BEOGRAD, LONDON - "Štampa je svirepa. Ona ništa ne oprašta. Samo lovi greške. Svaki motiv je izokrenut, svaki gest kritikovan." Samo nedjelju dana nakon što je za pariski "Mond" izgovorila ove riječi, princeza Dajana je zajedno sa svojim partnerom, milijarderom Dodijem al Fajedom, poginula u saobraćajnoj nesreći u pariskom tunelu, bježeći od paparaca - prije tačno 15 godina, 31. avgusta 1997.
Tragedija se dogodila godinu dana poslije razvoda popularne Lejdi Di od britanskog prestolonasljednika Čarlsa, a mjesec dana prije nesreće, tabloidi su objavili da je princeza - koja je tad imala 36 godina - u romatičnoj vezi s egipatskim milijarderom i plejbojem, 41-godišnjim Fajedom, sinom vlasnika čuvene robne kuće "Herods". Snimili su njihov poljubac na jahti na Mediteranu, u društvu dvojice princezinih sinova, Vilijama i Harija, unovčili fotografije po cijeni od dva miliona dolara i nastavili da proganjaju zaljubljeni par.
Proganjali su ih sve do noći između subote i nedjelje, kada je "mercedes" kojim je upravljao vozač hotela "Ric" - u kojem je nesrećni par odsjeo - izgubio kontrolu nad vozilom, bježeći pred fotoreporterima na motorima i vespama.
Princeza Dajana i Dodi Fajed su doputovali 30. avgusta popodne u privatnu posjetu Parizu. Dajana je već narednog dana trebalo da se vrati u London, da bi se u svom domu, u Kensington palati vidjela sa sinovima.
U udesu u tunelu ispod pariskog mosta Pon del Alma (Pont de l'Alma) na licu mjesta su poginuli Dodi Al Fajed i šofer "mercedesa S-280" koji je vozio brzinom od najmanje 100, a možda i 150 km/h. Četvrti putnik automobila, princezin tjelohranitelj Trevor Ris-Džons, je preživio.
Automobil je bio do te mjere smrskan da je izvlačenje princeze iz metalnog krša trajalo čitav čas. Davala je znake života. Druge dvije žrtve su izvađene tek pošto je prerezan lim kola.
Princeza je izdahnula 31. avgusta u četiri časa ujutru, nakon što ljekari pariske bolnice Piti Salpetrier (La Pitie Salpetrere) nisu, poslije dvočasovnih pokušaja, uspjeli da je masažom otkazalog srca povrate u život.
PAPARACI I TEORIJE ZAVJERE
Njene fotografije štampa je plaćala i po 500.000 funti, a za fotografiju slupanog automobila u kome je Dajana izgubila život ili bilo čega vezanog za taj tragičan udes nudila čak milion dolara.
Činjenica je, međutim, i da je Dajana, poslije razvoda, upravo putem štampe i fotografija vodila tajni rat protiv kraljevske porodice. Zbog takvog njenog ponašanja, tvrdilo se u istraživanjima javnog mnjenja, popularnost britanske kraljevske kuće i same monarhije, kao institucije, bila je na najnižem istorijskom nivou, a manje od 50 odsto Britanaca podržavalo je monarhiju.
Dajana je bila nacionalna ikona, ali i ličnost s kojom se identifikovalo mnogo običnih ljudi. Zbog problema u braku i životu, koje imaju i mnogi obični smrtnici, Britanci su se jednostavno identifikovali sa njom i ona je bila dio i njihovih života.
Objašnjenja da je automobil išao velikom brzinom bježeći od fotoreportera na motorima, za mnoge nije bio dovoljan razlog za tako tragičan udes. Uz takve sumnje mnogi su se prisjećali da je Dajana posljednjih godina bila "noćna mora" britanske kraljevske kuće i ozbiljna opasnost za status najstarije monarhije na svijetu.
Lična sudbina nesrećne princeze je posebna priča. Kada je 1981. godine obavljeno takozvano vjenčanje vijeka, Dajana je trebalo da bude princeza sa kojom će britanska monarhija ući u 21. vijek. To je trebalo da se desi uprkos razvodu braka. Dajana je i pored gubitka titule "njeno kraljevsko veličanstvo" zvanično ostala član kraljevske porodice. Njeno mjesto se ne može izbrisati, jer je ona majka budućeg kralja.
Odmah je postavljeno pitanje - da li je njena smrt nesrećan slučaj, ubistvo iz nehata ili prosto - sudbina?
Istraga je povjerena izuzetno kriminalističkoj brigadi pariske policije, inače zaduženoj za slučajeve ubistva i za terorizam. Kriminalistički isljednici danonoćno su ispitivali sedmoricu francuskih fotografa koji su u kobnoj noći jurili za crnim "mercedesom".
Izvjesni američki turisti, koji su se zatekli na mjestu tragedije, tvrde da su paparaci pokušavali da preteknu "mercedes" u kojem su se prevozili princeza i njen prijatelj, odnosno da je jedan od njih vozio svoj motor cik-cak da bi natjerao "mercedes" da uspori, što bi pružilo mogućnost za fotografisanje.
Poslije tragedije, britanska kraljevska porodica i kraljica Elizabeta lično našli su se na udaru neuobičajeno oštre kritike londonske štampe zbog "nedovoljne žalosti" za nesrećno nastradalom princezom od Velsa. Javno je postavljeno i pitanje zašto na Bakingemskoj palati nije podignuta zastava na pola koplja, kao na većini zgrada širom Britanije, a kritičari se nisu zadovoljili ni zvaničnim objašnjenjem da se zastava viori samo kada je kraljica u Palati. Londonski "Indipendent" je otišao i korak dalje pa je pozvao prestolonasljednika, princa Čarlsa da poslije smrti njegove majke, kraljice Elizabete, ukine monarhiju u Britaniji.
SVJETSKA ELITA I SAHRANA NA JEZERU
Lejdi Di sahranjena je 6. septembra. Osim miliona Britanaca, u Londonu su posljednjem ispraćaju princeze od Velsa prisustvovale javne i istaknute ličnosti iz cijelog svijeta.
Svjetsku elitu je predvodila Hilari Klinton, tada (samo) supruga američkog predsjednika, a uz nju je bila i supruga francuskog šefa države, Bernadet Širak, predstavljajući i zemlju u kojoj je Dajana izgubila život, kao i predstavnici svih evropskih kraljevskih kuća, koje je predvodila holandska kraljica Margrit.
Svijet poznatih ličnosti i umjetničkog života predvodio je italijanski operski pjevač i dugogodišnji Dajanin prijatelj, Lučano Pavaroti, a tu su bili i njegova tadašnja supruga Nikol Kidman, Stiven Spilberg, pjevač Džordž Majkl, kao i Dajana Ros.
Britansku političku elitu je predvodio premijer Toni Bler sa svim živim bivšim premijerima, a od stare svjetske "političke garde" u Vestminsteru je bio i Henri Kisindžer.
Kovčeg sa tijelom princeze Dajane je iz Vestminsterske opatije u Londonu, gdje je održana pogrebna ceremonija sa misom, prevezen putem dugim 130 kilometara, kroz špalir nepregledne mase građana duž puta, do imanja njene porodice. Sahranjena je kasno popodne na jezerskom ostrvcetu na imanju svoje porodice Oltrop Park u centralnoj Engleskoj, koje pripada porodici Spenser od 16. vijeka.
Sahrana je obavljena daleko od očiju javnosti, u najužem porodičnom krugu. Od Dajane su se posljednji put oprostili njen bivši muž princ Čarls, njihova dva sina, princ Vilijam (tada je imao 15 godina) i Hari (12), kao i princezini brat, majka i dvije sestre sa muževima.
Singl Eltona Džona "Svijeća na vjetru" (Candle in the Wind) napisan u počast princezi Dajani, za manje od 48 sati od puštanja u prodaju dospio je na prvo mjesto na britanskoj top listi. Za dva dana je prodato 600.000 primjeraka, čime je postavljen rekord u prodaji singlova u Velikoj Britaniji.
Elton Džon je tu pjesmu pjevao na oproštaju u Vestminsterskoj opatiji i odmah sutradan snimio u jednom londonskom studiju.
Pogibija princeze Dajane privukla je veću pažnju britanske štampe nego neki od najdramatičnijih događaja u Drugom svjetskom ratu, saopštila je britanska agencija "Darants pres katings" (Durrants Preš Cuttings), specijalizovana za praćenje napisa u štampi.
U prvih šest mjeseci 1997. godine kraljevskoj porodici je bilo posvećeno u prosjeku jedan odsto tekstova na naslovnim stranama, dok je 23 odsto prostora bilo posvećeno sportu, najpopularnijoj novinskoj temi. Kad je Dajana poginula, u prvih mjesec dana su najveći britanski listovi posvećivali u prosjeku 35 odsto naslovnih strana vijestima i tekstovima o tom događaju.
Najveći događaji u Drugom svjetskom ratu, kao što je povlačenje britanskih snaga iz Denkerka i konačni poraz nacističke Njemačke, svojevremeno su dobili 26 do 27 odsto prostora na naslovnim stranama.
REZULTATI ISTRAGE I ŠTA SU REKLI PRINČEVI
U novembru, kriminalistička brigada pariske policije je započela u regionu glavnog grada Francuske široku potragu za vozilom "fiat uno" (u tom trenutku je bilo 40.000 vozila tog tipa u rejonu), koje je moglo da bude upleteno u udes u kojem je poginula Lejdi Dajana. Detaljnim pregledom slupanog "mercedesa" i samog mjesta nesreće, istraga je došla do zaključka da se, vjerovatno, jedan "fiat uno" sudario sa "mercedesom", prije nego što se ovaj definitivno slupao, udarivši o stub tunela nedaleko od Ajfelove kule.
Istovremeno, štampa je objavljivala citave „knjige sumnji“ povodom ovog slučaja.
Ispostavilo se da je grupa prevaranata odmah poslije pogibije kontaktirala vlasnika "Harodsa" i ponudila mu navodne kopije dokumenata koji dokazuju da je američka obavještajna služba CIA znala za pripreme zavjere britanskog MI6 protiv princeze i njegovog sina. Oni su ponudili i lažni medicinski izvještaj da je princeza Dajana bila u drugom stanju sa Dodijem kada je poginula.
Godine 2006, trojica fotografa koji su se našli na sudu jer su slikali Dajanu i Dodija u noći kada su poginuli osuđeni su na simboličnu kaznu od jednog evra na ime odštete za povredu privatnosti.
Iste godine, objavljeni su rezultati zvanične policijske istrage u Velikoj Britaniji, koja je utvrdila da je britanska princeza Dajana poginula u "tragičnoj saobraćajnoj nesreći" u Parizu i da su tvrdnje o "teoriji zavjere" neosnovane. U istrazi je saslušano oko 400 ljudi, uključujući bivšeg Dajaninog muža, princa Čarlsa, njegovog oca i princa Filipa, muža kraljice Elizabete II, kao i šefove britanskih službi bezbjednosti, MI5 i MI6.
Deset godina poslije smrti, obavljene su četiri obimne istrage o njenoj pogibiji. Sve istrage, i francuske i i britanske, su zaključile da je riječ o saobraćajnoj nesreći a nikako o nekoj zavjeri.
Britanski prinčevi su prvi put na desetogodišnjicu smrti 2007. govorili o tome. Hari je tad rekao za američku televiziju NBC da nikada neće prestati da sebi postavlja pitanja o pogibiji svoje majke, princeze Dajane, navodeći da i dalje osjeća njeno prisustvo. Upitan za majčinu smrt, Vilijam je rekao "nema dana kada ne pomislim na to".
Hari je dodao: "Šta god da se desilo u tom tunelu, znate da niko nikada neće tačno saznati."