BEOGRAD - Prije 12 godina, 9. juna je potpisan kumanovski, Vojno-tehnički sporazum kojim je prekinuto NATO bombardovanje tadašnje Jugoslavije - uz povlačenje bezbjednosnih snaga Srbije i Jugoslavije sa Kosova i Metohije.
Odredbe kumanovskog sporazuma ugrađene su u Rezoluciju 1244 Saveta bezbijednosti UN, koja je dan kasnije - 10. juna - izglasana na Ist riveru, a do danas je ostala međunarodni okvir za rješavanje pitanja Kosova i Metohije.
Sporazumom je definisan rok za povlačenje "snaga SRJ", odnosno "ljudstva i organizacija SRJ i Srbije koje mogu vojno da deluju", a povlačenje pripadnika Vojske Jugoslavije i MUP-a Srbije iz pokrajine završeno je 16. juna 1999.
Definisane su Zona vazdušne bezbijednosti, kao zona od 25 kilometara od administrativne linije Kosova i Metohije ka unutrašnjosti SRJ, kao i Zona kopnene bezbednosti, kao pojas širok pet kilometara - ka unutrašnjosti Jugoslavije. Godine 2001, naše snage bezbednosti po dogovoru su "ušle" u taj pojas, ali formalno - zona nikad nije ukinuta.
Vojsku i policiju zamijenili su pripadnici Kfora i NATO, a u prvo vrijeme s njima je bio i jedan ruski kontingent, koji je u sastavu Sfora prethodno bio stacioniran u BiH.
Prijedlog teksta "kumanovskog sporazuma" je jugoslovenskom predsedniku Slobodanu Miloševiću u Beograd donio predsjednik Finske Marti Ahtisari, a potpisivanju je prethodila i serija pregovora Miloševića sa ruskim diplomatom Viktorom Černomirdinom (1938-2010).
Čerdomirdin je djelovao kao lični izaslanik predsednika Rusije Borisa Jeljcina, a Ahtisari je predstavljao EU i generalnog sekretara UN.
Sporazum su 3. juna 1999. odobrili parlament Srbije i tadašnja Savezna vlada, a potpis na taj dokument stavili su - u ime NATO, komandant Kfora, britanski general-potpukovnik Majk Džekson, u ime SRJ, general-pukovnik Vojske Jugoslavije Svetozar Marjanović i, u ime MUP-a Srbije, general-potpukovnik policije Obrad Stevanović.
NATO bombardovanje trajalo je 79 dana, bez odobrenja Savjeta bezbijednosti UN. Život je izgubilo, prema nezvaničnim podacima, više od 3.500 ljudi, ranjeno je više od 10.000, a šteta od razaranja SRJ svojevremeno je procijenjena na oko 100 milijardi američkih dolara.
Godine 2008, 17. februara, Kosovo je mimo UN jednostrano proglasilo nezavisnost.
U međuvremenu, samoproglašenu nezavisnost južne srpske pokrajine priznalo je 75 od ukupno 192 države članice UN, među kojima SAD, dok od 27 članica EU, to nisu učinile Španija, Kipar, Rumunija, Slovačka i Grčka.
Nezavisnost Kosova nisu priznale ni neke od najvećih država - Rusija, Kina, Indija i Brazil.
Marta ove godine, Beograd i Priština su pod pokroviteljstvom Brisela započeli dijalog s ciljem rešavanja svih otvorenih pitanja, ali dok Beograd ističe da će pitanje statusa doći na dnevni red tih razgovora, Priština odbacuje tu mogućnost, ističući da je dijalog "tehnički", a da je pitanje statusa rešeno.