Godina 1968. bila je jedna od najburnijih u modernoj istoriji - svijet su potresali atentati na Martina Lutera Kinga Mlađeg i Roberta Kenedija, rat u Vijetnamu i sve veće tenzije između SAD i Sovjetskog Saveza.
Tajne dubina
- Četiri podmornice nestale tokom 1968.
- Olupine pronađene tek poslije decenija
- Hladni rat krije brojne pomorske misterije
- CIA pokrenula tajnu operaciju izvlačenja
- Tragedije promijenile bezbjednost podmorničkih flota
U sjeni tih događaja, četiri svjetske sile - SAD, Francuska, Izrael i Sovjetski Savez - izgubile su po jednu podmornicu pod misterioznim okolnostima, što se smatra jednom od najvećih pomorskih misterija Hladnog rata.
Iako gubici podmornica nisu neuobičajeni u vrijeme velikih ratova, činjenica da su četiri podmornice nestale tokom perioda relativnog mira i da su sve nestale iste godine predstavljala je pravu anomaliju.
Neke olupine pronađene su tek nakon nekoliko decenija, a tragedije su trajno promijenile bezbjednosna pravila podmorničkih flota širom svijeta.
Sve počelo u Sredozemnom moru
Prve tragedije dogodile su se u januaru 1968. godine.
Izraelska podmornica "INS Dakar" nestala je 24. januara nakon što je poslala svoju posljednju poruku sjeverno od Krita. Poslije ponoći narednog dana svaki kontakt je izgubljen.
Sudbina "Dakara" ostala je misterija više od tri decenije. Tek zajednička američko-izraelska ekspedicija uspjela je da pronađe olupinu i utvrdi da je podmornica zaronila dublje od maksimalne dubine koju je njen trup mogao da izdrži. U nesreći je poginulo svih 69 članova posade.
Možda vas još zanima:
Olupina podmornice iz Prvog svjetskog rata izronila iz pijeska
Samo tri dana kasnije nestala je i francuska dizel-električna podmornica "Minerve", koja je učestvovala u rutinskoj vojnoj vežbi.
Njena olupina pronađena je tek 2019. godine, više od 50 godina nakon nesreće, zahvaljujući savremenim podvodnim dronovima i naprednim sonarima.
Ležala je na dubini od oko 2.100 metara, približno 45 kilometara južno od francuskog grada Tulona.
Nesreće podmornica "Minerve" i "Eurydice", koja je nestala 4. marta 1970. godine u Sredozemnom moru kod rta Kamara i potonula sa 57 članova posade, navele su francusku mornaricu da potpuno preispita bezbjednosne procedure i način organizovanja potraga i spasavanja.
Nestala i američka nuklearna podmornica
Drama se nije završila u Sredozemlju.
Američka nuklearna podmornica "USS Scorpion" posljednji put se javila 21. maja 1968. godine dok se nalazila oko 400 kilometara južno od Azorskih ostrva u Atlantskom okeanu.
Olupina je pronađena nekoliko mjeseci kasnije, u oktobru iste godine.
Istraga je pokazala da je, kao i izraelski "Dakar", podmornica vjerovatno zaronila ispod kritične dubine koju njen trup nije mogao da izdrži.
"USS Scorpion" ostala je jedna od samo dvije američke nuklearne podmornice izgubljene u istoriji. Druga je bila "USS Thresher".
Njena olupina, zajedno sa nuklearnim reaktorom, i danas se nalazi na dnu okeana.
CIA tražila nestalu sovjetsku podmornicu
Najpoznatiji slučaj iz 1968. godine ipak je sovjetska podmornica "K-129", koja je nestala krajem februara u Tihom okeanu.
Njena sudbina postala je dio jedne od najtajnovitijih operacija Hladnog rata.
Američka Centralna obavještajna agencija (CIA) pokrenula je tajni projekat pod nazivom "Azorian", čiji je cilj bio izvlačenje olupine sa ogromne dubine.
Operaciju je predvodio čuveni američki milijarder i vazduhoplovni inženjer Hauard Hjuz.
Za tu misiju izgrađen je specijalni brod "Hughes Glomar Explorer", koji je zvanično predstavljen kao brod namijenjen eksploataciji rude sa dna okeana, iako je njegova prava namena bila izvlačenje sovjetske podmornice.
Šest godina nakon što je američka podmornica "USS Halibut" pronašla olupinu, "Glomar Explorer" uspio je da izvuče njen dio, zadavši ozbiljan udarac tajnim sovjetskim podmorničkim programima.
Zbog tragedija pojačana bezbjednost podmornica
Plovidba podmornicama oduvijek je bila jedan od najopasnijih poslova na svijetu, prenosi Nova.
Zbog niza katastrofa iz 1968. godine mornarice širom svijeta uvele su znatno strože bezbjednosne procedure, te unaprijedile tehnologiju i poboljšale sisteme za potragu i spasavanje.
Istoričari smatraju da su upravo lekcije naučene iz tih tragedija u narednim decenijama vjerovatno spasile živote velikog broja ljudi koji su radili na podmornicama širom svijeta.
