Iako libijski vođa Moamer elGadafi danas nema nikakvu javnu dužnost, on i dalje nosi počasnu titulu "vođe Prvoseptembarske Velike Revolucije Socijalističke Narodne Libijske Arapske Džamahirije", dok druga njegova titula glasi "Bratski lider i vođa revolucije".
Djetinjstvo i mladost
Moamer Abu Minijar el-Gadafi rođen je 19. juna 1942. godine kao najmlađe dijete beduinske porodice u pustinjskoj oblasti Sirt.
Stekao je tradicionalno osnovno religijsko obrazovanje, a pohađao je pripremnu školu u Fezanu od 1956. do 1961. godine. On i mala grupa prijatelja, koje je upoznao u toj školi, kasnije će osnovati jezgro revolucionarne grupe koja će na kraju preuzeti vlast. Njegov uzor je bio Abdel Naser, predsjednik Egipta i zagovornik ideje arapskog jedinstva.
Gadafi je upisao studije prava na Libijskom univerzitetu, gdje je diplomirao sa visokim ocjenama, a potom se upisao na vojnu akademiju u Bengaziju, gdje su on i nekoliko njegovih prijatelja organizovali tajnu grupu posvećenu zbacivanju prozapadne libijske monarhije. Nakon diplomiranja 1965. godine, pružena mu je šansa da otputuje u Veliku Britaniju na dalje usavršavanje na Kraljevskoj vojnoj akademiji Sendharst. Vratio se 1966. godine, kada mu je pripala dužnost oficira Signalnog korpusa.
Dolazak na vlast
Grupa vojnih oficira predvođena Gadafijem je 1. septembra 1969. godine izvela državni udar protiv kralja Idrisa, koji je protjeran u Egipat. Novi režim, na čelu sa Revolucionarnim komandim savjetom (RKS), ukinuo je monarhiju i proglasio novu Libijsku Arapsku Republiku. Gadafi je izbio na površinu kao vođa RKS i na kraju postao de fakto predsjednik države. To je politička uloga koja mu i danas pripada, iako ne drži zvaničnu poziciju. U zvaničnoj štampi on se pominje kao `brat vođa i vodič revolucije`.
Za razliku od ostalih vojnih diktatora, Gadafi nije unaprijedio sebe u generala. Sve što je prihvatio je ceremonijalno unapređenje od kapetana u pukovnika jer, prema njegovim riječima, libijskim društvom vlada narod, tako da mu nije potrebna velika titula ili vrhovni vojni čin.
Islamski socijalizam i panarabizam
Gadafi je zasnovao svoj režim na mješavini arapskog nacionalizma, aspekta dobro uređene države i onoga što je opisao kao `direktna, popularna demokratija`. On je nazvao taj sistem `islamski socijalizam` i dok je dozvolio privatno vlasništvo nad malim preduzećima, Vlada je kontrolisala velika preduzeća. Akcenat je dat blagostanju i obrazovanju, a nametnut je i islamski moral, prije svega zabrana alkohola i kocke.
S poštovanjem prema susjedima Libije, Gadafi je pratio Naserovu ideju o panarabizmu i postao je vatreni zagovornik ujedinjenja svih arpskih država u jednu. Takođe je podržavao panislamizam, a nakon Naserove smrti 28. septembra 1970. godine, Gadafi je pokušao da preuzme ulogu ideološkog vođe arapskog nacionalizma. Proglasio je Federaciju Arapskih Republika (Libija, Egipat i Sirija) 1972. godine, ali se tri države nisu složile oko uslova spajanja. Godine 1974. potpisao je sporazum sa tuniskim vođom Habibom Burgibom o spajanju dvije zemlje, ali se ni to nije ostvarilo.
Da bi ojačao svoje ideale, Gadafi je objavio svoju političku filozofiju u `Zelenoj knjizi`, objavljenoj 1976. godine. On je takođe postao i snažan pristalica Palestinske oslobodilačke organizacije, što je na kraju pokvarilo libijske odnose sa Egiptom kada je Egipat 1979. započeo mirovne pregovore s Izraelom. Kako su se libijski odnosi sa Egiptom pogoršavali, Gadafi je želio bliže odnose sa Sovjetskim Savezom i tako je Libija postala prva država izvan Istočnog bloka koja je dobila supersonične lovce MiG-25. Ipak, željeni su odnosi ostali relativno daleki.
S vremenom je libijski politički sistem slabio i Gadafi je počeo da odgovara unutrašnjoj i spoljašnjoj opoziciji nasiljem. Njegov revolucionarni komitet je 1980. godine pozvao na ubistvo libijskih disidenata koji su živjeli van zemlje, a odredi libijskih ubica poslani su u svijet da ih ubiju.
Gadafijeva podrška oslobodilačkim pokretima, u većini slučajeva muslimanskim grupama, tokom sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog vijeka toliko je slobodno pružana da su čak i najsumnjivije grupe mogle dobiti libijsku podršku. Često su te grupe predstavljale ideologije potpuno različite od Gadafijeve i međunarodna javnost bila je zbunjena tom politikom. Gadafijev se režim upetljao u terorističke aktivnosti i u arapskim i u nearapskim državama. Polovinom osamdesetih godina smatrali su ga glavnim finansijerom međunarodnog terorizma. Navodno, Gadafi je bio glavni finansijer pokreta `Crni septembar`, koji je izvršio masakr nad izraelskim sportistima tokom Olimpijskih igara 1972. godine u Minhenu i bio je optužen od strane SAD za direktnu kontrolu nad podmetanjem bombe u berlinskoj diskoteci 1986. godine koja je ubila troje i ranila više od 200 ljudi.
Spoljni odnosi
Napetosti između Libije i Zapada su dostigle vrhunac tokom Reganove administracije, koja je pokušala da zbaci Gadafija. Reganova administracija je vidjela Libiju kao neprihvatljivog igrača na međunarodnoj pozornici zbog njene beskompromisne podrške palestinskoj nezavisnosti, njenoj podršci revolucionarnom Iranu u ratu protiv Iraka Sadama Huseina i njene podrške oslobodilačkim pokretima u razvijenom svijetu. U martu 1982. godine SAD su objavile zabranu uvoza libijske nafte i izvoz Libiji američke tehnologije za industriju nafte. Pritom je 1984. godine britanski policajac Ajvon Flečer ubijena pored libijske ambasade u Londonu, dok je dežurala nad antigadafijevskim demonstracijama. Ubijena je pucnjem iz mitraljeza iz zgrade, ali su se libijske diplomate pozvale na diplomatski imunitet. Incident je doveo do prekidanja diplomatskih odnosa između Britanije i Libije više od jedne decenije.
Tokom većeg dijela devedesetih godina prošlog vijeka, Libija je istrpjela ekonomske sankcije i diplomatsku izolaciju kao rezultat Gadafijevog odbijanja da potpiše izručenje SAD ili Velikoj Britaniji dvojice Libijaca optuženih za podmetanje bombe na let `Panamerikena` 103 iznad Lokerbija u Škotskoj. Uz posredovanje predsjednika Južne Afrike, Nelsona Mendele, koji je posjetio Gadafija 1997. godine i generalnog sekretara Ujedinjenih nacija Kofija Anana, Gadafi je pristao 1999. godine na kompromis koji je uključivao predavanje optuženih Holandiji. Nakon toga su suspendovane sankcije UN, ali su američke sankcije Libiji ostale na snazi. U avgustu 2003. godine Libija je zvanično prihvatila odgovornost za podmetanje bombe iznad Lokerbija. Gadafi je pristao da isplati odštetu od oko tri milijarde dolara.
Novi Gadafi
Od polovine devedesetih godina, Gadafi je uspio da poboljša svoj status i danas ga mnogi smatraju za umjerenog i odgovornog vođu u arapskom svijetu. Što se tiče Palestinaca, počeo je da predlaže koncept dvonacionalne države Izratine, kombinacije riječi Izrael i Palestina.
Istovremeno, kao jedan od šefova države koji je najduže na vlasti, libijski diktator uživa poštovanje među mnogim Afrikancima kao iskusan i mudar državnik koji je bio u prvom planu tokom mnogih borbi. Mnogi ga Afrikanci vide kao humanitarca koji pomogao podsaharske države. Veliki broj Afrikanca dolazi u Libiju da bi se zaposlilo, a mnogi ekonomski emigranti koriste Libiju kao odskočnu dasku do evropskih država.
Postoji mnogo uzroka promjene Gadafijeve politike, a najočitiji je da su stroge sankcije UN i SAD učinile Libiju politički i ekonomski izolovanom, što Gadafi nipošto ne želi.
U martu 2004. godine britanski premijer Toni Bler je bio jedan od prvih zapadnih lidera koji je posjetio Libiju i javno se sreo sa Gadafijem. Bler je pohvalio njegova nedavna djela i izrazio nadu da će Libija sada biti snažan saveznik u ratu protiv terorizma. Stejt department je 15. maja 2006. godine objavio da će ponovo uspostaviti pune diplomatske odnose s Libijom i da će Libija biti uklonjena sa liste nacija koje podržavaju terorizam.
Gadafi se susreo sa velikim brojem svjetskih državnika među kojima su Mandela, Josip Broz Tito, Imelda Markos, Žak Širak i Nikolas Sarkozi.
Privatni život
Gadafi ima osmoro djece, a od toga sedam sinova. Njegov najstariji sin Muhamed Gadafi vodi libijski Olimpijski komitet, dok po starini sljedeći sin Al-Sadi Gadafi upravlja Fudbalskim savezom Libije. Treći po redu je Saif al-Islam Gadafi, slikar koji vodi dobrotvorni fond, dok je Gadafijeva jedina kćerka, Ajša Gadafi, advokat koji se pridružio timu za odbranu Sadama Huseina. Svi oni su mogući nasljednici velikog vođe, dok za ostalu njegovu djecu ne važi takvo mišljenje. Gadafijeva usvojena kćerka Hana je ubijena tokom napada američkih aviona 1986. godine.
Gadafi, osim kao vođa države i porodični čovjek, takođe je i uspješan biznismen, koji je u januaru 2002. godine otkupio određeni broj dionica Fudbalskog kluba Juventus. I, mada veliki fudbalski fan, njegov se biznis ne ograničava samo na sport, nego je poznato i njegovo uspješno poslovanje s Đanijem Anelijem, vlasnikom FIAT-a. U dodatku njegovoj `Zelenoj knjizi`, Gadafi je i autor zbirke kratkih priča pod nazivom `Bijeg u pakao` iz 1996. godine.
Poznata je i neobična lična garda libijskog vođe, sačinjena od lijepih Afrikanki, treniranih za borilačke vještine i upotrebu oružja. Takozvana Amazonska garda pratila je Gadafija prilikom posjete Briselu 2004. godine.
I šta god zapadni svijet o njemu mislio, Gadafi ostaje važna figura našeg doba, a njegovo viđenje demokratije je nezaboravno.
`Svijet je već sit partija i izbora. Čak se i zapadni intelektualci gade višepartijskog sistema i izbornih farsi. Oni su svjesni činjenice da to što se događa nije demokratija nego falsifikat`, smatra Gadafi.