SARAJEVO - Krajem mjeseca održava se sjednica Savjeta bezbjednosti UN o implementaciji Dejtonskog sporazuma, na kojoj, po svemu sudeći, prvi put neće nastupiti osoba na čelu OHR-a kako bi članicama tog tijela lično iznijela stav o stanju u zemlji.
Diplomate ne očekuju ruski veto
To je posebno značajno zbog činjenice da je sjednica o BiH krajem godine istovremeno sjednica na kojoj se odlučuje o produženju mandata vojne misije EU u BiH EUFOR, kao i to da na čelu OHR-a prvi put sjedi Amerikanac Luis Krišok, i to na poziciji vršioca dužnosti, što je takođe neobičan kuriozitet. Prema informacijama koje smo dobili od nekoliko diplomatskih predstavnika zemalja u Evropi, ovog 30. oktobra niko ne očekuje probleme, odnosno mogućnost da bi Rusija mogla uložiti veto. Podsjećanja radi, mandat EUFOR-a se produžava svake godine u novembru, a u slučaju da bilo koja od pet stalnih članica Savjeta bezbjednosti uloži veto, mandat EUFOR-a bi praktično prestao da važi u roku od nekoliko dana.
EUFOR važan za mir u Evropi
Iako je sličan problem postojao i ranijih godina, sada je situacija posebno zanimljiva zato što je administracija Donalda Trampa zauzela zvaničan stav, suprotan stavovima ranijih američkih administracija iz obje glavne američke stranke, da se više neće miješati u odnose unutar BiH i da će se fokusirati samo na uzajamno korisna ekonomska partnerstva. Osim toga, takođe za razliku od ranijih američkih administracija, zauzima se za obnovu dijaloga s Rusijom i uzimanje u obzir ruskih strateških interesa u Evropi.
Ovo je posebno zanimljivo zato što je zvanični stav Zapada ranijih godina uvijek bio da Rusija želi poremetiti bezbjednosne aranžmane u Evropi, što se uvijek specifično odražavalo na BiH koja je jedna od tek nekoliko evropskih zemalja u kojoj važe posebni bezbjednosni aranžmani. Objašnjenje je uvijek bilo da ako bi Rusija uspjela uzdrmati bezbjednosni okvir u BiH uspostavljen Dejtonom, to bi dovelo do slabljenja bezbjednosnih odnosa između Evrope i Amerike. Obrazloženje je išlo linijom da su SAD, NATO i EU, odnosno tada njene najvažnije članice, na BiH testirali novi bezbjednosni poredak poslije kraja hladnog rata, i da bi Rusija imala motiv da uskraćivanjem podrške EUFOR-u kroz ulaganje veta sruši postojeći konsenzus.
Kako bi Vašington reagovao na eventualni ruski veto?
Tada su nam diplomate, ali i službenici NATO-a prilikom naših posjeta Briselu, ocjenjivali da to Rusija neće uraditi jer bi EUFOR automatski zamijenio NATO, i da je EUFOR za Moskvu "manje zlo". Sada, međutim, kad se uzme u obzir nova zvanična američka politika nemiješanja Amerike u situaciju u BiH i želja za približavanjem Moskvi, postavlja se pitanje kako bi Vašington odgovorio u slučaju da Moskva uloži veto na EUFOR, što Rusiji daje dodatni motiv da razmisli o uskraćivanju podrške EUFOR-u. Iako je neizvjestan konačni rasplet situacije, postoji razmišljanje da će Rusija čekati s radikalnim odlukama u Evropi dok se ne riješi ishod rata u Ukrajini, koji je za Zapad čin ruske agresije na nezavisnu zemlju. Naime, ako urode plodom planovi za mirovni samit u narednih nekoliko mjeseci, onda bi ključna odluka o daljoj sudbini EUFOR-a mogla uslijediti naredne godine u ovo doba.