BANJALUKA - Potpuno odbacivanje Marksa danas posljedica je krajnje površnog čitanja njegovih djela, a kod nas i potpunog nepoznavanja i nekritičkog prihvatanja da se marksizam svodi na "ekonomski determinizam" i totalitarni kolektivizam, izjavila je Zagorka Golubović, poznata socijalnokulturalna antropologinja iz Beograda u četvrtak naveče na Međunarodnom skupu "Marksovo nasljeđe" u ispunjenoj Vijećnici Kulturnog centra Banski dvor u Banjaluci.
Po njenim riječima, bez pokušaja upoznavanja s Marksovim djelima i razumijevanja njegovih fundamentalnih ideja filozofske i društvene teorije, prihvataju se stereotipi da je marksizam dogmatski ideološki sistem koji je poslužio kao model za politički projekat režima totalitarnog komunizma.
`Fundamentalne ideje Marksovog nasleđa koje imaju trajnu vrednost su kritička analiza društva sa stanovišta posledica na ljudski život, otkrivanjem protivrečnosti kapitalizma, koje nisu prevaziđene, uočavanje potrebe za samoostvarenjem individua kao preduslova emancipacije i ukazivanje na potrebu i mogućnost menjanja sveta, budući da ljudski svet nije prirodno dat, već svojom kreativnošću ljudi transcendiraju prirodne uslove`, istakla je Golubovićeva.
Tokom skupa čula su se oprečna mišljenja o aktuelnosti i realizovanosti Marksovog duhovnog nasljeđa.
Tako, nasuprot Golubovićevoj, Žarko Puhovski, politički filozof iz Zagreba, tvrdi da neuspjeh Marksove intencije može biti demonstriran jednostavnom činjenicom da je Marks i dalje aktuelan kao teoretičar.
`Svakome tko ozbiljno razumije Marksovu intenciju mora biti jasno da se nije uspjelo u onome do čega je Marksu bilo stalo. Njemu nije stalo da bude još jedan od teoretika. On je htio biti posljednji mislilac jednog epohalnog sklopa koji revolucijom mora biti dokinut, a to se nije dogodilo`, istakao je Puhovski.
S druge strane, po riječima Puhovskog, njegova metoda o samorazumijevanju bila je strogo materijalistička.
`Nekoga ko sebe smatra materijalistom, u smislu povijesnog socijalno utemeljenog materijalističkog analitičkog aparata, moralo bi navesti na očaj kada vidi današnji svijet u kome u najmoćnijoj državi SAD već šest godina zaredom najveći prihod ostvaruje profesionalni sport. Profesionalni sport ostvaruje veći prihod od čelične industrije`, kaže Puhovski dodajući da je to nešto što bi poštenog marksistu `trebalo da navede na samoubistvo`.
Akademik Vladimir Premec iz Sarajeva govorio je o Marksovim transtemporalnim vrednotama, odnosno, vrednotama u smislu filozofijskih ideja koji traju i koje nikada niko neće moći poreći, dok je banjalučki filozof Miodrag Živanović razmatrao problematiku otuđenja kod Marksa. Njegovo izlaganje pobudilo je reagovanje filozofa Dragana Proleta iz Novog Sada, koji je naglasio razliku između pojma otuđenja kod Marksa i Hegela, napomenuvši da pojam otuđenja, za razliku od Marksovog shvatanja, kod Hegela ima pozitivnu konotaciju.
`Ako je Gorbačov, po sopstvenim rečima, hteo da izvuče samo ciglu iz zida, a taj zid je pao, to znači da socijalistički nomenklatori nisu poznavali prirodu sistema kojim su vladali, pomoću koga su vladali i koji je njima vladao`, smatra filozof Milan Brdar iz Beograda.
Sarajevski filozof Svjetlana Nedimović govorila je o prećutanom Marksovom nasljeđu u misli političkog filozofa Hane Arendt. Skoro sva izlaganja izazvala su znatnu reakciju kod publike, koja je u diskusiji pokušala da razriješi neke nedoumice. Obradovala je činjenica da je bilo dosta mladih ljudi koji su željeli čuti, ali i iskazati svoje mišljenje o temama o kojima se raspravljalo.
Sinoćnjim izlaganjima Zagorke Golubović, Novosađanina Alpara Lošonca i Dragana Proleta, fra Marka Oršolića iz Sarajeva i veoma socijalno angažovanog filozofa Andreja Kurnika iz Ljubljane završen je Međunarodni naučni skup `Marksovo nasljeđe`.
Organizatori skupa su Udruženje za filozofiju i društvenu misao iz Banjaluke i Fondacija `Fiedrich Ebert` u saradnji s Kulturnim centrom Banski dvor. Skup je podržao grad Banjaluka dok su `Nezavisne novine` bile medijski pokrovitelj.