BRISEL - Koridor Vc u BiH neće biti završen do 2030. godine, dijelom zbog problema unutar BiH kad je riječ o implementaciji projekata, a dijelom i zbog odluka Evropske komisije, jer su podržali projekte koji nisu bili spremni za implementaciju.
Ovo je osnovni zaključak specijalnog izvještaja Evropskog revizorskog suda o projektima u regionu zapadnog Balkana koji su sprovođeni u okviru Investicionog okvira za zapadni Balkan od 2016. godine do danas.
Evropska komisija podržavala i projekte koji nisu bili spremni
Kada je riječ o odlukama Evropske komisije, zanimljivo je da se ne sugeriše da je Komisija bila uključena u bilo kakvu korupciju, nego da je, očigledno iz dobre namjere, pomagala domaćim akterima u BiH da kandiduju projekte koji nisu bili spremni za realizaciju.
Pojednostavljeno rečeno, Evropska komisija je u Briselu i među donatorima zagovarala projekte koji se odnose na različite dionice Koridora Vc, predstavljajući ih kao spremne za realizaciju i ističući važnost njihove podrške kako bi se pomoglo BiH, iako projekti zapravo nisu bili spremni.
Iz izvještaja nije jasno da li je Evropska komisija znala stvarno stanje projekata, ali se u jednom dijelu navodi da delegacije EU u zemljama regiona nisu bile informisane o svim tehničkim aspektima projekata.
To otvara pitanje da li su bile nedovoljno aktivne u prikupljanju informacija o njihovom stanju ili od investitora nisu dobijale potpune i tačne podatke.
Grantovi odobravani i kada su krediti već bili obezbijeđeni
Ne samo to, evropski revizori su utvrdili da su pojedine dionice dobijale grantove iako, formalno gledano, nisu ispunjavale uslove propisane za njihovu dodjelu.
Na primjer, navodi se slučaj u kojem je za jednu dionicu već bila obezbijeđena kompletna kreditna konstrukcija, ali je naknadno odobren grant, nakon čega je banka koja je trebalo da finansira projekat povukla dio svog finansiranja.
Čini se da je namjera bila da se pomogne BiH da izgradi Koridor Vc uz manje finansijske troškove, što, formalno gledano, nije u skladu s pravilima dodjele grantova jer je njihova uloga, kako je objašnjeno, da pomognu u slučajevima kada investitor ne može obezbijediti kredit za kompletno finansiranje.
Iako se nigdje konkretno ne navodi o kojim dionicama je riječ, iz priloženog opisa i materijala može se pretpostaviti da se radi o dionicama od Maglaja prema Sarajevu.
Mediji u FBiH u više navrata su pisali da se dio tih projekata nalazi pod lupom evropskih tužilaca zbog kašnjenja, mogućih pronevjera i sumnjivih odluka.
Milion evra za pošumljavanje, a računi za samo 35.000 evra
I u revizorskom izvještaju navedeno je nekoliko primjera u kojima investitor, odnosno, po svemu sudeći, Autoceste FBiH, nije ispunio obaveze koje su u projektnoj dokumentaciji bile navedene kao realizovane.
Na primjer, na jednoj dionici investitor je naveo da je uloženo više od milion evra u pošumljavanje terena koji je ranije bio korišten kao gradilište.
„Tokom naše posjete konkretnoj lokaciji primijetili smo da je put izgrađen, ali nigdje nismo mogli da vidimo ni drveće ni vegetaciju. Nosilac projekta objasnio je da su sadnja i obnova vegetacije bile moguće samo na određenim područjima. Dobili smo račune u iznosu od svega 35.000 evra, što je oko tri odsto budžeta od 1,05 miliona evra. Nosilac projekta objasnio je da je preostalih 97 odsto budžeta za sadnju i obnovu vegetacije iskorišteno za finansiranje mreža za stabilizaciju kosina“, navedeno je u izvještaju.
Problem je „korigovan“ tako što je, kako je objašnjeno, drveće posađeno na veoma malom prostoru, bez realnih izgleda da preživi.
Prevedeno na običan jezik, stiče se utisak da su se investitori zabrinuli zbog mogućih posljedica, pa su pokušali problem „riješiti“ na kreativan način.
Evropski revizori kritikovali i nedovoljan finansijski nadzor
Osim ovih problema, revizori su utvrdili da se Komisija previše oslanjala na informacije domaćih partnera, dok ni finansijski nadzor nije bio dovoljno rigorozan.
„Evropska komisija bila je samo djelimično uspješna u obezbjeđivanju odgovarajućeg nadzora finansijskih institucija i uspostavljanju djelotvornih mehanizama praćenja i izvještavanja. To je ograničilo njenu sposobnost da pravovremeno reaguje na rizike u sprovođenju, kašnjenja i probleme održivosti“, navedeno je u revizorskom izvještaju.