BEOGRAD - Nizom komemorativnih skupova širom Srbije danas će, povodom 15 godina od početka vazdušnih napada Sjevernoatlantske alijanse, biti obilježen dan sjećanja na žrtve bombardovanja.
Prije 15 godina počelo je NATO bombardovanje tadašnje Savezne Republike Jugoslavije.
Odluka o vazdušnim udarima na Srbiju, odnosno SRJ donijeta je bez odobrenja Savjeta bezbjednosti UN, što je bio presedan.
Naredbu je tadašnjem komandantu savezničkih snaga, američkom generalu Vesliju Klarku, izdao generalni sekretar NATO Havijer Solana.
Klark je kasnije u knjizi "Moderno ratovanje" napisao da je planiranje vazdušne operacije NATO protiv SRJ "sredinom juna 1998. već uveliko bilo u toku" i da je završeno krajem avgusta te godine.
SRJ je napadnuta kao krivac za humanitarnu katastrofu na Kosovu i Metohiji i neuspjeh pregovora u Rambujeu i Parizu o budućem statusu svoje pokrajine.
Nakon što je odluku o neprihvatanju stranih trupa potvrdila Skupština Srbije, koja je predložila da snage Ujedinjenih nacija nadgledaju mirovno rješenje sukoba na Kosovu, NATO je 24. marta 1999. u 19.45 časova započeo vazdušne udare krstarećim raketama i avijacijom, na više područja Srbije i Crne Gore.
Devetnaest zemalja Alijanse počelo je bombardovanje sa brodova u Jadranu, iz četiri vazduhoplovne baze u Italiji, podržane strateškim operaterima koji su poleteli iz baza u zapadnoj Evropi.
Najprije su gađani protivvazdušušna odbrana i drugi objekti Vojske Jugoslavije, i to u Prištini, Batajnici, Rakovici (Straževica), Mladenovcu...
Prema procjeni Vlade Srbije u bombardovanju je poginulo najmanje 2.500 ljudi (prema pojedinim izvorima ukupan broj poginulih bio je gotovo 4.000), a ranjeno je i povređeno više od 12.500 osoba.
Nedavno objavljeni zvanični podaci Ministarstva odbrane Srbije govore o 1.008 ubijenih vojnika i policajaca, a prema neslužbenim podacima teže i lakše je ranjeno oko 6.000 civila, među njima 2.700 djece.
Ukupna materijalna šteta procijenjena je tada na 100 milijardi dolara.
Ratni gubici NATO u ljudstvu i tehnici nikada nisu objelodanjeni.
Tadašnje vlasti u Beogradu su tvrdile da je oboreno više desetina letjelica, što nikada nije potvrđeno.
Ruska agencija APN objavila je da je NATO izgubio preko 400 vojnika i preko 60 letjelica, dok je američki predsednik Bil Klinton naveo u govoru“ 10. juna 1999. da NATO nije pretrpio "nikakve žrtve".
U Muzeju vazduhoplovstva u Beogradu čuvaju se ostaci srušenih aviona F-117, F-16, bespilotnih letjelica, krstarećih projektila.
Gotovo da nema grada u Srbiji koji se tokom 11 nedelja napada bar nekoliko puta nije našao na meti.
U bombardovanju je uništeno i oštećeno 25.000 stambenih objekata, onesposobljeno 470 kilometara puteva i 595 kilometara pruga.
Oštećeno je i 14 aerodroma, 19 bolnica, 20 domova zdravlja, 18 dečjih vrtića, 69 škola, 176 spomenika kulture i 44 mosta, dok je 38 razoreno.
Tokom agresije izvršeno je 2.300 vazdušnih udara na 995 objekata širom zemlje, a 1.150 borbenih aviona lansiralo je blizu 420.000 projektila ukupne mase 22.000 tona.
NATO je lansirao 1.300 krstarećih raketa, izručio 37.000 "kasetnih bombi", od kojih je poginulo oko 200 osoba, a ranjeno je više stotina, i upotrebio zabranjenu municiju sa osiromašenim uranijumom.
Uništena je trećina elektroenergetskog kapaciteta zemlje, bombardovane su dvije rafinerije u Pančevu i Novom Sadu, a snage NATO su prvi put upotrebile i takozvane grafitne bombe za onesposobljavanje elektroenergetskog sistema.
Poslije više diplomatskih pritisaka, bombardovanje je okončano potpisivanjem Vojno-tehničkog sporazuma u Kumanovu 9. juna 1999, da bi tri dana potom počelo povlačenje snaga SRJ sa Kosova i Metohije.
Pošto je generalni sekretar NATO-a 10. juna 1999. izdao naredbu o prekidu bombardovanja, poslednji projektili pali su na području sela Kololeč (nedaleko od Kosovske Kamenice), u 13.30 sati.
Tog dana je Savjet bezbjednosti UN usvojio Rezoluciju 1244, a u pokrajinu je upućeno 37.200 vojnika Kfora iz 36 zemalja, sa zadatkom da čuvaju mir, bezbjednost i obezbjede povratak izbjeglih dok se ne definiše najširi stepen autonomije.
Na spomen-obilježjima podignutim kao znak sećanja na vojne i civilne žrtve vijence će položiti predsjednik Srbije Tomislav Nikolić, predstavnici vlade, vojske i lokalnih vlasti.
Predsjednik Srbije položiće vijenac kod spomenika ubijenim u Varvarinu, gdje je u bombardovanju mosta poginulo deset ljudi.
Premijer Ivica Dačić položiće vijenac na beogradskom brdu Straževica, koje je zbog vojnog značaja bilo jedan od najžešće bombardovanih ciljeva tokom višenedjeljne kampanje NATO-a, javili su beogradski mediji.
Ministar odbrane Nebojša Rodić položiće vijenac u Vranju kod Spomen-obilježja ubijenim vojnicima, policajcima i građanima, a načelnik Generalštaba Vojske Srbije, general LJubiša Diković posjetiće Kasarnu "Stefan Nemanja" u Raškoj.
Ministar bez portfelja zadužen za Kosovo i Metohiju Aleksandar Vulin položiće ispred zgrade opštine Leposavić vijenac i odati poštu ubijenim u NATO bombardovanju, a u večernjim časovima u Domu kulture u Leposaviću prisustvovaće akademiji povodom godišnjice bombardovanja SRJ.
Predstavnici Privremenog organa grada Beograda poštu ubijenim odaće kraj groba Milice Rakić u Batajnici, kod Spomenika žrtvama rata i braniocima otadžbine od 1990. do 1999. na Savskom trgu, kod Spomen-obilježja poginulim gardistima i pacijentima KBC Dragiša Mišović, kod Spomen-obilježja "Zašto" na Tašmajdanu i na Straževici.
Gradonačelnik Novog Sada Miloš Vučević vijenac će položiti u Kasarni "Jugovićevo".
U crkvi Svetog Marka i svim pravoslavnim hramovima biće služen pomen žrtvama NATO bombardovanja, a skupove povodom 15 godina od početka bombardovanja obilježiće i nekoliko stranaka.