SOLUN - Predsjednici i premijeri zemalja zapadnog Balkana, Ukrajine i Moldavije, uz predstavnike zemalja EU koje su prije 20 godina učestvovale u početku Solunskog procesa, danas su u Solunu u prisustvu Šarla Mišela, predsjednika Evropskog savjeta, i Ursule fon der Lajen, predsjednice Evropske komisije, usvojili Solunsku deklaraciju.
Današnji događaj organizovala je Grčka i on je bio neformalnog karaktera. Kako saznajemo, događaj je prvobitno bio planiran za jun, ali je održan tek danas zbog usaglašavanja termina svih učesnika.
Takođe, u njegovoj organizaciji nisu učestvovale evropske institucije iz Brisela, koje su samo pozvane kao visoki gosti.
Iako se radi o neformalnom događaju, Solunski proces je za zapadni Balkan te 2003. godine bio od izuzetnog značaja zato što je to bio početak integracija zemalja regiona u EU, odnosno tada je EU prvi put zvanično potvrdila evropsku perspektivu regiona i mogućnost primanja u članstvo.
Današnji sastanak je značajan i zbog toga što je pridruživanjem Ukrajine i Moldavije i tim zemljama simbolično ojačana evropska perspektiva, ali i zato što je juče prisustvovao Aljbin Kurti, premijer samoproglašenog Kosova, iako Kosovo 2003. godine nije bilo učesnik Solunskog procesa niti potpisnik Solunske deklaracije.
Kosovo bi, zapravo, jedino moglo biti gubitnik današnjeg sastanka, s obzirom na to da su Aleksandar Vučić, predsjednik Srbije, i Volodimir Zelenski, predsjednik Ukrajine, obostrano potvrdili teritorijalni integritet Srbije i Ukrajine, a grčki domaćini nisu Kosovu dali status države.
Osim toga, Dmitar Kovačevski, premijer Sjeverne Makedonije, na sastanku je osudio isticanje zastave "velike Albanije" u Tetovu tokom nedavne Kurtijeve posjete toj zemlji, što je dodatni udarac Kurtiju, koji je udarac dobio i od Edija Rame, premijera Albanije, koji je odbio da juče dođe na sastanak, a koji se protivi Kurtijevoj politici eskalacije odnosa sa Srbijom.
Solunska deklaracija od prije 20 godina značajna je i zato što je otvorila put viznoj liberalizaciji, koja je i realizovana nekoliko godina kasnije.
Sve ključne obaveze zemalja u regionu nabrojane su u Solunskoj deklaraciji iz 2003. godine.
U jučerašnjoj deklaraciji, koju su osim Vučića, Zelenskog, Kurtija i Kovačevskog potpisali Borjana Krišto u ime BiH, Jakov Milatović u ime Crne Gore, Andrej Plenković u ime Hrvatske, Maja Sandu u ime Moldavije, Jon Marsal Čolako u ime Rumunije, Nikolaj Denkov u ime Bugarske i Kirijakos Micotakis u ime Grčke, koja je bila domaćin, naglašeno je da je 20 godina nakon Samita u Solunu i u svjetlu nove geopolitičke realnosti došlo vrijeme za ubrzani put regiona ka EU.
Osuđena je, kako je napisano, ruska agresija na Ukrajinu, ali je na molbu Srbije izbačen dio o pozivanju na uvođenje sankcija Rusiji.
Za razliku od 2003, Evropa se našla u novoj geopolitičkoj realnosti, u kojoj želi da se potvrdi kao globalni igrač i sukreator globalnih procesa.
Da bi to mogla, EU je shvatila da mora da bude u stanju riješiti konflikte u svom susjedstvu, a tu se prije svega misli na zapadni Balkan.
S obzirom na to da je primamljivost članstva u EU jedan od najmoćnijih alata koji EU ima, odlučeno je da se, uz program ekonomskog razvoja koji je EU pripremila za region, taj alat iskoristi kako bi se zemlje motivisale da se reformišu i riješe međusobne konflikte.
Kako saznajemo, danas je Fon der Lajenova govorila o skorom početku primjene agende za rast, ekonomskog programa koji je EU pripremila za region.
Po svemu sudeći, napravljen je još jedan iskorak prema zajedničkom regionalnom tržištu, ali "Otvoreni Balkan", za koji smo nedavno pisali da je inicijativa na izdisaju, nije spomenut.