Petak 13. u mnogim zemljama smatra se najnesrećnijim danom u godini. Neki ljudi tog datuma izbjegavaju putovanja, donošenje važnih odluka, pa čak i izlazak iz kuće, a iza ovog sujeverja kriju se vijekovi legendi, vjerskih vjerovanja i istorijskih događaja.
Strah od petka 13. toliko je rasprostranjen da pojedini hoteli nemaju sobu s brojem 13, dok neke zgrade preskaču trinaesti sprat.
Ovaj strah ima i poseban naziv, paraskevidekatriafobija, a prema pojedinim procjenama, američka privreda svakog petka 13. izgubi između 700 i 900 miliona dolara zbog smanjene ekonomske aktivnosti.
Ali zašto se baš petak 13. smatra nesrećnim?
Kako piše Sensa, ne postoji jedno objašnjenje nastanka ovog sujeverja. Smatra se da je nastalo spajanjem dva stara vjerovanja: da je petak nesrećan dan i da broj 13 donosi nesreću.
Kakve veze petak 13. ima s Posljednjom večerom?
Jedno od najpoznatijih objašnjenja potiče iz hrišćanske tradicije.
Na Posljednjoj večeri za stolom su bili Isus Hristos i njegovih 12 apostola, ukupno 13 osoba. Juda Iskariotski, koji je izdao Isusa, u narodnim tumačenjima često se predstavlja kao trinaesti gost.
Budući da je Isus razapet u petak, povezivanje tog dana s brojem 13 vremenom je dobilo negativnu simboliku.
Dodatno značenje ima i sam broj 13.
Broj 12 vijekovima je simbolizovao cjelovitost i red. Godina ima 12 mjeseci, postoji 12 znakova zodijaka, a sat je podijeljen na 12 časova.
Broj 13, koji dolazi odmah poslije njega, u nekim tradicijama posmatran je kao narušavanje tog reda.
Nordijska legenda o trinaestom gostu
Slično vjerovanje postoji i u nordijskoj mitologiji.
Prema jednoj popularnoj verziji legende, 12 bogova okupilo se na gozbi, a kao trinaesti, nepozvani gost pojavio se Loki, bog prevare i obmane.
Njegov dolazak povezuje se sa smrću Baldera, boga svjetlosti i dobrote.
Prema mitu, Loki je otkrio da Baldera može povrijediti imela, pa je naveo slijepog boga Hodra da ga njome pogodi.
Balderova smrt postala je jedan od najpoznatijih tragičnih događaja nordijske mitologije.
Ipak, priča o Lokiju kao trinaestom gostu predstavlja popularno tumačenje, a ne pouzdano utvrđen istorijski izvor sujeverja o petku 13.
Šta se dogodilo templarima u petak 13?
Jedan od događaja koji se najčešće povezuje s ovim datumom odigrao se 13. oktobra 1307. godine.
Tog petka francuski kralj Filip IV Lijepi naredio je masovno hapšenje vitezova templara, moćnog viteškog reda koji je tokom krstaških ratova stekao veliko bogatstvo.
Templari su optuženi za jeres i druga krivična djela, a uslijedili su mučenja, suđenja i pogubljenja.
Prema legendi, veliki majstor templara Žak de Mole, prije nego što je spaljen na lomači, prokleo je francuskog kralja i papu Klementa V.
Iako istoričari osporavaju tvrdnju da je upravo ovaj događaj stvorio strah od petka 13, priča je dodatno učvrstila njegovu mračnu reputaciju.
Koje su se velike tragedije dogodile na petak 13?
Istorija bilježi nekoliko velikih nesreća koje su se dogodile upravo na ovaj datum.
U petak, 13. januara 1939. godine, katastrofalni šumski požari zahvatili su australijsku državu Viktoriju. U požarima, poznatim kao "Crni petak", poginula je 71 osoba, a uništeno je više od 1.300 domova.
Petak, 13. septembar 1940. godine, ostao je upamćen po njemačkom bombardovanju Bakingemske palate. Tokom napada pogođena je kraljevska rezidencija u kojoj su se nalazili kralj Džordž VI i kraljica Elizabeta.
Na isti datum, 13. septembra 1996. godine, preminuo je američki reper Tupak Šakur, šest dana nakon što je ranjen u pucnjavi u Las Vegasu.
Jedna od najpoznatijih pomorskih nesreća dogodila se u petak, 13. januara 2012. godine, kada se kruzer "Kosta Konkordija" nasukao kod italijanskog ostrva Điljo. Poginule su 32 osobe, a kapetan Frančesko Sketino kasnije je osuđen na 16 godina zatvora.
Posebno tragičan bio je petak, 13. novembar 2015. godine, kada su teroristi izveli koordinisane napade u Parizu i ubili 130 ljudi.
Da li petak 13. zaista donosi nesreću?
Uprkos brojnim legendama i istorijskim tragedijama, ne postoje naučni dokazi da je petak 13. opasniji od drugih dana.
Psiholozi ukazuju na to da ljudi lakše pamte događaje koji potvrđuju njihova postojeća uvjerenja, dok zanemaruju one koji im protivrječe.
Zbog toga će nesreća koja se dogodi na petak 13. često privući više pažnje nego sličan događaj nekog drugog datuma.
Ipak, sujeverje je toliko duboko ukorijenjeno da i danas utiče na ponašanje velikog broja ljudi, iako je riječ o sasvim običnom danu u kalendaru.