i da su na ovom lokalitetu u posljednjih tridesetak godina, zajedno s nedavnim pronalaskom, otkrivane stare naseobine, onda je to i najbolji pokazatelje istorijske vrijednosti ovog područja.

ANTIČKE GRAĐEVINE

Nedavno je u naselju Crnač nadomak Trebinja, na lokalitetu Gatnji do, otkriveno jedno staro, poljoprivredno imanje iz doba Rima, takozvana vila rustika.

Otkrio ju je, sasvim slučajno, mještanin Milan Vukoje, radeći na svom imanju, gdje je najprije pronašao zid od tesanog kamena.

"Mnogi od ovdašnjih mještana radili su svojevremeno na iskopavanju lokaliteta Mirine, koji je, nedaleko od ovog novog lokaliteta, pronađen sredinom sedamdesetih godina prošlog vijeka, kao i na lokalitetu Lijeske, koji je takođe blizu, pa ih je ovaj zid asocirao na te građevine, zbog čega su zvali nas i, ispostavilo se, nije bilo greške u pretpostavkama", priča direktor Muzeja Hercegovine Đorđe Odavić.

I ova dva ranija naselja pripadaju antičkom periodu, a zanimljivo je da su još tada neki naučnici smatrali da na ovom prostoru treba tražiti tragove antičkog Trebinja.

Za rad na Mirinama je, priča Odavić, bilo i dosta materijalnih sredstava, koja su se tada obezbjeđivala za iskopavanje i istraživačke radove, pa je pronađeno dosta stambene arhitekture.

Tada su na lokalitetima Mirine i Lijeska otkopane stambene prostorije, a nešto malo dalje pronađena je i antička grobnica.

Nažalost, grobnica je od davnina bila provaljena i opljačkana, ali je njena struktura u potpunosti uočljiva. Stručnjaci pretpostavljaju da je tu bila ranohrišćanska bazilika.

"Takođe, tada je pronađeno i nekoliko rimskih novčića, po kojima je približno određena starost ovog, sada već slobodno možemo reći, naselja jer na jednom rimskom novčiću s likom Mameje, žene cara Aleksandra Severa, zapisana je godina 222-223, po čemu se određuje približna starost. Takođe, po nalazima keramike, strukturi zidova i drugim sitnim nalazima, naselje datira iz trećeg vijeka", kaže Odavić.

Tadašnjim iskopavanjima u Mirinama, prema svjedočenjima stručnjaka Muzeja Hercegovine, pronađeno je pet prostorija, gdje su posebno interesantni tragovi kupatila, s ostacima kade i pećice za zagrijavanje, pa čak i dijelom dobro očuvane kanalizacije. Na lokalitetu Lijeske, koji je veoma blizu Gatnjeg dola, najvjerovatnije je bila još jedna ovakva vila, ali je, s obzirom na činjenicu da tim pravcem ide gradski cjevovod, popriličan dio uništen, pa su ostali samo antički zidovi, koje su stručnjaci datirali u period od 2. do 4. vijeka naše ere.

NOVE ISKOPINE

Izoravanjem svakog dijela zemlje i ovdašnjih njiva mještani pronalaze tesano kamenje i keramiku iz rimskog perioda, pa je tako bilo i s najnovijom iskopinom, gdje je oko zida na koji je naišao Milan Vukoje bilo dosta keramike, a već nakon površinskog kopanja ukazala se podnica od krečnog maltera i cigle, pa onda jedan veliki četverougaoni kamen s malim četvrtastim udubljenjima, kao i ostaci drvenih konstrukcija.

Kada su na lokalitet došli stručnjaci iz muzeja, odmah su zaključili da sve ukazije na vilu rustiku, a pronađeni ostaci na to da se radi o takozvanom trokularu, odnosno o presi za cijeđenje grožđa, što je, nakon novog kopanja, ponovo potvrdio jedan veliki kamen s dva udubljenja, oko koga je nađeno dosta ostataka amfora.

Odmah do ovih ostataka otkriven je i jedan manji bazen, koji je i nakon toliko vijekova ostao nepropustljiv, a za koji se, s obzirom na to da su zidovi nagriženi i crvenkasti, što asocira na vinsku kiselinu, pretpostavlja da se radi o bazenu za vino.

"S obzirom na cio ambijent, s nizom gomila neobično sive boje i kaskadnim spuštanjem zemljišta na cijelom lokalitetu, kao da su u pitanju podzide, gotovo da smo, pored kuće Vukoja, bili sigurni da se nalazimo u centru antičkog Trebinja, a sasvim je izvjesno da Mirine, Lijeska i Gatnji do nisu i jedini ostaci ovakvih vila, u kojima su, to je definitivno, živjeli bogati ljudi jer vina su, očigledno, imali u izobilju", priča Odavić.

To potvrđuju i ostaci trokulara i presa za grožđe i u Mirinama i u Gatnjem dolu, jer na ovako malom rastojanju, svega 500 metara vazdušne linije, prese za grožđe su mogli imati samo bogati domaćini, odnosno, dvije prese na malom prostoru mogao je imati samo izuzetno bogat kraj.

Ovakvih presa, kaže Odavić, ili njihovih ostataka, ima najviše u Istri i na dalmatinskim otocima, dok je, primjera radi, i Dioklecijanova palata imala ovakvu jednu presu, a jedna je pronađena i na lokalitetu Mogorjelo kod Čapljine.

NEOPHODAN PROJEKAT

Sve ovo ukazuje da bi se ovom području konačno moralo prići malo kompleksnije, a za takve poduhvate nedovoljan je Muzej Hercegovine, koji nema materijalnih sredstava za ovakve projekte i koji je i ovaj najnoviji poduhvat radio bez ikakvog budžeta.

Odavić kaže da je moguće da je na vrhu obližnjeg Ilijinog brda bio i rimski refugij, odnosno utvrda za kontrolu šireg područja, za kontrolu pomenutog antičkog puta, jer je praktično svaki korak na ovom području arheološki izazov.

"U blizini je crkva svetog Petra i Pavla, unutar koje se nalazi jedan natpis iz 12. vijeka, a ima i ostataka drugih crkvica, zatim vrlo zanimljiva Pavlova pećina, pa onda kameni stećci na obližnjem lokalitetu Varina gruda, od kojih smo jedan istražili i on je nesporno iz srednjeg vijeka, tako da se ovdje očigledno prepliću svi periodi ljudske istorije", ističe Odavić.

Ipak, malo je sluha za ovaj region koji bi, tvrdilo se to i sedamdesetih godina kada su otkrivene Mirine, mogao postati turistička atrakcija, svojevrsna upravo zbog preplitanja vremena i civilizacija.

S obzirom na to da sve ukazuje da je ovo mjesto bilo veoma bogato i poprilično naseljeno, ali i poprilično devastirano viševjekovnim kopanjem, izgradnjom, izoravanjem, moralo bi postojati i nešto više osim entuzijazma Đorđa Odavića i njegovih kolega da pokrene pravi i ozbiljan projekat na ovom lokalitetu.