Evropska unija ponovo otvara raspravu o zajedničkom zaduživanju, temi za koju se donedavno činilo da je politički zatvorena. Španija je državama članicama evrozone predstavila prijedlog za uspostavljanje zajedničkog mehanizma zaduživanja, čija bi vrijednost mogla dostići čak 850 milijardi evra godišnje.
Iako na prvi pogled djeluje kao još jedna politička inicijativa, prijedlog otvara jedno od ključnih pitanja za budućnost evropske ekonomije – može li Evropska unija stvoriti snažnije tržište kapitala i smanjiti troškove finansiranja privrede.
Cilj je jače evropsko tržište kapitala
U dokumentu koji je Madrid predstavio članicama evrozone navodi se da bi zajedničko izdavanje duga povećalo likvidnost finansijskih tržišta i stvorilo evropsku „sigurnu imovinu“, po uzoru na američke državne obveznice.
Time bi kompanije lakše dolazile do kapitala po povoljnijim uslovima, ojačala bi međunarodna uloga evra, a ubrzao razvoj jedinstvenog evropskog tržišta kapitala.
Zašto Evropa zaostaje za SAD?
Sjedinjene Američke Države decenijama imaju jedinstveno tržište državnih obveznica, koje predstavlja osnovnu referencu za finansijska tržišta širom svijeta.
Evropska unija funkcioniše drugačije. Njemačka, Francuska, Italija, Španija i ostale članice izdaju sopstvene državne obveznice, uz različite kamatne stope i različite nivoe rizika.
Takva fragmentacija smanjuje likvidnost tržišta i povećava troškove finansiranja kompanija i banaka.
Španija smatra da bi zajednički evropski dug mogao postati evropski ekvivalent američkim državnim obveznicama.
Moguće milijarde evra ušteda
Najveću pažnju privlači procijenjena vrijednost budućeg zajedničkog zaduživanja od 850 milijardi evra godišnje, ali zagovornici prijedloga ističu da su važnije dugoročne koristi.
Prema procjenama Madrida, ukoliko bi se zajednički dug izdavao pod uslovima sličnim njemačkim državnim obveznicama, godišnje bi moglo biti ušteđeno oko pet milijardi evra.
Ako bi ukupna vrijednost zajedničkog izdanja dostigla oko pet biliona evra, godišnje uštede premašile bi 25 milijardi evra.
Zašto nema saglasnosti?
Ideja zajedničkog evropskog duga nije nova. O njoj se raspravljalo još tokom evropske dužničke krize, a ponovo je aktuelizovana tokom pandemije.
Njemačka i Holandija i dalje upozoravaju da bi zajedničko zaduživanje moglo dovesti do toga da fiskalno odgovornije države snose dio tereta zemalja sa većim budžetskim deficitima.
S druge strane, Francuska, Grčka i dio južnoevropskih država smatraju da Evropska unija bez zajedničkih finansijskih instrumenata neće moći ravnopravno da konkuriše Sjedinjenim Američkim Državama i Kini.
Kako bi prevazišla podjele, Španija predlaže dobrovoljni model u kojem bi u prvoj fazi učestvovale države koje žele zajednički nastupati na tržištu kapitala.
Šta bi to značilo za kompanije?
Za poslovni sektor ova inicijativa ne znači samo novo zaduživanje država, već mogućnost jeftinijeg finansiranja.
Dublje i likvidnije tržište zajedničkih evropskih obveznica moglo bi smanjiti troškove zaduživanja banaka i kompanija, povećati dostupnost kapitala i podstaći prekogranična ulaganja.
Na taj način evropskim kompanijama bilo bi lakše da finansiraju razvoj i ravnopravnije konkurišu globalnim rivalima.
Rasprava tek počinje
Prijedlog dolazi u trenutku kada Evropska unija pregovara o novom višegodišnjem budžetu za period od 2028. do 2034. godine, zbog čega pitanje zajedničkog zaduživanja dobija dodatni politički značaj.
Za sada nije poznato da li će prijedlog dobiti potrebnu podršku država članica, ali činjenica da je tema ponovo na dnevnom redu pokazuje da Brisel traži nova rješenja za jačanje konkurentnosti evropske privrede i njenog položaja na globalnom tržištu.