Najveći uzrok brojnih požara koji su izbili na području BiH je ljudski faktor, smatra Dragan Tupajić, direktor Republičke uprave Civilne zaštite RS, i tvrdi da postoje i slučajevi namjernog podmetanja požara i da ih nadležni organi MUPa istražuju.
Smatra da počinioci treba da budu najoštrije sankcionisani jer su posljedice koje nastaju nesagledive.
Prema riječima Tupajića, Civilna zaštita ima dovoljno ljudi, ali joj nedostaju materijalno-tehnička sredstva i šira i sveobuhvatnija obuka jedinica.
NN: Šta je najčešći uzrok požara?
TUPAJIĆ: Moje mišljenje, kao i svih koji se bavimo ovim poslom koji smo nadležni i odgovorni, je da je najveći uzrok požara ljudski faktor. U najčešćem broju slučajeva radi se o ljudskoj nepažnji, nekulturi, nemarnom i neodgovornom odnosu građana prema samim sebi i svom okruženju, pa i prema Republici i državi. Postoje i slučajevi namjernog podmetanja požara i nadležni organi MUP-a istražuju te slučajeve, koji treba da budu najoštrije sankcionisani. Po meni su to teška krivična djela jer posljedice koje nastaju su nesagledive pa mislim da ih treba tako i sankcionisati. Potrebno je promijeniti i propise o sankcionisanju ovakvih djela, ukoliko postojeći ne omogućavaju adekvatnu kaznu. Apelujem na sve građane da ovdje vode računa o tome da ne uništavamo sami sebe jer štete od požara su nesagledive i često nepopravljive.
NN: Postoje li u RS dovoljni kapaciteti za stanja elementarnih nepogoda, kao u ovom slučaju požara?
TUPAJIĆ: U svim situacijama kada razmjere postanu ovako velike kapaciteti su uvijek nedovoljni, pogotovo u BiH s obzirom na to da smo sistem Civilne zaštite počeli planski i organizovano razvijati tek 2002. godine.
U tom periodu do danas je urađeno zaista puno, pogotovo u poređenju sa finansijskim sredstvima koja su uložena u ovu oblast. Ako govorimo o spremnosti, možemo govoriti o relativnoj spremnosti. Imamo puno ljudi, pripadnika Civilne zaštite, jedinica koje su formirane, ali u pravilu nedostaju materijalno-tehnička sredstva i još šira i sveobuhvatnija obuka jedinica Civilne zaštite.
NN: Da li ste zadovoljni aktivnostima lokalnih zajednica u situacijama elementarnih nepogoda?
TUPAJIĆ: Lokalne zajednice su po zakonu direktno nadležne, načelnik opštine je najodgovornija osoba za stanje Civilne zaštite na području opština, a saradnja Republičke uprave Civilne zaštite i lokalnih zajednica i štabova je dobra. To važi za više od 90 odsto opština. Malo više problema ima sa malim, nerazvijenim, novoformiranim opštinama, koje nemaju nikakvih kapaciteta uopšte, pa ni kada je u pitanju Civilna zaštita. Njima smo preporučivali da se vežu za susjedne, ekonomski jače opštine, koje su organizovane bolje od njih. Rješavamo i probleme nedostatka materijalno-tehničkih sredstava uvezivanjem opština koje međusobno potpisuju sporazume o uzajamnoj pomoći. Isto tako Republička uprava potpisuje sporazume sa regionalnim centrima i kroz taj sporazum njima ustupamo materijalno-tehnička sredstva i vršimo obuku sa njihovom obavezom da te jedinice angažujemo na prostoru cijele RS. Na toj osnovi postižemo relativno dobre rezultate i pozitivan je primjer Manjače prije nekoliko godina kada su požarom bile pogođene tri opštine, a još osam opština je učestvovalo u gašenju požara i spaseno je nekoliko zaselaka koji bi izgorjeli da nismo preduzeli takve mjere i djelovali na bazi solidarnosti. Ključni problem je nivo izdvajanja finansijskih sredstava u sistem Civilne zaštite i sa Ministarstvom uprave i lokalne samouprave RS i Vladom RS pokušavamo naći rješenje za bolje sistemsko finansiranje Civilne zaštite pa ostaje da vidimo do kraja godine možemo li nešto riješiti po tom pitanju.
NN: Ima li Civilna zaštita RS bar jedan kanader i da li bi mogao biti jedno od rješenja za brže gašenje požara?
TUPAJIĆ: Kanader nemamo, na prostoru bivše Jugoslavije samo Hrvatska ima četiri kanadera. Postoji sporazum između BiH i Hrvatske o saradnji u oblasti Civilne zaštite i postoji mogućnost upotrebe tih kanadera i na našem području. Kanaderi mogu da djeluju do 15 kilometara od obale mora, s obzirom na radijus kretanja. Praktično, mogućnosti za djelovanje na području RS nema jer su i Hrvatskoj ti kapaciteti nedovoljni, s obzirom na to da su kod njih požari intenzivniji i veći.
NN: Kakva je saradnja s okolnim državama?
TUPAJIĆ: U formalnom smislu saradnja je izuzetno dobra. Sa Hrvatskom imamo sporazum, a sa Srbijom i Crnom Gorom u toku su procedure kako bismo potpisali, ali nezavisno od tih sporazuma međusobno sarađujemo i uvezani smo kroz aktivnosti Pakta za jugoistočnu Evropu.
NN: Za koje situacije je Civilna zaštita najbolje pripremljena i da li su jedinice dovoljno brojne i obučene?
TUPAJIĆ: Za situacije poplava i visokih snjegova jer su to elementarne nepogode koje u najvećoj mjeri ugrožavaju ova područja i to je u skladu sa procjenom ugroženosti područja RS. Zato su i formirane takve jedinice, postoje profesionalne vatrogasne jedinice, dobrovoljna vatrogasna društva i dodatne jedinice za zaštitu i spasavanje od požara u svakoj opštini koje asistiraju u gašenju požara. Brojno stanje tih jedinica je različito od opštine do opštine, zavisno od veličine i broja stanovnika. Evidentno je da brojnost tih jedinica treba da bude i veća i obučenost bolja. Imamo oko 80 deminera kojima je to osnovni posao, a obučili smo ih i za gašenje požara, ali to je jedan kapacitet koji držimo u rezervi za situacije kada su ugroženi ljudski životi ili naselja. Onda tu jedinicu povlačimo sa izvršenja redovnih zadataka i uključujemo u gašenje požara.
Kada su u pitanju poplave tu je stanje bolje - imamo bolje stručno obučene jedinice, oslanjamo se na amaterske, ronilačke i druge klubove kojima smo ustupili opremu, kao na primjer klubovima u Banjaluci, Doboju i Bijeljini. Kapacitetima ovih klubova raspolažemo na području BiH i možemo ih po potrebi upotrijebiti i u drugim državama. Kandidovali smo se za vježbu koju sljedeće godine u Finskoj organizuje NATO i nadamo se da će učestvovati jedna od jedinica.