NJUJORK - Umjetničko-bračni par Hristo Javašev i Žan Klod de Guilebon obmotali su zgradu Rajhstaga u Berlinu, drveće i obale u treperavu tkaninu, te su dozvolili ljudima u Italiji da hodaju po vodi. Jedan su od najpoznatijih umjetničkih parova koji se tokom cjelokupnog svog zajedničkog djelovanja, sve do smrti Žan Klod, isticao po pejzažnoj umjetnosti i instalacijama.
Nijedan umjetnik nikad nije radio više na monumentalnim skulpturama nego što je to činio Javašev.
Mnogi od njegovih projekata bili su godinama, čak i decenijama u izradi, ali malo je poznato, posebno ovdašnjoj javnosti, ko je Hristo, zašto to radi i šta svijetu uopšte to znači.
Umjetnički kritičari proveli su pola vijeka pokušavajući da razumiju Javaševa, ali posebnost njegove umjetnosti je u tome da nema u stvari ništa da se razumije. Njegovi likovni radovi su kao djela prirode - inspirativna, uzdignuta, ali krajnje lišena značenja.
"Nema skrivene poruke. Možete napraviti od njih šta hoćete. Za mene je dovoljno da stojimo i gledamo u njih i divimo se njihovoj apstraktnoj ljepoti", rekao je jednom prilikom sam Javašev.
Hristo je rođen u Gabrovu, u Bugarskoj, školovao se od Praga, preko Beča, do Pariza, gdje su njegov život karakterisali finansijski problemi i društvena izolovanost. Godine 1958. upoznao je Žan Klod, s kojom je dvije godine kasnije ušao u brak, a od 1961. su počeli da zajednički djeluju na polju umjetnosti.
Mnogi njegovi radovi su ušli u istoriju umjetnosti, a ističe se i priča da je 1961. godine, kada je podignut Berlinski zid i kada je dosta umjetnika ostalo zarobljeno iza njega, Javašev igradio zidove od naftnih bačvi preko četvrti Rue Viskonti u Parizu.
"Moja gvozdena zavjesa bila je zavjesa umjetnosti", rekao je on tada.
Godine 1964. par se preselio u Njujork, koji je bio i njihova posljednja stanica. Kao jedan od projekata koji se pamte jeste onaj pod nazivom "Suncobrani".
Plan je bio da imaju žute suncobrane postavljene u Kaliforniji i plave u Japanu istovremeno. U decembru 1990. godine, poslije mnogo pripreme, prve čelične osnove za suncobrane su instalirane. Izložba je otvorena 9. oktobra 1991. godine, tri miliona ljudi ju je posjetilo, a suncobrani su postali izuzetna turistička atrakcija.
Žan Klod i Hristo umotavali su u tkaninu i obalu u Sidneju. Više od 100 radnika posvetilo je 17.000 radnih sati ovom projeku. Hristo je umotao dva i po kilometara obale i litice do 26 metara visine. Umjetničko djelo bilo je veće od planine Rašmor, a posjetioci su hodali sat vremena od jednog kraja do drugog.
Nakon početnog otpora vlasti i javnosti, reakcije su uglavnom bile pozitivne, a djelo je imalo ogroman uticaj na umjetnost u Australiji.
Iako su većinu projekata finansirali sami te uglavnom život proveli plaćajući bankarske kredite, konstantno su planirali nove projekte.
Jedan od njih je bio zasnovan na ideji Žan Klod da opkole jedanaest ostrva u Majamiju sa 603.850 metara kvadratnih plutajuće tkanine. Projekat je završen 1983. godine uz pomoć 430 radnika.
