Knjige i filmovi oduvijek su bili neraskidivo povezani, a brojna književna djela poslužila su kao inspiracija za neka od najuspješnijih filmskih ostvarenja svih vremena.
Kada se priča koja je osvojila čitaoce prenese na veliko platno, nastaje poseban spoj književnosti i filmske umjetnosti koji često rezultira nezaboravnim djelima.
Neki od tih filmova nisu samo oduševili publiku i kritiku, već su prepoznati i na najprestižnijoj filmskoj manifestaciji - dodjeli nagrada "Oscar".
U nastavku donosimo pregled deset filmova nastalih prema književnim djelima koji su svojim kvalitetom, snažnim pričama i vrhunskim glumačkim ostvarenjima zaslužili zlatni kipić.
1. "Kum" ("The Godfather")
Kum je američki kriminalističko-dramski film iz 1972. godine, režisera Fransisa Forda Kopole, koji je i napisao scenario zajedno sa Mariom Puzom, autorom istoimenog romana.
Glavne uloge tumače Marlon Brando, Al Paćino, Džejms Kan, Ričard S. Kastelano, Robert Duval, Sterling Hejden, Džon Marli, Ričard Konte i Dajana Kiton.
Prvo je ostvarenje trilogije "Kum", i prati porodicu Korleone pod Vitom Korleoneom od 1945. do 1955. godine.
Film se fokusira na transformaciju njegovog najmlađeg sina, Majkla Korleonea, iz nevoljnog porodičnog autsajdera u nemilosrdnog šefa mafije.
Film je osvoji tri nagrade "Oscar" - za najbolji film, najbolji scenario i najbolje glumaca (Marlon Brando).
2. "Let iznad kukavičjeg gnijezda" ("One Flew Over the Cuckoo's Nest")
"Let iznad kukavičjeg gnijezda" je američki psihološko-dramski film iz 1975. godine, u režiji Miloša Formana, baziran na istoimenom romanu koji je napisao Ken Kizi.
U glavnoj ulozi je Džek Nikolson kao Rendal Mekmarfi, novi pacijent u mentalnoj instituciji, dok su u ostalim ulogama Luiza Flečer, Vilijam Redfild, Vil Sampson, Sidni Lasik, Bred Durif, Deni Devito i Kristofer Lojd, u svom debitantskom filmu.
Snimanje je počelo u januaru 1975. i trajalo je tri mjeseca, a snimalo se u Sejlemu i okolnim mjestima, među kojima je i obala Oregona.
Producenti su odlučili da snime film u državnoj bolnici u Oregonu, stvarnoj mentalnoj bolnici, jer se tu ujedno odigravala i radnja romana.
Film je osvojio "Oscare" u svih pet glavnih kategorija - najbolji film, najbolji glavni glumac, najbolja glavna glumica, najbolji režiser i najbolji scenario.
3. "Kad jaganjci utihnu" ("The Silence of the Lambs")
"Kad jaganjci utihnu" je američki psihološki horor film, režisera Džonatana Demija, prema scenariju koji je Ted Toli napisao na osnovu istoimenog romana Tomasa Harisa.
Glavnu ulogu tumači Džodi Foster kao Klaris Starling, mlada FBI pripravnica koja lovi serijskog ubicu poznatog kao Bafalo Bil, koji dere kožu sa svojih ženskih žrtava. Da bi ga uhvatila, ona traži savjet uhapšenog dr Hanibala Lektera, briljantnog psihijatra, serijskog ubice i kanibala.
U filmu takođe glume Skot Glen, Entoni Hild i Kesi Limons.
Film je bioskopski objavljen 14. februara 1991. godine i zaradio je preko 272 miliona dolara širom sveta, što ga čini petim filmom sa najvećom zaradom te godine.
Film je, takođe, osvojio "Oscare" u svih pet glavnih kategorija - najbolji film, najbolja režija, najbolji glumac, najbolja glumica i najbolji adaptirani scenario.
4. "Šindlerova lista" ("Schindler's List")
"Šindlerova lista" je američki istorijsko dramski film iz 1993. godine u režiji Stivena Spilberga.
Scenario potpisuje Stiven Zejlijan na osnovu romana "Šindlerov kovčeg" iz 1982. godine australijskog pisca Tomasa Kenilija, dok su producenti filma Stiven Spilberg, Džerald R. Molen i Branko Lustig. Muziku je komponovao Džon Vilijams.
Naslovnu ulogu tumači Lijam Nison kao njemački preduzetnik Oskar Šindler, dok su u ostalim ulogama Ben Kingsli, Rejf Fajns, Kerolajn Gudal, Džonatan Segal i Embet Dejvids.
Film je sniman 72 dana u Poljskoj u Krakovu, a Spilberg je film snimao kao dokumentarac te odlučio da neće koristiti uobičajene nacrte za scene iz filma.
Film je nagrađen sa sedam "Oscara" - za najbolji film, režiju, scenario prema predlošku, izvornu muziku, fotografiju, scenografiju i montažu.
5. "Engleski pacijent" ("The English Patient")
"Engleski pacijent" je epski ljubavno-dramski film iz 1996. godine, režisera i scenariste Entonija Mingele, zasnovan na istoimenom romanu koji je napisao Majkl Ondači.
Glavne uloge u filmu tumače Rejf Fajns, Žilijet Binoš, Vilem Dafo, Kristin Skot Tomas, Navin Endruz i Kolin Fert.
Priča prati naslovnog protagonistu, čovjeka spaljenog do neprepoznatljivosti koji govori engleskim naglaskom, koji se prisjeća svoje istorije u nizu flešbekova, otkrivajući publici svoj pravi identitet i svoju ljubavnu vezu prije Drugog svjetskog rata. Film se završava izjavom da je priča u velikoj mjeri fikcionalizovani prikaz Lasla Almašija i drugih istorijskih ličnosti i događaja. Film je naišao na izuzetno pozitivne reakcije kritičara i postigao je veliki komercijalni uspjeh na bioskopskim blagajnama.
Film je nagrađen sa devet "Oscara" - za najbolji film, režiju, sporednu žensku ulogu, najbolju fotografiju, scenografiju, kostim, montažu, originalnu muziku i najbolji zvuk.
6. "Ubiti pticu rugalicu" ("To Kill a Mockingbird")
"Ubiti pticu rugalicu" je američki dramski film iz 1962. godine, režisera Roberta Maligana.
Scenario Hortona Futa zasnovan je na istoimenom romanu Harper Li iz 1960. godine, nagrađenim Pulicerovom nagradom.
Glavne uloge tumače Gregori Pek, Meri Bedam, Filip Alford, Džon Menja, Rut Vajt, Pol Fiks, Brok Piters i Frenk Overton. U ovom filmu su debitovali Robert Duval, Vilijam Vindom i Alis Gostli.
Naišao je na izuzetno pozitivan prijem i kod kritičara i kod javnosti, te ostvario komercijalni uspjeh, sa zaradom koja je više od šest puta premašila budžet.
Film je osvojio tri "Oscara" - za najboljeg glumca, najbolji adaptirani scenario i najbolju scenografiju.
7. "Na zapadu ništa novo" ("All Quiet on the Western Front")
"Na zapadu ništa novo" je američki epski antiratni film iz 1930. godine, zasnovan na istoimenom romanu Eriha Marije Remarka. Režiju potpisuje Luis Mileston, a glavne uloge tumače Luis Volhajm, Lu Ers, Džon Vrej, Arnold Lusi i Ben Aleksander.
Smatran je realističnim i mučnim prikazom Prvog svjetskog rata, a 1997. godine dospio je na listu "100 godina... 100 filmova Američkog filmskog instituta". Deceniju kasnije, nakon što je ista organizacija anketirala preko 1.501 radnika u kreativnoj zajednici, film je rangiran kao sedmi najbolji američki epski film.
Godine 1991, Kongresna biblioteka je odabrala ovaj film za čuvanje u Nacionalnom registru filmova zbog svog "kulturnog, istorijskog ili estetskog značaja".
Film je dobio dva "Oscara" - za najbolji film i za najboljeg režisera.
8. "Prohujalo s vihorom" ("Gone with the Wind")
"Prohujalo sa vihorom" američki je epski istorijski ljubavni film iz 1939. godine zasnovan na istoimenom romanu Margaret Mičel.
Film je režirao Viktor Fleming, producent je bio Dejvid O. Selznik, a glavne uloge igraju Klark Gejbl, Vivijen Li, Lesli Hauard i Olivija de Hevilend.
Film je smješten na američkom jugu u osvit Američkog građanskog rata i doba rekonstrukcije, a radnja prati Skarlet O'Hari, kćerku vlasnika plantaže iz Džordžije, i njenu ljubavnu potragu za Ešlijem Vilksom.
Početak snimanja je odložen dvije godine do januara 1939. zbog Selznikove riješenosti da obezbijedi Gejbla za ulogu Reta, a bilo je teško izabrati glumicu za ulogu Skarlet, a za tu ulogu je intervjuisano 1.400 žena.
Film je osvojio osam nagrada "Oscar" - za najbolji film, režiju, najbolju glumicu, najbolju sporednu glumicu, najbolji adaptirani scenario, najbolju scenografiju, najbolja fotografiju u boji, najbolju montažu-
Uz osam kompetitivnih kipića, filmu dodijeljena su i dva počasna "Oscara" - za tehničko postignuće i korištenje boja.
9. "Blistavi um" ("A Beautiful Mind")
"Blistavi um" je američki biografski dramski film iz 2001. godine, o matematičaru i nobelovcu Džonu Nešu, koga glumi Rasel Krou.
Film je režirao Ron Hauard, prema scenariju koji je Akiva Goldsman napisao na osnovu istoimene Nešove biografije koju je napisala Silvija Nasar.
Sporedne uloge u filmu tumače Ed Haris, Dženifer Koneli, Pol Betani, Adam Goldberg, Džad Herš, Džoš Lukas, Entoni Rap i Kristofer Plamer. Priča počinje sa Nešom kao briljantnim, ali asocijalnim diplomiranim studentom matematike na Univerzitetu Prinston. Nakon što Neš prihvati tajni posao u službi vlade SAD, počinje da preispituje sopstvenu stvarnost.
Film je u američkim bioskopima objavljen 21. decembra 2001. i zaradio je preko 316 miliona dolara širom sveta.
Film je osvojio četiri "Oscara" za najbolji film, najbolju režiju, najbolji adaptirani scenario i najbolju sporednu glumicu.
10. "Dvanaest godina ropstva" ("12 Years a Slave")
"12 godina ropstva" američko-britanski je biografsko-dramski film iz 2013. godine, u režiji Stiva Makvina. Scenario potpisuje Džon Ridli na osnovu istoimenih memoara autora Solomona Nortapa, slobodnog Afroamerikanca koga su dva prevaranta kidnapovali 1841. u Vašingtonu i prodali u ropstvo.
Producenti filma su bili Bred Pit, Did Gardner, Džeremi Klajner, Bil Pohlad, Makvin, Arnon Milčan i Entoni Katagas. Filmsku muziku je komponovao Hans Cimer.
Ulogu Solomona Nortapa tumači Čuetel Edžiofor, dok su u ostalim ulogama Majkl Fasbender, Benedikt Kamberbač, Pol Dejno, Garet Dilahant, Pol Džijamati, Skot Maknejri, Lupita Njongo, Adepero Oduje, Sara Polson, Bred Pit, Majkl K. Vilijams i Alfri Vudard.
Film je osvojio tri "Oscara" - za najbolji film, najbolji adaptirani scenario i najbolju sporednu glumicu.