BANJALUKA, LAS VEGAS - Integracija kvantnog računarstva i vještačke inteligencije te njena primjena u sistemima sajber zaštite, oblast je koju je u naučnom radu obradio Dragan Korać, vanredni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Banjaluci, a koji ga je uvrstio među svjetsku elitu naučnika.
Šta donosi kvantna vještačka inteligencija
- Ogromnu procesorsku moć kvantnih računara
- Bržu obradu kompleksnih podataka
- Razvoj postkvantne sajber zaštite
- Naprednije AI sisteme za analizu i odlučivanje
- Nove mogućnosti u nauci i industriji
- Izazove za postojeće kriptografske sisteme
Kvantna vještačka inteligencija predstavlja novu paradigmu
Kako ističe profesor Korać, vodeći autor i tvorac ovog istraživačkog rada koji je objavljen kroz Springer Nature i indeksiran u Scopusu, a koji je prihvaćen na međunarodnoj konferenciji "AIR-RES 2026" u Las Vegasu, kvantna vještačka inteligencija predstavlja novu paradigmu u kojoj se principi kvantne mehanike koriste za unapređenje sposobnosti vještačke inteligencije, posebno u obradi informacija, optimizaciji i analizi sistema.
"Poseban fokus stavljen je na činjenicu da bi kvantni računari, zahvaljujući svojoj procesnoj moći, u budućnosti mogli dovesti u pitanje sigurnost današnjih sistema zaštite, uključujući i one koji se oslanjaju na savremene kriptografske mehanizme. U tom kontekstu, rad razmatra i zašto postojeći sigurnosni modeli neće biti dovoljni u kvantnoj eri, kao i potrebu razvoja novih, tzv. kvantnootpornih (postkvantnih) metoda zaštite", ističe on.
Motiv za istraživanje
Motiv da istražuje ovu oblast, kako kaže u razgovoru za "Nezavisne", pronalazi u činjenici da se nalazimo na samom početku jedne nove tehnološke epohe koja ima potencijal da redefiniše granice ljudskog znanja i načine na koje razumijemo inteligenciju i računanje.
"Radi se o dvije revolucionarne oblasti savremene nauke, čija integracija otvara prostor za potpuno nove paradigme istraživanja, razmišljanja i inovacija, koja nepovratno transformiše svijet do neslućenih granica. Kvantni računari, zasnovani na principima kvantne mehanike poput Hajzenbergovog principa neodređenosti, omogućavaju postojanje superpozicije stanja, gdje sistem može istovremeno egzistirati u više mogućih ishoda, što je konceptualno nedostižno klasičnim računarima. U tom smislu, kvantno računarstvo predstavlja novu dimenziju procesiranja informacija koji će naslijediti eru silicijuma", kaže on za "Nezavisne novine".
Metaforično, kako kaže, kvantna tehnologija se može posmatrati kao vrhunski "supernabildovani" sistem, dok vještačka inteligencija (AI) toj snazi daje superinteligenciju.
Izuzetan potencijal
"Njihova sinergija otvara izuzetan potencijal za rješavanje problema koji su danas izvan domašaja klasičnih računarskih sistema, uz primjenu u svim oblastima društva i nauke. Dakle, riječ je o tehnologijama koje već danas snažno privlače pažnju svjetske naučne zajednice i otvaraju potpuno nove horizonte istraživanja kakvi do sada nisu viđeni. Vještačka inteligencija će, integracijom sa kvantnim tehnologijama, tek dostići svoj puni potencijal", tvrdi profesor Korać za "Nezavisne novine".
Kako kaže, važnost kvantne vještačke inteligencije je izuzetna, jer u svojoj suštini mijenja način na koji se dokazuje identitet na internetu i štiti pristup digitalnim sistemima.
Inače, kao što smo ranije pomenuli, rad je prihvaćen na međunarodnoj konferenciji koja spada među najznačajnije globalne događaje u oblasti vještačke inteligencije i koja okuplja više od 65 zemalja.
"U prethodnim izdanjima, konferencija je ugostila najprestižnije stručnjake iz akademske zajednice, industrije i državnih istraživačkih centara, uključujući i istaknute naučnike kao što su prof. Lotfi A. Zadeh, prof. John Holland, prof. Ian Foster, prof. David Patterson i prof. Rajkumar Buyya, koji su dali značajan doprinos razvoju savremenih računarskih i AI sistema", kaže Korać za "Nezavisne novine".
Uspjeh i za Banjalučki univerzitet
Sem što je sve ovo lični uspjeh, uspjeh je to i za Banjalučki univerzitet.
"To je potvrda da njegovi istraživači ravnopravno učestvuju u međunarodnim naučnim tokovima i doprinose razvoju ključnih oblasti poput vještačke inteligencije i kvantnih tehnologija. Pored naučnog doprinosa, ovakve objave jačaju međunarodnu prepoznatljivost univerziteta, podižu njegov akademski ugled i otvaraju prostor za nove saradnje, projekte i partnerstva sa vodećim svjetskim institucijama", ističe on.
Pored profesora Koraća, među autorima ovog istraživanja upisana su i imena Hamida R. Arabnija, emeritus profesora na Univerzitetu u Džordžiji, i profesora Cong Pu sa Državnog univerziteta Oklahome.
Saradnja sa profesorom Hamidom R. Arabnijem
Kako nam priča profesor Korać, njegovo upoznavanje s Arabnijem datira iz perioda odbrane njegove doktorske disertacije, čiji su rezultati privukli njegovu pažnju, a koje je ocijenio izuzetno kvalitetnim i značajnim.
"Saradnja sa profesorom Hamidom R. Arabnijem predstavlja izuzetno vrijedno akademsko iskustvo, s obzirom na njegov status, dugogodišnju ulogu urednika jednog od najprestižnijih časopisa iz oblasti superračunarstva i njegov izuzetan doprinos u oblastima vještačke inteligencije i visokoperformansnog računarstva. Njegovo svrstanje među 2% najuticajnijih naučnika prema rangiranju Stanford University dodatno potvrđuje njegov globalni naučni značaj. Sa druge strane, profesor Cong Pu predstavlja istaknutog predstavnika mlađe generacije istraživača čiji naučni rezultati već sada imaju snažan uticaj u oblasti računarskih nauka i vještačke inteligencije", ističe on.
Budućnost vještačke inteligencije
Za kraj razgovora, pitali smo profesora Koraća kako vidi budućnost vještačke inteligencije i sajber zaštite u eri kvantnog računarstva.
"Budućnost vještačke inteligencije i sajber zaštite u eri kvantnog računarstva predstavlja ulazak u potpuno novu fazu digitalne evolucije, u kojoj se granice između zaštite i napada sve više brišu. Kvantno računarstvo donosi ogroman iskorak u procesorskoj moći i mogućnost rješavanja izuzetno kompleksnih problema koji su danas nedostižni klasičnim sistemima, dok AI donosi sposobnost učenja, prilagođavanja i donošenja odluka u realnom vremenu. U takvom okruženju sajber zaštita postaje dinamičan i inteligentan sistem koji se kontinuirano razvija i prilagođava novim oblicima prijetnji", kaže on dodajući da tehnologije koje jačaju sigurnosne mehanizme mogu biti iskorištene i u zlonamjerne svrhe.
"Zbog toga se sajber zaštita u budućnosti može posmatrati kao neprekidna trka inteligencija, u kojoj će prednost imati oni sistemi koji se brže uče, brže prilagođavaju i efikasnije integrišu kvantne i AI mogućnosti u svoju odbranu", kaže on za "Nezavisne".