BRISEL - Evropska unija i dalje može prije da bude rješenje nego problem na Zapadnom Balkanu, ali samo ako ne skine proširenje sa svoje političke agende, ocjenjuje analitičar Dimitar Bečev iz Evropskog savjeta za spoljne poslove (European Council on Foreign Relations).
U opsežnoj analizi "Periferija periferije: Zapadni Balkan i kriza evra" Bečev je poručio da EU, da bi zadržala uticaj u regionu, težište treba da prebaci sa priče o bezbjednosti na ekonomiju. Neophodno je i da se zemljama regiona ponudi punopravno članstvo u EU i ništa manje od toga, prenio je portal EurActiv.rs.
"Sve ispod punog članstva u EU zasnovanog na principu solidarnosti značilo bi beskonačno produžavanje statusa kvo, odnosno ekonomske i političke stagnacije", ocjenjuje Bečev u analizi nazvanoj "Periferija periferije: Zapadni Balkan i kriza evra".
Autor ocjenjuje da kriza evra nije "ubila" proširenje EU, ali da je region Zapadnog Balkana izbacila na najudaljeniji krug "Evrope u više brzina (multy-speed Europe), odnosno na periferiju periferije". Kriza evra je, uz "ekonomije balkanskih zemalja koje su pogođene niskim ili
negativnim rastom", skoro iscrpla zamisao širenja EU i podrila retoriku o približavanju EU i Zapadnog Balkana".
I pored krize, EU se širi na Zapadni Balkan jer će u julu 2013. godine Hrvatska postati 28. članica Unije.
Ispod površine se, međutim, odnosi Unije i zemalja koje teže članstvu mijenjaju kao posljedica krize i toga kako ona mijenja Uniju: integracija je riječ sa dvostrukim značenjem za Zapadni Balkan – u dobra vremena, evropsko središte izvozi stabilnost ka tom regionu, ali u vrijeme krize ka jugoistoku izvozi nestabilnost.
"Evropski kreatori politika i analitičari i sada povremeno govore o EU kao lijeku za balkanske patologije, kao da se kriza nikada nije desila, ali istina je da EU koja se dezintegriše takođe može da bude prokletstvo za njih", navodi se u izvještaju.
Po ocjeni Bečeva, ako evrozona riješi sve svoje probleme, cijena bi mogla da bude zatvaranje i nestanak apetita za proširenje, ali ako ne, Balkan će biti ostavljen sa malo spoljne pomoći za modernizaciju i demokratsku konsolidaciju.
"Izlazak Grčke iz evrozone poslao bi loše talase kroz čitav Zapadni Balkan, sa kojim je EU razvila intenzivan trgovinski, investicioni i drugi razvoj tokom posljednje dvije decenije - tačno onako kako se Brisel nadao da će i biti".
Kriza evra daje vjetar u leđa pristupu "čekaj i vidi" (u Evropskoj uniji). Međutim, stabilnost sadašnjeg statusa kvo mogla bi da se pokaže varljivom, jer iako ne prijete novi konlfikti, stagnacija odvraća investitore i umanjuje uticaj EU.
Zbog toga EU treba da ponovo potvrdi ulogu integracije kao motora pokretača za ekonomsku i društvenu modernizaciju i da podstakne rast, konkurentnost i zapošljavanje, i to uz svoje resurse.
"Da bi proširenje funkcionisalo i pokazalo svoju 'meku snagu', EU mora da prebaci fokus sa retorike o bezbjednosti ka onoj koja se odnosi na ekonomiju. Politička stabilizacija preko procesa pridruživanja bila je vrijedna strategija u prošlosti, ali ovih dana jednostavno nije dovoljna. Zahvaljujući već uznapredovaloj integraciji ka EU, problemi regiona su veoma slični onima sa kojima se suočavaju mnoge zemlje članice", navodi se.
Bačen na periferiju EU, po navodima Bečeva, Zapadni Balkan je izuzetno podložan ekonomskim potresima koji dolaze iz EU i pravi izazov je očuvati stabilnost regiona koji se suočava sa spoljnom olujom istovremeno podstičući rast.
Poruka koju političari sa Zapadnog Balkana čuju iz Brisela, Berlina ili Pariza jeste: sredite unutrašnje probleme, pokažite da ste spremni i onda dođite da razgovaramo.
"Ipak, prihvatanje stagnacije na Zapadnom Balkanu bilo bi priznanje da je Evropa tu doživjela neuspjeh, jer to je region koji je (za EU) "voće na dohvat ruke" - područje gdje je politika EU zaista dovela do promjena u stabilnosti i, bar do 2008, privrednog rasta. Ako EU ne
može da na Zapadnom Balkanu, regionu koji često zovu njenim 'dvorištem' postigne transformaciju, ne moze da očekuje da je globalni akteri vide kao kredibilnog igrača u istočnoj Aziji, na Bliskom istoku ili u bivšem SSSR-u".
SAD, dodaje on, već igraju ključnu ulogu na Kosovu i često imaju vise uticaja na vladu nego EU, ali se pojavljuju i druge ambiciozne sile da popune prazninu - to su Rusija, Kina, Turska.
"U ovom trenutku, EU ostaje 'nezaobilazna sila' u regionu, čak i za Srbiju, koja sebe smatra centrom gravitacije i govori o 'četiri stuba' spoljne politike (EU, Rusija, SAD i Kina)", navodi Bečev dodajući da je upravo sistemom pritisaka iz EU riješen problem graničnih prelaza na Kosovu.
Ideja koja stoji iza proširenja EU na Zapadni Balkan jeste da se ponovi primjer zemalja Centralne i Istočne Evrope, ali za to je neophodno da Unija da zamah svom pristupu Zapadnom Balkanu.
"Zahvaljujući politikama EU, Zapadni Balkan je već polovično u Uniji i nema mnogo razloga da se vjeruje da EU može da jednostavno sama sebe zatvori. Optimisti predlažu različite nivoe članstva u
Evropi više brzina kako bi se ubrzalo pridruživanje zemalja Zapadnog Balkana, ali takav scenario 'članstva drugog reda' isključuje pritisak za ispunjavanje uslova konvergencije i održava status kvo".
Ništa manje od punog članstva, zaključuje Bečev, ali ipak dodaje da to ne isključuje oblike postpristupnog uslovljavanja kao što je primijenjeno u Bugarskoj i Rumuniji u okviru takozvanog Mehanizma za saradnju i verifikaciju.