BEOGRAD - Izborni sabor Srpske pravoslavne crkve danas će birati novog patrijarha, koji će naslijediti upokojenog patrijarha Pavla.
Iako po pravilima novi patrijarh ne mora biti izabran isti dan kada započne izborna sjednica, dobri poznavaoci prilika u SPC, ali i veći broj episkopa, smatraju da je se može očekivati da ime bude saopšteno danas.
Pravilo je da izbornoj sjednici Svetog arhijerejskog sabora prisustvuju najmanje dvije trećine arhijereja, a da predsjedava najstariji episkop po rukopoloženju ili hirotoniji, što je u ovom slučaju mitropolit Amfilohije.
U slučaju spriječenosti da učestvuju u izboru, arhijereji mogu imenovati zamjenike kojima prepuštaju pravo glasanja za izbor poglavara SPC.
Kandidati za patrijarha mogu biti svi aktivni eparhijski arhijereji koji najmanje pet godina upravljaju eparhijama. Sabor SPC ima 45 članova, a 37 episkopa ispunjava uslov da budu kandidovani za novog patrijarha.
Pravilo je da se patrijarh bira pod svodovima hrama, a svakom izbornom krugu prethodi molitva priziva Svetog Duha. U sadašnjim uslovima taj hram je patrijaršijska kapela svetog Simeona Mirotočivog, povezana sa Sinodskom salom, u kojoj sjede arhijereji, članovi Izbornog sabora.
Tajnim glasanjem predlažu se kandidati, od kojih u uži izbor ulaze samo tri arhijereja koja dobiju više od polovine glasova članova Izbornog sabora. Glasanje se ponavlja do trenutka dok se ne dođe do kandidata sa potrebnim brojem glasova.
Potom se imenuje duhovnik zadužen da otvori zapečaćeni koverat i izvuče jednu od tri ceduljice, na kojoj su ispisana imena trojice arhijereja sa potrebnom većinom glasova. Izabrani duhovnik izvlači iz koverte jednu od tri zapečaćene cedulje i predaje je najstarijem arhijereju, predsjedavajućem Izbornog sabora, koji glasno izgovara ime novoizabranog patrijarha i time zaključuje izbornu sjednicu.
Prema tradiciji, uvođenje u tron svetog Save obavlja se na liturgiji u sabornoj crkvi Svetog arhangela Mihajla dan poslije izbora, a naknadno i bez nekih vremenskih ograničenja u Pećkoj patrijaršiji, koja je drevno sjedište srpskih patrijarha.
Uz obraćanje "Vaša svetosti" patrijarhu, koji tom prilikom nosi bijelu kamilavku sa krstom od dragog kamenja, uručuju se patrijaraška znamenja i obilježja Crkve Hristove - patrijaraško žezlo, panagija svetog Save i niska sa likovima svih srpskih svetitelja.
Ova posljednja insignija je poklon kralja Aleksandra Karađorđevića obnovljenoj Srpskoj patrijaršiji i prvi put je uručena 1920. godine patrijarhu srpskom Dimitriju.
SPC je nedjeljiva i autokefalna, na čijem je čelu patrijarh srpski, kao njen vrhovni poglavar. Poglavar SPC, Njegova svetost patrijarh srpski, prvi je među jednakima, odnosno nije prvi po vlasti, već prvi po časti.
Prema drevnom kanonu i važećem ustavu SPC, uvođenjem u tron crkve patrijarh preuzima dužnost da "osvećuje sveto miro za cijelu SPC, rukopolaže episkope, predstavlja Crkvu pred drugim autokefalnim crkvama i državama, kao prvi episkop i prvojerarh".
S obzirom na to da se patrijarh bira apostolskim žrijebom, nemoguće je sa sigurnošću prognozirati ko bi mogao biti nasljednik patrijarha Pavla. Međutim, uprkos tome u medijima se uveliko spekuliše ko bi od episkopa mogao da obezbijedi najveći broj glasova i uđe u izvlačenje.
Međutim, iako gotovo sve vladike kažu da sebe ne vide na mjestu patrijarha i da za taj položaj nemaju ambiciju, kao potencijalni kandidati se najčešće spominju episkop niški Irinej, mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije, vladika zahumsko-hercegovački Grigorije, vladika bački Irinej Bulović, vladika zvorničko-tuzlanski Vasilije, a kao kandidati iz drugog plana se navode episkop budimljansko-nikšićki Joanikije, banjalučki Jefrem i penzionisani vladika zahumsko-hercegovački Atanasije.
Mirko Đorđević, sociolog religije i čovjek koji slovi za odličnog poznavaoca prilika u SPC, upravo upozorava da ne bi trebalo da bude iznenađenje ukoliko žrijeb odluči da novi patrijarh bude neko od episkopa koji se nije eksponirao u javnosti, podsjećajući da je upravo takva situacija bila prilikom izbora patrijarha Pavla.
Đorđević smatra da odluku o izboru patrijarha treba da podrže sve vladike, jer ne bi bilo dobro da se pojave grupe vladika koje bi možda opstruisale žrijeb.
Ustoličenje patrijarha u nedjelju
Ustoličenje novog patrijarha će najvjerovatnije biti obavljeno u nedjelju, rekao je vladika niški Irinej, koji očekuje da će izbor novog poglavara biti danas završen.
Pojašnjavajući izbornu proceduru, Irinej je ranije kazao da će ime novog patrijarha prvi saznati episkop šabački Lavrentije, jer prema crkvenim pravilima ime izabranog prvo čita najstariji po episkopskom stažu.
On je kazao da način izbora može biti promijenjen samo u prisustvu patrijarha, tako da je sigurno da će novi patrijarh biti izabran apostolskim žrijebom, odbacujući na taj način spekulacije da će patrijarh biti izabran na drugi način.
"Može da bude više krugova glasanja dok se ne dobije potreban broj glasova za lice koje bi ušlo u uži izbor, a može da se uđe u drugi dan, ali ne verujem", kazao je Irinej.
Episkopi koji će birati patrijarha
Sabor čine mitropolit zagrebačko-ljubljanski Jovan, crnogorsko-primorski Amfilohije, srednjezapadnoamerički Hristofor, dabrobosanski Nikolaj, episkop britansko-skandinavski Dositej, šabački Lavrentije, niški Irinej, zvorničko-tuzlanski Vasilije, sremski Vasilije, raško-prizrenski Artemije, banjalučki Jefrem, budimski Lukijan i kanadski Georgije.
U izboru novog patrijarha učestvovaće i episkop banatski Nikanor, bihaćko-petrovački Hrizostom, za Ameriku i Kanadu Mitropolije novogračaničke Longin, istočnoamerički Mitrofan, žički Hrizostom, bački Irinej, osiječko-poljski i baranjski Lukijan, srednjeevropski Konstantin, zapadnoevropski Luka, timočki Justin, vranjski Pahomije i šumadijski Jovan.
U Saboru su i episkop slavonski Sava, braničevski Ignjatije, mileševski Filaret, dalmatinski Fotije, budimljansko-nikšićki Joanikije, zahumsko-hercegovački Grigorije, valjevski Milutin, zapadnoamerički Maksim, gornjokarlovački Gerasim, australijsko-novozelandski Irinej i zahumsko-hercegovački Atanasije.