Lu

BA

Više od 200 arhivskih dokumenata donosi svjedočanstva o odnosu, ličnom i partijskom, dvojice komunističkih vođa koji su obilježili ne tako davnu prošlost naših prostora. Tako postavka sa tri dokumenta otkriva javnosti do sada skoro nepoznati podatak da je od 1936. do 1938. Josip Broz Tito, tada jedan od vodećih jugoslovenskih komunista i pretendent na funkciju lidera KPJ, bio oženjen Njemicom Lucijom Bauer (komunistički pseudonim), čije je pravo ime glasilo Elza Johana Kenig.

Prvi dokument svjedočanstvo je o braku Fridriha Valtera (kako je glasio Titov tadašnji Kominternin pseudonim) i Lucije Bauer, s datumom 69. oktobra 1936. Zatim, tu je zapisnik sa saslušanja Lucije Bauer, uhapšene zbog optužbe za špijunažu, od 18. novembra 1937. i treći - izjava Fridriha Valtera za Izvršni komitet Komunističke internacionale o ženi Luciji Bauer, uhapšenoj jer je `narodni neprijatelj`, datirana 27. septembra 1938. godine.

Lucija Bauer (druga zvanična Titova supruga) strijeljana je 29. decembra 1937. zbog optužbi da je njemačka špijunka, a Tito godinu dana kasnije, nakon obavljene misije u Jugoslaviji i Španiji, sarađuje sa Staljinovom tajnom policijom pišući izvještaj o njoj. U njegovoj izjavi piše: `Na osnovu čega sam mislio da je proverena? - To je zato što je ona bila kćerka sirotog radnika, što je ranije bila žena viđenijeg delatnika nemačkog komsomola... Smatram da sam ovde bio nedovoljno budan i da je to u mom partijskom životu velika mrlja.`

`Izložba 'Tito - Staljin' jasno pokazuje da se istina strpljivo istražuje te da je potrebno mnogo vremena i rada da dođemo do nje. Svi volimo da kažemo kako znamo šta se dešavalo na ovim prostorima, a kada ugledamo prave i originalne dokumente koje su ljudi dugo i stprljivo sakupljali, onda nam mora postati jasno koliko malo znamo`, istakao je Nebojša Radmanović, predsjedavajući Predsjedništva BiH, na otvaranju postavke u Muzeju RS.

Izložbu `Tito - Staljin` priredio je Arhiv RS u saradnji s Arhivom Srbije i Crne Gore, Muzejem istorije Jugoslavije, Federalnom arhivskom agencijom i Državnim arhivom Ruske Federacije.

Većina dokumenata, po riječima Ljiljane Radošević, direktora Arhiva RS, hronološkim redom govori o razvoju, genezi prijateljstva, saradnje i raskola između dvije kontradiktorne ličnosti, čiji je život i djelo utkan u najturbulentniji dio naše prošlosti.

`Izložba prikazuje dokumente iz perioda od 1935. godine, iz godine kad je Josip Broz prvi put vidio Staljina na sedmom kongresu Kominterne, pa do 1956. godine, kada je potpisana čuvena Moskovska deklaracija o prijateljstvu i saradnji dvije države i dvije partije`, naglasila je Nada Petrović iz Arhiva Srbije i Crne Gore.

Ovom izložbom Arhiv RS obilježio je 54. godišnjicu postojanja. Ustanova je nastala 1953. godine kao Arhiv grada Banjaluke, a 1993. godine izrasta u republički arhiv, čiji su fondovi proglašeni nacionalnim spomenikom.

Šahovska čitanka Zorana Mačkića

U okviru obilježavanja Dana Arhiva RS u Banskom dvoru promovisana je knjiga `Banjalučki šahovski klub - Spomenica 1926 - 1940` autora Zorana Mačkića.

Knjigu, koja obiluje mnoštvom fotografija i predstavlja jednu vrstu šahovske istorijske čitanke, objavilo je Udruženje arhivskih radnika RS.

`Ova knjiga je priča o generaciji talentovanih mladih ljudi koji su živjeli u drugačijem vremenu i u šahu tražili i nalazili sadržaje mnogo dublje od turnirske jedinice ili nule, šahistima koji su nam, nažalost, mada su mahom bili visokoobrazovani, u amanet ostavili sasvim malo pisanih tragova svog postojanja i djelovanja`, rekao je Mačkić.