VARŠAVA - Od oktobra 2023. do oktobra 2024. puter je u Evropskoj uniji prosječno poskupio za 19 odsto. Pritom mu se u Slovačkoj u tih godinu dana cijena povećala za čak 49 odsto, a u Njemačkoj i Češkoj za 40 odsto, pokazuju evropski izvještaji koje je Associated Press (AP) dobio na uvid. U Njemačkoj tako, primjera radi, za komad putera od 250 grama morate izdvojiti između 2.40 i četiri evra, zavisno o marki i kvalitetu.
Iako mu je cijena na nivou EU blago pala u odnosu na prethodne mjesece, pojedine zemlje i dalje bilježe trend rasta.
Prosječna veleprodajna cijena putera u Uniji u decembru je bila 770 evra za sto kilograma, što je blag pad (-1.5 odsto) u odnosu na prethodni mjesec, kada je iznosila 775 evra. Hrvatska se po tom pitanju nalazi u gornjem dijelu cjenovnog spektra EU, s prosječnom veleprodajnom cijenom od 852 evra za 100 kilograma, što znači da na nivou EU imaju jednu od najviših cijena.
U oktobru su imali ispodprosječno nisku cijenu putera na nivou EU, kada je njegova veleprodajna cijena iznosila 721 evro. To znači da je u odnosu na dva mjeseca ranije viša za oko 15.5 odsto u Hrvatskoj.
Povećanje cijena putera rezultat je globalne nestašice mlijeka uzrokovane padom proizvodnje, posebno u najvećim zemljama izvoznicima - SAD-u i Novom Zelandu, kazao je za "AP" Marius Divulski, analitičar tržišta hrane i poljoprivrede u poljskoj banci PKO.
Evropski puter pritom obično ima i veći udio masti od onog koji se prodaje u SAD-u, a pored toga, obično dolazi u pakovanjima standardne veličine, tako da proizvođači nemaju ni prostora "sakriti" rast cijena smanjenjem veličine pakovanja (praksa poznata kao šrinkflacija).
Uslijed nestašice putera u Francuskoj u 19. vijeku proizvođači su se dosjetili margarina - nutritivno siromašnije, ali i jeftinije alternative. Ali Francuzi su i dalje jedni od najvećih potrošača putera na kontinentu.
U Poljskoj je to jedna od namirnica koje se čuvaju u strateškim rezervama. Tamošnja vlada u utorak je objavila da na tržište stavlja hiljadu tona smrznutog putera iz rezervi kako bi se stabilizovale cijene.
Odlučili su se na to jer je njegova cijena u toj zemlji u samo mjesec dana (od novembra do decembra) skočila za 11.4 odsto, a prošle godine za 49 odsto, na gotovo 37 poljskih zlota (8.7 evra), pokazuju podaci državne poljoprivredne agencije.
Cijena putera u Poljskoj postala je i političko pitanje. Budući da su predsjednički izbori zakazani za sljedeću godinu, protivnici centrističkog premijera Donalda Tuska pokušavaju okriviti njega i njegovu stranku Građanska platforma za taj rast, a drugi okrivljuju guvernera nacionalne banke iz suprotstavljenog političkog tabora.
Neki potrošači čak odlučuju u kojim će prodavnicama kupovati na temelju cijene putera, što je dovelo do ratova cijenama između lanaca mješovitom robom, a oni su u nekim slučajevima u prošlosti vještački držali niske cijene na štetu proizvođača mlijeka, kaže Agnieska Malisevska, direktorica Poljske komore za mlijeko.
Malisevska smatra da je porast cijena putera posljedica kombinacije nacionalnih, evropskih i globalnih tržišnih okolnosti. Što se tiče Poljske, primarni uzrok je nestašica mliječne masti zato što proizvođači zatvaraju svoja preduzeća zbog slabog profita i teških uslova rada. A tu su i veći troškovi energije zbog rata u Ukrajini, što u velikoj mjeri utiče na troškove proizvodnje mlijeka.
Analitičar Dzivulski smatra da bi i suše mogle biti jedan od uzroka smanjenja proizvodnje. Pad cijena mlijeka prošle godine obeshrabrio je ulaganja i natjerao proizvođače mliječnih proizvoda u Uniji da proizvode više sira, što se ispostavilo kao profitabilnije. A pored svega navedenog, izbila je tzv. bolest plavog jezika - virusna bolest koju prenose insekti i bezopasna je za ljude, ali može biti kobna za ovce, krave i koze - što je isto moglo uticati na proizvodnju.
Zemlje južne Evrope daleko više koriste maslinovo ulje, pa su i manje pogođene cijenom puter ili jednostavno ne dižu toliku uzbunu oko njegovog poskupljenja jer ga troše puno manje.
Od prošle godine njegova cijena porasla je u prosjeku za 44 odsto u Italiji, pokazuju podaci CLAL-a. Italija je sedmi najveći evropski proizvođač putera, ali Italijani u svojoj kuhinji ipak preferiraju maslinovo ulje. Cijena putera stoga ondje ne izaziva negodovanje kao u dijelovima Evrope u kojima se on naveliko koristi.
Pariški poslastičar Arnaud Delmontel kaže da je primijetio da su mu cijene u Francuskoj samo od septembra porasle za 25 odsto te da mnogi njegovi konkurenti stoga sada potežu za margarinom, prenosi "Tportal".