Veliki broj ubistava i samoubistava koja su se dogodila prošle godine svakodnevno su šokirala građane, a, nažalost, crni bilans nastavljen je i ove godine, i već su iz nekoliko krajeva BiH odjeknule šokantne vijesti.
"Ubio majku", "Sinovi ubili oca", "Udavila ga jer ju je prisiljavao na seks" i "Potegao pušku na sina, pa ubio suprugu" samo su neki od naslova koji su prošle godine obilježili stranice crne hronike bh. medija.
Samo u prvih devet mjeseci 2009. godine na području RS i FBiH dogodila su se 44 ubistva. Takođe, u prvoj polovini prošle godine na području oba entiteta život su sebi oduzele 244 osobe.
U tu statistiku nisu uračunati brojni dramatični primjeri koji su se dogodili kasnije, a koji su gotovo iz dana u dan unosili strah i čuđenje u cjelokupnu bh. javnost.
Brojni primjeri šokirali građane: Vijest od prije petnaestak dana, kada je iz pištolja ubijen Edit Halkić (32), vlasnik ugostiteljskog objekta "Napoleon", iz naselja Stijena, opština Cazin, zabrinuo je sve mještane te opštine.
Zatim, građani iz šireg područja dobojske opštine zgrozili su se kada je krajem prošle godine Milan Jovičić (25) iz Gornjeg Pridjela kod Doboja uhapšen zbog sumnje da je ubio svog oca Gorana Jovičića (48), dok je njegov brat Mladen Jovičić (21) uhapšen zbog sumnje da je bratu pomogao da preveze očevo tijelo.
U istoj sedmici širom BiH prepričavan je strašan zločin koji se dogodio u Banovićima kada je Zoran Milić (37) u porodičnom stanu ubio svoju majku Borku (66), nakon čega je pokušao da izvrši samoubistvo.
Samo dan kasnije Stevo Zoranović (56) iz Samarevca, kod Pelagićeva, uhapšen je nakon što je hicem iz automatske puške teško ranio svoju suprugu Nevenku (56), koja je podlegla u brčanskoj bolnici.
Šezdesetdvogodišnji Bekir Kečalović početkom decembra je u Bihaću ubio iz pištolja devet godina mlađu Eminu Hasić, nakon čega je pokušao izvršiti samoubistvo, a od teških povreda je kasnije i preminuo.
Građani se i danas sjećaju slučaja iz avgusta prošle godine kada je Rade Mudrinić (52) iz sela Srednji Bušević kod Krupe na Uni podlegao povredama koje mu je nožem nanijela nevjenčana supruga Edina Dizdarević (37), koja je nakon toga priznala i da je nekoliko dana ranije ubila njihovog petogodišnjeg sina Miodraga.
Još jedna od tragedija koja je obilježila prošlu godinu dogodila se početkom jula u centru Banjaluke, kada je Slobodan Štrbac ubio Jasnu Popović, nakon čega je Štrpca ubio policajac.
Ni ova godina, nažalost, nije počela ništa optimističnije: samo jedna u nizu zabrinjavajućih vijesti dogodila se u prošli ponedjeljak, kada je sedamnaestogodišnji M.B. izvršio samoubistvo kod svoje porodične kuće u Jadranu kod Zvornika.
Zabrinjavajuća statistika: Prema podacima iz policije, ubistva su česta u našoj zemlji, dok se samoubistva događaju u prosjeku - svakodnevno.
Samo u prvih devet mjeseci prošle godine u RS je, prema podacima iz MUP-a RS, evidentirano 20 ubistava i 14 pokušaja ubistava. Ništa manje dramatični podaci nisu zabilježeni ni u Federalnoj upravi policije (FUP), odakle je saopšteno da je od početka januara do kraja septembra prošle godine izvršeno 24 ubistva i 50 pokušaja ubistva.
Ta statistika, nažalost, govori u prilog svima koji tvrde da su građani "naoružani do zuba" jer je čak 50 odsto ubistava počinjenih u FBiH u prvih devet mjeseci prošle godine izvršeno iz oružja.
S druge strane, samoubistva su još učestalija, tako da je od početka januara do kraja septembra 2009. godine na području gdje djeluje FUP sebi život oduzelo čak 179 osoba.
"Razlozi za izvršenje samoubistava su najčešće egzistencijalni problemi i loše imovinsko i socijalno stanje", saopštili su iz FUP-a.
Tijana Savić, novinar u Kabinetu direktora policije RS, kaže da je u prvih 11 mjeseci prošle godine na području RS izvršeno 227 samoubistava.
Stručnjaci kažu da su razlozi za takvu situaciju višestruki. Jasminka Đukanović, diplomirani politolog iz Mrkonjić Grada, smatra da ekonomska kriza o kojoj se prošle godine dosta govorilo samo djelomično može biti uzrok velikom broju ubistava i samoubistava.
Nezadovoljstvo životom: Ona kaže da je realno očekivati da se poslije prazničnih dana ponovo blago poveća broj ubistava i samoubistava.
"Nakon praznika će da nastupi triježnjenje. U toku su očekivanja, a kasnije, kad se ljudi vrate u stvarnost nakon praznika, desiće se opet isti ili veći problemi", kaže Đukanovićeva i dodaje da bi smanjenje novca u kućnim budžetima nakon praznika, naročito kod ljudi srednje životne dobi, moglo takođe prouzrokovati porast broja ubistava i samoubistava.
Komentarišući čestu upotrebu oružja na javnom mjestu Đukanovićeva kaže da oni koji nose oružje čak i u kafiće žele da se istaknu, "budu u centru pažnje u momentu, te da je u pozadini takve osobe nezadovoljstvo ličnim životom".
Magistar Sanja Radetić-Lovrić, psiholog, viši asistent Filozofskog fakulteta u Banjaluci, kaže da oko polovine ljudi koji pokušaju ili izvrše suicid su osobe koje pate od različitih oblika depresije, te da više od polovine osoba koje izvrše suicid nikada nisu potražile pomoć stručnjaka.
"Osobi koja je u depresivnom stanju pogrešno je savjetovati da se trgne jer ona upravo nije u stanju to učiniti. Ako se primijete depresivna raspoloženja i u vezi s tim dođe do promjena u ponašanjima i navikama, ili pak osoba iznosi neke suicidalne ideje, treba bez oklijevanja potražiti stručnu podršku i djelovati po uputama stručnog lica. Takođe, veoma je važno razumijevanje i podrška od strane bliskih osoba, koje takođe treba da budu uključene u stručnu psihološku pomoć", savjetuje Radetić-Lovrićeva.
Nedostaje stručnjaka: Ona ističe da ekonomska kriza, siromaštvo, nezaposlenost i neimaština jesu rizični faktori različitih oblika nasilja, ali, kako obrazlaže, sami po sebi bez djelovanja ličnih faktora ne mogu se u potpunosti smatrati presudnim činiocima ubistva.
"Kao psiholog moram da apelujem na javnost da je našem društvu hitno i nesporno potreban znatno veći broj stručnjaka i profesionalaca zaposlen u oblasti mentalnog zdravlja, kako bismo mogli preventivno djelovati na smanjenje broja samoubistava i nasilja uopšte, te obezbijedili zdraviji i humaniji život čovjeka na ovim prostorima", kaže Radetić-Lovrićeva.
Profesor doktor Marija Burgić-Radmanović, načelnik Klinike za psihijatriju Kliničkog centra Banjaluka, ističe da su suicidi posebno česti kod osoba koje boluju od depresije, bipolarnog afektivnog poremećaja, šizofrenije i alkoholizma.
Takve osobe, kako pojašnjava, ili ne vide nikakvu dalju perspektivu u životu, ili su pod uticajem psihopatoloških zbivanja.
Suicidni rizici: "Veći rizik za suicidalno ponašanje je prisutno kod osobe sa težim stepenom depresije, koje su jače uznemirene, pod dejstvom alkohola ili druge psihoaktivne supstancije koje imaju anamnezu psihijatrijskog ili hroničnog tjelesnog oboljenja, koji su socijalno izolirani, kod kojih je u porodici postojala realizacija ili pokušaj samoubistva, koje su doživjele aktuelni gubitak, bile izložene nasilju i drugim nepovoljnim okolnostima", kaže Burgić-Radmanovićeva.
Dodaje da ponekad bolesne, iznemogle i stare osobe ne žele biti teret svojoj porodici, te izvršavaju suicid.
Govoreći o faktorima koji izazivaju ubistva, Burgić-Radmanovićeva navodi da su nasilnom ponašanju najčešće sklone osobe sa poremećajem ličnosti, lica koja potiču iz porodica sa modelom antisocijalnog ponašanja, lica sa slabom tolerancijom na frustracije i impulzivnim reagovanjem, osobe pod uticajem alkohola ili psihoaktivne supstancije, te lica u stanjima povišene emocionalne uzbuđenosti ili patološkog straha.
Ona kaže da osobe sa mentalnim poremećajima ne čine više ubistava u odnosu na opštu populaciju.