BANJALUKA – Iako partnerstvo između EU i NATO-a traje već decenijama, posebno kroz proces Berlin plus, o čemu smo u više navrata i pisali, tek posljednjih nekoliko godina usljed geopolitičkih promjena u Evropi i svijetu koje nisu viđene još od kraja Hladnog rata, saradnja između ove dvije organizacije dosegla je novi nivo.
NATO i EU imaju posebne razloge za saradnju. Osim što su im zajedničke 23 zemlje članice i što su fokusirane na bezbjednost evropskog kontinenta, obje organizacije smatraju da je liberalni geopolitički poredak uz slobodnu tržišnu ekonomiju ugrožen i da je u opasnosti da ga potisnu druge geopolitičke ideologije s drugačijim vrijednosnim sistemom i ekonomskim modelom.
Promjene koje se dešavaju su višeslojne i složene, a obje organizacije imaju interese koji se preklapaju, zbog čega se sve više pretaču u formalne forume, dijaloge, konferencije i dokumente koje predstavnici ovih organizacija potpisuju. Primjera radi, zemlje i Evrope i Sjeverne Amerike žele da ojačaju nezavisnost u pribavljanju kritičnih sirovina, koje su važne i za ekonomiju i za vojnu bezbjednost, kao i da skrate lance snabdijevanja. Naprimjer, vojna industrija Evrope, nakon što je Rusija pokrenula proširenu invaziju na Ukrajinu, ima poteškoća da podigne svoje vojne kapacitete ne toliko zbog manjka fabrika, specijalne opreme i kvalifikovanog ljudstva, koliko zbog problema u lancima snabdijevanja i nedostatku kritičkih sirovina. U ovom području saradnja je važna u zaštiti kritičnih transportnih koridora, ali i približavanje ključnih lokacija Americi i Evropi, kako bi se rizici maksimalno smanjili.
Posljednju Zajedničku deklaraciju, koja se odnosi na geostrateško takmičenje s globalnim rivalima i na pitanja otpornosti i zaštite kritične infrastrukture, potpisali su Jens Stoltenberg, generalni sekretar NATO-a, Šarl Mišel, predsjednik Evropskog savjeta i Ursula fon der Lajen, predsjednica Evropske komisije 10. januara 2023. godine u sjedištu NATO-a. Jedna od deset ključnih oblasti saradnje definisanih na zvaničnoj stranici NATO alijanse, odnosi se na zapadni Balkan, a poimenice su navedeni Svjeverna Makedonija, BiH i Kosovo.
Što se tiče BiH, očekivano, najvažnija tema od zajedničkog interesa je mir i bezbjednost, posebno u kontekstu EU misije EUFOR Althea.
"Snage EU djeluju prema aranžmanima 'Berlin plus', oslanjajući se na ekspertizu NATO-a u planiranju i na druge resurse i sposobnosti Alijanse. Zamjenik načelnika štaba u NATO-ovom Glavnom štabu za stratešku komandu (SHAPE) je komandant operacije Althea", navode na stranici NATO-a.
Obzirom da EU i NATO BiH navode kao jednu od ključnih tački za saradnju, nije slučajno da su brojni projekti međusobno usklađeni i koordinisani. Iako članstvo u EU i NATO-u nisu direktno povezani, sinergija koja postoji u oba procesa pristupanja pomažu zemljama regiona da se približe ovim organizacijama.
NATO je u februaru prošle godine usvojio paket za jačanje bezbjednosti u BiH a ključna područja saradnje su krizni menadžment, sajber odbrana, protivteorirističke mjere, vazdušno medicinska evakuacija, kao i odbrana od nuklearnog, hemijskog i biološkog oružja (ABHO).
U velikoj mjeri zahvaljujući EU i NATO, BiH je počela modernizaciju Oružanih snaga BiH, a prvi opipljivi rezultati trebali bi biti vidljivi uskoro.
