Srpska fabrika aviona Utva avio-industrija iz Pančeva ugradiće se u dobavljački lanac kompanije Dassault Aviation proizvodnjom sklopa koji je dio sistema avionskog topa Rafala - dok ugovori potpisani na sajmu Eurosatori 2026 u Parizu predviđaju i niz softverskih i hardverskih isporuka namijenjenih široj modernizaciji srpske namjenske industrije.
Vijest je prvi objavio specijalizovani portal Tango Six, 22. juna 2026, a dan kasnije potvrdilo i Ministarstvo odbrane Srbije zvaničnim saopštenjem.
Radi se o sklopu municijske kutije s vodećim koridorom za municiju koji se fizički nalazi unutar nosača avionskog topa GIAT 30 M791 - jednocijevnog topa kalibra 30 mm ugrađenog u desni usisnik Rafala.
Vršilac dužnosti pomoćnika ministra odbrane Srbije za materijalne resurse dr Nenad Miloradović, koji je predvodio srpsku delegaciju na Eurosatoriju, opisao je taj sklop kao "prvu i kvalifikacionu stavku" za Utvu: "Reč je o jednoj dosta kompleksnoj strukturi. Imali smo prilike da pregledamo njen dizajn, dosta je zahtevna što se tiče mehaničke čvrstoće i što se tiče oblika. Naravno, standardi proizvodnje i kvaliteta su takođe značajni, kao i svih delova koji se ugrađuju u Rafal" prenosi tangosix.
Zašto "kutija" nije trivijalan zadatak
Tango Six je 24. juna objavio zasebnu analizu tehničkih karakteristika topa GIAT 30 M791, koja pruža kontekst za razumijevanje zahtjevnosti sklopa koji Utva treba da proizvede.
Top ima masu od 120 kg — uključujući elektroniku za upravljanje — dužinu od 2,4 m, visinu 337 mm i širinu 223 mm. Borbeni komplet je 125 granata kalibra 30×150 mm, a nezvanično, procjenjuje se da je efikasan domet do 3.500 m pri gađanju kopnenih i pomorskih ciljeva. Serijska proizvodnja topa počela je 2005. godine, a u junu 2023. isporučen je 300. primjerak modela M791, objašnjava Tango Six.
Analitičari citirani na Tango Sixu ističu da sertifikacioni process za ulazak u dobavljački lanac avionske industrije nije kratak: primjerice, standardi poput AS9100 zahtijevaju od šest do dvanaest mjeseci pripreme. Prema komentatorima s portala koji se pozivaju na sektorske prakse, ako je Miloradović javno objavio vijest u junu 2026, to znači da je sertifikacija organizacije i odgovarajućih evropskih avijacijskih regulativa već završena - a Utva je morala da pokrene taj proces prije nego što je i ugovor o nabavci Rafala uopšte potpisan.
Šta je potpisano na Eurosatoriju
Tokom sajma potpisani su ugovori sa kompanijama Dassault Aviation, Dassault Systèmes i Thales za uspostavljanje industrijske saradnje sa srpskom odbrambenom industrijom u okviru programa nabavke višenamenskog borbenog aviona Rafale.
Ugovori su potpisani sa Vojnotehničkim institutom i fabrikom Utva - Avio Industrija Pančevo, a u narednom periodu predstoji potpisivanje dodatnih ugovora, saopštilo je Ministarstvo obrane Republike Srbije.
Softverski paket koji stiže od Dassault Systèmes obuhvata licence za inženjerski alat CATIA te tri dodatne grupe softvera za projektovanje, simulacije mehaničkih i aerodinamičkih opterećenja i optimizaciju proizvodnih tokova.
Sve to biti će raspoređeno u devet domaćih preduzeća i institucija vojnoindustrijskog kompleksa Srbije.
Prema Miloradoviću, cilj je da se uspostavi "koncentrisana sinergijska aktivnost koja se dešava u približno realnom vremenu" - umjesto dosadašnjeg individualnog pristupa razvoja i proizvodnje u pojedinim preduzećima prenosi Tangosix.
Poseban segment sporazuma zaključen je s kompanijom Thales, jednim od najvećih svjetskih proizvođača vojne elektronike: Vojnotehničkom institutu biće uspostavljena laboratorija za vještačku inteligenciju koja će integrisati aktivnosti srpskih entiteta u toj oblasti i omogućiti razvoj alata za primjenu AI u autonomnim oružnim sistemima, kao i u sistemima obrade podataka i komandovanja i kontrole. Laboratorija će moći da koristi kapacitete nacionalnog Data centra i super računara saopštava MO RS.
Širi okvir: Ugovor za Rafale i industrijska kompenzacija
Najnoviji ugovori nadovezuju se na okvirni sporazum o industrijskoj saradnji koji je Srbija potpisala s Dassaultom u septembru 2025. godine, koji je uslijedio nakon što je Beograd 2024. godine potpisao ugovor o nabavci 12 borbenih aviona Rafale u vrijednosti od oko 2,7 milijardi eura objasnio je Adriadefense.
Industrijska kompenzacija - obaveza dobavljača da dio vrijednosti ugovora reinvestira u domaću industriju kupca - standardna je praksa pri nabavci savremenih vojnih sistema. Ministarstvo odbrane Srbije naglasilo je da isti princip primjenjuje i u nabavkama od svih vodećih svjetskih proizvođača. Uključivanje Utve u dobavljački lanac Dassaulta rezultiraće, prema navodima ministarstva, njenim svrstavanjem na zvanični spisak dobavljača kompanije Dassault Aviation prenosie Novosti.
Sljedeći koraci
Miloradović je najavio da se po uspješnoj kvalifikacijskoj isporuci od Utve može očekivati da Dassault povjeri srpskoj fabrici i druge komponente. Ministarstvo odbrane navelo je da predstoji potpisivanje dodatnih ugovora koji će doprinijeti daljem unapređenju kapaciteta srpske odbrambene industrije i jačanju saradnje s Francuskom.
Konkretni rokovi isporuke prvog kvalifikacionog sklopa, kao ni finansijska vrijednost pojedinih ugovora, do trenutka objave nisu bili javno dostupni.
Korišteni izvori:
- Tango Six - specijalizovani srpski portal za avijaciju, nezavisan, bez vidljive institucionalne veze s Ministarstvom odbrane
- Tango Six - tehnička analiza topa GIAT 30 M791, 24. juna 2026
- Ministarstvo odbrane Republike Srbije - državna institucija, Vlada Srbije
- Jugoimport SDPR - državno preduzeće u vlasništvu Vlade Srbije
- Novosti - list u vlasništvu Roberta Wechslera (srpsko-kanadski biznismen), uređivačka pozicija bliska vlasti
- Adria Defense - regionalni odbrambeni portal