Bilbordi postavljeni kraj magistralnih puteva, najfrekventnijih gradskih ulica i raskrsnica odvlače pažnju učesnika u saobraćaju. S tim se slažu i mnogi učesnici u saobraćaju, kao i stručnjaci iz te oblasti. Iako nerijetko vizuelno vrlo upečatljivi, ogromni reklamni panoi mogu da izazovu veliku štetu. Dovoljan je samo trenutak vozačeve nepažnje i skretanje pogleda prema bilbordu da dođe do nesreće.
Strategiju uticaja ovih predmeta na pažnju vozača je uradio Milenko Jaćimović, predsjednik Udruženja za bezbjednost i unapređenje saobraćaja grada Banjaluka. Analiza je imala za cilj skrenuti pažnju o nekontrolisanom postavljanju panoa na mjestima na kojima bi se ono trebalo zabraniti ili strogo definisati pravila o sadržaju samih poruka. Na osnovu analize se došlo do rezultata da je uporedo sa povećanjem broja bilborda povećan i broj nesreća u saobraćaju.
"Tokom radnje studija došao sam do podataka koji govore da, kako se povećavao broj panoa, iz godine u godinu se povećavao broj saobraćajnih nesreća na raskrsnicama gdje postoji više bilborda ili reklama. Tako su se zbog nedovoljnog odstojanja vozila 2004. godine dogodile 532 saobraćajne nesreće, dok su se 2005. godine desile 603 nesreće", rekao je Jaćimović.
U prva četiri mjeseca 2007. godine dogodile su se čak 163 saobraćajne nesreće. Iz godine u godinu se taj broj povećava, a nerijetko je da u njima auto udari pješaka. Svi ovi podaci do kojih je došao Jaćimović alarmirali su radnike koji se bave očuvanjem bezbjednosti u saobraćaju.
Vozačima smetaju izazovne i blještave reklame
Mićo Popović iz Čelinca kod Banjaluke vozač je od svoje 22. godine. U osam godina vozačkog staža primijetio je povećan broj panoa i svijetlećih reklama na putevima. To mu je vremenom počelo smetati, jer mu ometaju pažnju tokom vožnje.
"Vjerovatno i drugim učesnicima u saobraćaju smeta kada vozač ispred njega gleda u bilbord i uopšte ne prati saobraćajne propise. Mislim da se broj panoa povećao do mjere da prelazi granice ukusa. S druge strane, što je više bilborda, više je opasnosti po vozače i ostale učesnike u saobraćaju", objašnjava Popović.
Na teritoriji grada Banjaluka postavljeno je 1.920 oglasnih medija, od čega je 218 bilborda.
Boro Stojanović, vozač iz Banjaluke, smatra da je bitno šta se nalazi na panou i koja poruka se šalje posmatračima. Nezadovoljan je "neukusnim reklamama koje se smiješe" i tako ruše i estetski kodeks.
"Dugo vremena mi je parala oči reklama na Bulevaru cara Dušana gdje je stajao natpis 'Svidjeće se i tvojim gaćicama'. Jednostavno, to je poruka koju gledaju i djeca, a o odvlačenju pažnje vozača da ne pričam", kaže Stojanović.
On smatra i da ima dobrih poruka koje se šalju preko ovih medija, ali s druge strane to može biti opasno po život.
Nepotpun zakon o uticaju panoa na saobraćaj
Jedan od osnovnih razloga za veliku popularnost na otvorenom prostoru, koje se sprovodi putem bilborda, svijetlećih reklama ili posredstvom nekog sličnog medija, jeste činjenica da je ovo jeftiniji medij od televizije, smatra Jaćimović.
Uticaj panoa na bezbjednost saobraćaja pomenut je samo u dva člana Zakona o oglašavanju RS. Članom 24 tog zakona napomenuto je da se oglašavanje na otvorenom prostoru vrši na način kojim se obezbjeđuje sigurnost pješaka, motornih vozila i drugih učesnika u saobraćaju, zaštita kulturno-istorijskih spomenika i dobara od opšteg interesa i očuvanje i unapređenje izgleda grada, odnosno naseljenog mjesta. Zakonom je regulisano i postavljanje oglasnih panoa na javnim površinama, te piše da se na njima oglasni pano može postaviti na osnovu dozvole nadležnog organa. Nadležni organ može da odbije izdavanje dozvole ako utvrdi da bi postavljanje oglasnog panoa na javnoj površini ugrozilo bezbjednost pješaka, motornih vozila i drugih učesnika u saobraćaju i zaštitu kulturno-istorijskih spomenika i dobara od opšteg interesa ili narušilo očuvanje i unapređenje izgleda grada, odnosno naseljenog mjesta.
"Iz priloženog se ne može zaključiti da su prilikom izrade ovog zakona detaljno analizirali uticaj oglasnog prostora na učesnike u saobraćaju, odnosno uticaj postavljanja ove vrste medija, a koji se tiče ugla u odnosu na pravac kretanja, rastojanja i količine oglasnog prostora na određenoj površini nisu detaljno razrađeni", rekao je Jaćimović.
Za izdavanje dozvola za postavljanje bilborda i svijetlećih reklama zaduženo je Odjeljenje za prostorno uređenje pri Administrativnoj službi grada Banjaluka.
"Preduzeća koja se bave reklamiranjem za treća lica, odnosno komercijalno reklamiranje ili bilo koja druga preduzeća i preduzetnici podnose zahtjev za postavljanje oglasnog medija uz koji obavezno prilažu ovjerenu pismenu saglasnost vlasnika objekta ili zemljišta u zavisnosti o kakvom oglasnom mediju se radi", rekao je Duško Tatić iz Administrativne službe grada Banjaluka.
Prema njegovim riječima, grad Banjaluka ne daje u zakup prostore za bilo koji oblik javnog oglašavanja. Fizička lica koja nemaju registrovanu i odobrenu djelatnost ne mogu imati odobrene oglasne medije. Za sve legalno postavljene bilborde prethodila je izrada urbanističko-tehničkih uslova urađenih od strane projektnih kuća registrovanih za izradu ove vrste dokumenata, a sve u skladu sa Zakonom o uređenju prostora, Zakonom o javnim putevima, Zakonom o osnovama bezbjednosti saobraćaja na putevima BiH i drugim aktima.
"Od 1998. godine do danas bilo je zahtjeva koji su odbijeni i ubuduće se neće odobravati postavljanje onih bilborda koji ne ispunjavaju uslove propisane Zakonom o osnovama bezbjednosti saobraćaja na putevima", naglasio je Tatić.
Zaklanjanje znakova vrlo opasno, posebno noću
U Banjaluci nije rađena studija koliko panoi odvlače pažnju. Generalno gledajući, po mišljenju Srđana Puhala, psihologa, bilbordi mogu negativno da utiču na bezbjednost saobraćaja, ali zna se desiti da imaju i pozitivne efekte.
"Ukoliko se vozač zamisli ili uspava, taj isti pano ga može probuditi tako da u jednu ruku imaju i pozitivnu stranu. Ali, nezahvalno je sve to pretpostavljati bez studije koja se treba uraditi kao u zapadnim zemljama Evrope", smatra Puhalo.
Više od 40 odsto ljudi uopšte ne registruje saobraćajni znak, navodi se u istraživanju Udruženja za bezbjednost saobraćaja Banjaluka. To znači da vozači prolaze pored ovih znakova ne uočavajući ih i ne primjećujući poruke znakova ili vrlo brzo zanemaruju dobijenu poruku. U situacijama kada pažnju vozača privuče okolni bilbord, percepcija znaka je gotovo neizvodljiva.
"Najviše mi smeta kada mi pano sakrije saobraćajni znak, pa se nekada zna desiti da umalo ne prođem na znaku stop. Još, ako je bilbord - poput saobraćajnog znaka - crvene boje, on je neprimjetan", kaže Boro Stojanović.
U noćnoj vožnji vozači su usmjereni da registruju poruke sa znakova jer nisu u mogućnosti da ih primaju neposredno sa puta, kao pri dnevnoj vožnji. Kako bi se smanjio broj saobraćajnih nesreća koje se dese pod uticajem panoa, Udruženje za bezbjednost saobraćaja Banjaluke je predložilo nekoliko stvari.
"Neophodno je ukloniti i zabraniti postavljanje bilborda u zoni raskrsnica, zabraniti njihovo postavljanje na određenom rastojanju prije i poslije saobraćajnog znaka i pješačkog prelaza, kao i definisati količinu informacija na panou", rekao je Jaćimović.