BANJALUKA – Dragan Stanić, alijas Ivan Negrišoran, pjesnik i predsjednik Matice srpske svečanom besjedom u Sportskom centru „Borik“ upravo je otvorio 31. Međunarodni sajam knjige „Banja Luka 2026“, u organizaciji „Glasa Srpske“.
Na samom početku besjede, Stanić je rekao da već dva vijeka Matica srpska traje kao ustanova koja u samo središte svoga bića stavlja kult knjige.
"Definišući prirodu ustanove, osnivači su u svom konstitutivnom aktu istakli polazno stanovište po kojem to novovoosnovano ‘Družstvo’ jeste ‘kao jedno telo, koje ravnim i jednim jedinim duhom za polzu i slavu narodnu diše’. Tome osnivanju je prethodio neposredni povod, osnovni doživljaj i stav osnivača, koji se može opisati kao ‘jedina ljubov i revnost k obštemu blagu’, a onda je iz takvog opredeljenja poniklo ‘namerenie’ koje vodi do široko zamišljene akcije rasprostranjavanja kulture knjige i prosvećivanja čitavog naroda. Osnivači su to iskazali rečima: ‘a namerenie jest rasprostranenije knjižestva i prosveštenija naroda Srbskog, to jest da se knjige Srbske rukopisne na svet izdaju i rasprostranjavaju, i to sad i otsad bez prestanka za svagda.’ Takva usmerenost ka knjigama, a sve u namereniju da se prosvećenost naroda srpskog podigne na daleki viši nivo, učinila je da se osnivači Matice srpske tako čvrsto vežu baš za medijum knjige, te da ističu epohalni njen značaj kako za srpski narod tako i za čitavo čovečanstvo", kazao je Stanić.
On je dodao da se istina ne može izricati i obrazlagati sitnim, slučajnim i nesvrhovitim zapisima, ili razularenim i mahnitim SMS porukama na društvenim mrežama našega doba.
"Istina se pak može obrazlagati fragmentarno, gnomski, poslovički, apoftegmatski, aforistički, sentenciozno, uz pomoć maksima, glosa, egzempluma, anegdota i sličnih postupaka, pri čemu kratke misaone celine uvek valja smestiti u neki širi misaoni kontekst bez kojeg se razumevanje ovih fragmenata ne može uspešno i pouzdano obaviti. Samo knjiga može sve fragmente da okupi u celinu argumentativnog izlaganja i smisaonog povezivanja koji nude proverive iskaze i celinu pogleda koji se može čak i ličnim iskustvom oprobati", podvukao je Stanić.
Zašto je kultura knjige toliko važna?
Književnik je istakao da je kultura knjige od najveće moguće važnosti.
"A tu gde je kultura knjige, tu je razvijena i kultura mišljenja i osećanja sveta, tu je odmerana strast i volja za promenama sveta koji ne bi smeo ostati isti, tu je prisutna i razvijena kritička misao, te neizostavno potrebna kultura dijaloga koja humanizuje ljudsku zajednicu, tu je i neophodna opšta društvena odgovornost koja svakom prosvećenom čoveku ili čoveku od duhovnosti neće dopustiti da javno izriče svakojake gluposti koje mu ponekad mogu pasti na pamet. Takav čovek će tragom zaveta o čojstvu i junaštvu druge zaštiti od sebe, ali će imati dovoljno snage da sebe zaštiti od drugih koji se nasiljem nameću kao opšta mera stvari", obrazložio je Stanić.
Koje velike jubileje obilježava ovogodišnji Sajam?
Ovogodišnji praznik knjige protiče u znaku važnih godišnjica – 200 godina od osnivanja Matice srpske, najstarije književne, kulturne i naučne institucije koja već dva vijeka čuva i trajno spaja srpski narod kroz pisanu riječ, te 150 godina od rođenja dvojice velikana srpske književnosti, Borisava Bore Stankovića i Milana Rakića.
Ko je prisustvovao otvaranju Sajma knjige?
Pored predsjednika Matice srpske, svečanom otvaranju prisustvovali su brojni predstavnici kulturnog i javnog života, izdavači, pisci i ljubitelji knjige. Među zvaničnicima koji su se obratili bili su Mirna Savić Banjac u ime Grada Banjaluka, Nikola Selaković, ministar kulture Republike Srbije, te Borivoje Golubović, ministar prosvjete i kulture Republike Srpske.
Selaković je u svom govoru otkrio da na 31. Međunarodnom sajmu knjige u Banjaluci Ministarstvo kulture Srbije i Ministarstvo prosvjete i kulture Republike Srpske, nastupaju i izlagaju zajedno, te da je takva praksa putokaz za budućnost, jer bi, po njegovim riječima, dva ministarstva mogli nastupati zajedno i na svim drugim međunarodnim smotrama knjige širom Evrope. On je istakao da uporedo sa sajmom u Banjaluci započinju i Dani Srbije u Republici Srpskoj. Sa druge strane, Golubović je rekao da je više od tri decenije ovaj Sajam mjesto susreta pisaca, izdavača i čitalaca i jedan od važnih događaja našeg kulturnog života.
"A knjiga je mnogo više od papira i slova. Ona čuva naše pamćenje, našu književnost i kulturu, ali nam istovremeno otvara prostor za nove ideje i znanje. Zato je važno da knjizi damo mjesto koje zaslužuje, a posebno da podržimo one koji je stvaraju – naše pisce i izdavače. Ministarstvo prosvjete i kulture nastoji da tome da svoj doprinos. Ove godine dodijelili smo 16 stimulacija autorima za nova književna djela, tri stimulacije nagrađenim autorima i tri za prevod književnog djela. To je potvrda da u Republici Srpskoj imamo kvalitetne pisce i snažnu književnu scenu. Ali, jednako je važno da te knjige dođu do čitalaca. Posebno do djece i mladih. Jer čitanje nije samo način da provedemo slobodno vrijeme. Kroz čitanje učimo da razmišljamo, da postavljamo pitanja i da bolje razumijemo svijet oko sebe. I upravo zato nam je ovaj Sajam važan. On promoviše knjigu, ali i kulturu čitanja", naveo je Golubović.
Program svečanog otvaranja vodila je glumica Jelena Jandrić, a stihove Milana Rakića iz pjesme "Na Gazimestanu", govorio je Goran Jokić, glumac Narodnog pozorišta Republike Srpske.
Šta posjetioce očekuje na Sajmu knjige?
Ovogodišnji Sajam okupiće izdavače, pisce, književnike i ljubitelje pisane riječi, a program donosi brojne promocije, predstavljanja izdavačkih kuća i institucija, književne razgovore, kao i dodjelu sajamskih nagrada. Nakon svečanog otvaranja, pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture Republike Srbije, biće predstavljene knjige „Martovski pogrom (uzroci, razaranja, posledice), knj. 2“ i „Život i rad Mihajla Kijametovića, učitelja i nacionalnog radnika“, obje u izdanju Arhiva Kosova i Metohije.
Program 31. međunarodnog sajma knjige „Banja Luka 2026“ nastaviće se brojnim promocijama, susretima sa autorima, predstavljanjima izdavača i književnim programima, potvrđujući još jednom značaj ove manifestacije za kulturni život Banjaluke i Republike Srpske.
Koliko izlagača stiže u „Borik“?
Na sajmu će učestvovati više od 100 izlagača, među kojima su najveće izdavačke kuće iz regiona poput Lagune, Vulkana, Službenog glasnika, Prometeja, Pčelice i brojnih drugih. Tokom šest sajamskih dana Dvorana „Borik“ biće mjesto susreta pisaca, izdavača, čitalaca i ljubitelja knjige, uz program koji povezuje savremenu književnost, istoriju, kulturu i duhovnost srpskog kulturnog prostora. U petak, 25. septembra, u 13 časova biće dodijeljene nagrade 31. Međunarodnog sajma knjige „Banja Luka 2026“.
Program sajma
Utorak, 22. septembra
18 časova
Svečano otvaranje 31. Međunarodnog sajma knjige "Banjaluka 2026"
Književna besjeda dr Dragana Stanića, predsjednika Matice srpske
19 časova
Ministarstvo kulture Republike Srbije
Knjiga: "Martovski pogrom (uzroci, razaranja, posledice)"
Izdavač: Arhiv Kosova i Metohije
Učestvuju: prof. dr Dejan Antić i dr Marko Marković, direktor Arhiva
Knjiga: "Život i rad Mihajla Kijametovića, učitelja i nacionalnog radnika"
Izdavač: Arhiv Kosova i Metohije
Učestvuju: prof. dr Slaviša Nedeljković, prof. dr Miloš Đorđević i predstavnik Arhiva
Srijeda, 23. septembra
14 časova
Ministarstvo kulture Republike Srbije
Predstavljanje izdavačke djelatnosti Zavoda za proučavanje kulturnog razvitka
Učestvuju: Vladan Cerović, direktor, sa saradnicima
16 časova
Izdavač: "Hera-edu", Beograd
Knjiga: "Virtuelna lomača"
Učestvuju: dr Đorđe Vuković i Aleksandar Vranješ
Knjiga: "Vodoplet"
Autor: Jovanka Beljanski
Učestvuju: dr Đorđe Vuković, Aleksandar Vranješ i Jovanka Beljanski
17 časova
Ministarstvo kulture Republike Srbije
Knjiga: Naučni časopis "Baština" i monografija "Kritički um Predraga Palavestre"
Autor: dr Ana Mumović
Izdavač: Institut za srpsku kulturu iz Leposavića
Učestvuju: direktor Instituta dr Marija Jeftimijević Mihajlović i autorka
18 časova
Ministarstvo kulture Republike Srbije
Knjiga: "Rađanje anglo-američke geopolitike"
Autor: Željko M. Budimir
Izdavač: Arhiv Vojvodine
Učestvuju: autor, doc. dr Oleg Soldat i dr Nebojša Kuzmanović
Knjiga: "Geopolitika malih država i strategija odvraćanja"
Autori: Vanja Glišin i Milan Miljković
Izdavač: Arhiv Vojvodine
Učestvuju: autori i dr Nebojša Kuzmanović
Četvrtak, 24. septembra
17 časova
Izdavač: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Republike Srpske
Dodjela književnih nagrada "Zlatna sova" i "Sovica"
Učestvuju: Članovi žirija i nagrađeni autori
Petak, 25. septembra
11 časova
Izdavač: Udruženje književnika Republike Srpske
Knjiga: "Košulja od unutrašnjeg platna", zbirka pjesama
Izdavač: "Art print" Banjaluka
Knjiga: "Bez adrese", roman
Autor: Mihajlo Orlović
O knjigama govore: autor i Jovan Šekerović i Ljiljana Lalić
Izdavač: KZ "Vaso Pelagić"
Knjiga: "Nepce duše", zbirka poezije
Autor: Mile Lisica
O knjizi govori: Goran Dakić
12 časova
Izdavač: "Art print" Banjaluka
Knjiga: "Prvi snijeg", zbirka pjesama
Autor: Igor Mijatović
Izdavač: "Art print" Banjaluka
Knjiga: "Pod uspenjskim svodom" 1 i 2, zbornik duhovnih i patriotskih pjesama
O knjigama govori: Miladin Berić
Izdavač: KZ "Vaso Pelagić" Banjaluka
Knjiga: "Bogati prosjak", proza
Autor: Milan Rakić
O knjizi govori: Mihajlo Orlović
13 časova
Dodjela nagrada 31. Međunarodnog sajma knjige "Banjaluka 2026"
14 časova
Izdavač: "Art print" d.o.o. Banjaluka
Knjiga: "Vrtlozi života"
Autor: Nada Golić
Učestvuju: autor Nada Golić i Ljiljana Mačkić
16 časova
Ministarstvo kulture Republike Srbije
Tema: "150 godina od rođenja Bore Stankovića"
Učestvuje: prof. dr Goran Maksimović
17 časova
Ministarstvo kulture Republike Srbije
Tema: "150 godina od rođenja Milana Rakića"
Učestvuje: Jovan Pejčić, autor knjige "Srpski pesnik: Milan Rakić i Kosovo"
18 časova
Izdavačka kuća "Laguna" Beograd
Tema: romani Ljiljane Šarac
Učestvuje: književnica Ljiljana Šarac
Moderator: Branislav Predojević
Subota, 26. septembra
11 časova
Izdavač: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Republike Srpske
Knjiga: "Preobražaj"
Autor: Dalibor Mirosav
Učestvuje: autor
12 časova
Izdavač: Književni ESNAF, Beograd
Knjiga: "Kad grobovi progovore"
Autor: Vanja Kesić
Učestvuju: autor Vanja Kesić i Neda Gavrić, recenzent i moderator
13 časova
Izdavač: "ASoglas" Zvornik
Knjiga: "Duhovi prošlosti", roman
Autor: Željko Nestorović
Učestvuje: autor
Izdavač: SPKD "Prosvjeta" Brčko
Knjiga: "Brčkanja - pogled na ogled za ugled"
Autor: Savo D. Teodorović
O knjizi govori: Miladin Berić
14 časova
Izdavač: SPKD "Prosvjeta" Teslić
Knjiga: "Tatina maza", zbirka poezije za djecu
Autor: Slava Stanojević
O knjizi govori: Dragan Marković
Izdavač: "Art print" Banjaluka
Knjiga: " Homer mrkog grada", zbirka poezije
Autor: Radmilo V. Radovanović
O knjizi govori: Marina S. Grujić
15 časova
Izdavač: "Misija" Brčko
Knjiga: "Putokazi - zapisi jedne probuđene svijesti"
Autor: Suzana Vujičić
O knjizi govori: Dragan Marković
Izdavač: "Grafoprint" Gornji Milanovac
Knjiga: "Jagat", roman
Autor: Aleksandra Mišić
O knjizi govori: dr Vladimir Dimitrijević
16 časova
Izdavač: "Službeni glasnik Republike Srpske"
Knjiga: "Istorija nesporazuma"
Autor: Milan Rakulj
Učestvuju: autor, moderator i urednik
18 časova
Izdavač: "Službeni glasnik Republike Srpske"
Knjiga: "Usta puna soli"
Autor: Tanja Radaković
Učestvuju: autorka, moderator i urednik
Nedjelja, 27. septembra
11 časova
Izdavač: KZ "Vaso Pelagić" Banjaluka
Knjiga: "Bajke za majke"
Knjiga: "Bajka o kralju Dobrici", inkluzivna slikovnica
Autor: Edina Heldić Smailagić
O knjizi govore: Suzana Cvijić i Enesa Ustamujić Sejdić
Izdavač: SPKD "Prosvjeta" OO Srebrenica
Knjiga: "Ludost i ljubav", zbirka poezije
Autor: Dejan Kolović
O knjizi govori: Marko Milovanović Marun
13 časova
Udruženje književnika Republike Srpske
Knjiga: "Mali dnevnik slobode", zbirka poezije
Autor: Aleksandra Marilović Kaloper
O knjizi govori: Brankica Novaković
Izdavač: zbornik, "Besjeda", Banjaluka
Knjiga: "Podgrmečki pisci s Ćopićem u srcu"
Autor: Jovan Šekerović
O knjizi govore: Mihajlo Orlović, prof. dr Nedeljko Kajiš i Slavko Tanasić
