BERLIN - U nekadašnjem istočnom bloku, u zemljama u kojima su na vlasti bile komunističke parije, snimani su vestern filmovi, a najvće zvijezda je bio glumac Gojko Mitić, koji je glumio hrabre Indijance.
Na filmskom festivalu u Roterdamu nedavno je održana retrospektiva filmova koji su snimani u SSSR-u, Demokratskoj Republici Njemačkoj i Čehoslovačkoj. Među ovim ostvarenjima, uprkos izrugivanju nekih filmskih krugova sa Zapada, ima i veoma ozbiljnoh ostvarenja.
Kako građanima u istočnim zemljama, osim ponekad, nisu prikazivani kaubojci iz Holivuda, to je prekopirano u sopstvenim filmovima o revoluciji ili Indijancima. Tako je nastao na Istoku veoma popularan, a na Zapadu gotovo nepoznat filmski podžanr, koji bi se mogao obuhvatiti pojmom "crveni vestern".
Taj "crveni vestern" sada je počastvovan i retrospektivom na filmskom festivalu u Roterdamu.
U bivšoj Njemačkoj Demokratskoj Republici svakome su bili poznati vestern filmovi sa Gojkom Mitićem. Nakon što je sredinom šezdesetih godina gotovo cijela decenija zahtjevnih, umjetničkih filmova filmske kuće DEFA zabranjena i završila u bunkeru, sasvim zvanično počelo je snimanje serije "prosvjetiteljskih vestern filmova".
Premijera prvog filma u nizu - "Sinovi velike medvjedice“" bila je 1966. godine. Glavni junak bio je mladi indijanski poglavica koji brani pleme od beskrupuloznih bijelih osvajača i vodi pravedan oslobodilački rat.
Ideološki obojeni filmovi o Indijancima "made in DDR" kretali su se na neispitanom terenu. Autorima je uspjelo da realno prikažu indijansku svakodnevicu.
Novinu su predstavljali poruka da su bijeli osvajači počinili genocid nad prastanovnicima Amerike i preokretanje klasične slike o neprijatelju iz vestern filmova. Samo u Njemačkoj Demokratskoj Republici devet miliona ljudi gledalo je prvi domaći film o Indijancima.
Do 1983. godine snimljeno je još nekoliko istočnonjemačkih vesterna. U cijelom istočnom bloku Gojko Mitić, koji je u njima igrao Indijance, postao je velika zvijezda.
I u ranim danima kinemotografije u istočnoj Evropi i Rusiji snimani su vestern filmovi. U vreme nijemog filma jedan od pionira - Lev Kulešov snimio je prvi sovjetski vestern pod nazivom "Avanture mistera Vesta u zemlji boljševika".
Na nišanu filma bili su američki kapitalisti i film se danas smatra jednim od klasičnih djela kinematografije.
Manje su poznati sovjetski revolucionarni filmovi - kao, na primjer, "Tajanstveni osvetnik" Edmonda Keosajana iz 1967. godine. U filmu se četvorica domišljatih mladića uspješno obračunavaju sa belogardejskim najamnicima. Na kraju filma jašu u susret tamno-crvenom suncu na zalasku. Film se znalački poigrava sa mitovima vesterna i sniman je po narudžbi komunističke partije.
Trebalo je da bude protivteža ogromnom uspjehu holivudskog filma "Sedmorica veličanstvenih", koji je sa višegodišnjim zakašnjenjem oduševio sovjetsku filmsku publiku, i da mu suprotstavi socijalističke heroje.
I ruski oskarovac Nikita Mihalkov filmsku karijeru počeo je neobičnim "crvenim vesternom". Njegov debitantski film "Kod kuće kod stranaca, stranac u gostima" govori o pograničnom gradu u dvadesetim godinama prošlog vijeka za vrijeme građanskog rata i izražajno i sadržinski je vrijedan pažnje.
Sam Mihalkov igra harizmatičnog bijelog bandita koji biva ubijen u klasičnom obračunu na kraju filma.
Veoma zanimljiv je i poljski film "12 časova - podne", varijanta "Zakona pesnice" Ježija Hofmana i Edvarda Skorcevskog iz 1964. godine. Radnja crno-bijelog filma odigrava se u malom mjestu koje su napustili Nijemci i u koje se 1945. uvodi novi poljski poredak.
Tu je i Andžej Kenig koji je bio u koncentracionom logoru i koji među novim vlastodršcima otkriva profitere i ubice i sam se bori protiv svih. Film je pravo otkriće.
Poslije prve retrospektive na roterdamskom filmskom festivalu "crveni vesterni" biće prikazani i na drugim evropskim festivalima. Linc, Bratislava i Getenborg samo su neke od sljedećih stanica na njihovoj "vestern turneji" kroz Evropu.