BEOGRAD- Sutra se navršava osam godina od ubistva premijera Srbije i lidera Demokratske stranke (DS) Zorana Đinđića, koji je ubijen ispred sjedišta Vlade Srbije 12. marta 2003. godine.
Đinđić je bio prvi premijer Srbije poslije pada režima Slobodana Miloševića 2000. godine i dolaska na vlast Demokratske opozicije Srbije (DOS). Vlada na čijem je čelu bio izabrana je 25. januara 2001. godine.
Za vrijeme njegovog mandata pokrenut je proces demokratizacije društva i korijenitih ekonomskih i socijalnih reformi u Srbiji.
Prema ocjeni zapadnih diplomata, Đinđić je doprinio izgradnji dobrih odnosa sa svim zapadnim zemljama, posebno sa SAD, nakon perioda višegodišnje nestabilnosti.
Đinđićeva vlada se snažno zalagala za saradnju s Haškim tribunalom za ratne zločine, i za vrijeme te vlade uhapšeno je i izručeno tom sudu nekoliko haških optuženika, među kojima je i bivši predsjednik Srbije i SRJ Slobodan Milsosević.
U obraćanju poslanicima u Skupštini Srbije 25. januara 2001, po izboru članova njegovog kabineta, Đinđić je poručio da nova vlada želi da od Srbije napravi "demokratsku civilizaciju, odnosno da uspostavi osnovne demokratske temelje" države.
Đinđić je probleme Kosova i juga Srbije vidio i prihvatao kao "naslijeđene", one koje je napravila prethodna vlast koja, kako je ocijenio, "nije umela da probleme rešava političkim sredstvima".
- Prepustite nama našu šansu da probamo na naš način. Mi hoćemo novu politiku, da drugim sredstvima rešimo probleme koje vi niste rešili. Od ekonomije do Kosova problemi su katastrofalni, ali ste ih vi napravili. Od ekonomije do Kosova, sve sami porazi - rekao je Đinđić obraćajući se poslanicima Socijalističke partije Srbije (SPS) i Srpske radikalne stranke (SRS) koji su kritikovali program nove vlade.
- Želimo da pokušamo da uspostavimo vezu između Srbije i Kosova, odnosno Albanaca i Srbije, i da Srbija ima neki uticaj na Kosovu i da pokušamo da pojačamo taj uticaj - poručio je Đinđić.
Na primjedbe da nije patriota, on je odgovarao oštro: "Za mene je patriotizam da moja deca ostanu da žive u mojoj zemlji, da govore maternji jezik, a da ne moraju da idu po belom svetu trbuhom za kruhom. Patriotizam je to da cene moju zemlju, da ja sa svojim pasošem mogu da idem ponosno preko bilo koje granice. Za taj patriotizam će se ova vlada zalagati i mi smo u ovom smislu velike patriote".
Đinđić je jedan od osnivača Demokratske stranke (DS) u kojoj je bio predsjednik Izvršnog odbora, a od januara 1994. do ubistva predsjednik DS.
Bio je prvi, poslije 1945. godine, nekomunistički gradonačelnik Beograda, izabran u februaru 1997. ispred koalicije "Zajedno". Na toj dužnosti je bio sedam mjeseci kada je smijenjen na zahtev koalicionog partnera SPO.
Đinđić je bio jedan od veterana srpske opozicije i jedan od najistaknutijih lidera Demokratske opozicije Srbije (DOS), koja je porazila režim Slobodana Miloševića na saveznim i republičkim izborima 2000. godine.
U prvom saopštenju poslije ubistva premijera, Vlada Srbije je kao organizatore i počinioce atentata označila kriminalce iz takozvanog zemunskog klana, a kao kolovođe grupe identifikovala nekadašnjeg komandanta raspuštene Jedinice za specijalne operacije (JSO) Milorada Ulemeka Legiju, kao i vođe krinimalnog "zemunskog klana" Dusana Spasojevića Šiptara i Mileta Lukovića Kuma.
Vlada Srbije je, takođe, saopštila da je tog dana trebalo da bude potpisan nalog za hapšenje članova "najveće organizovane grupe na prostoru bivše Jugoslavije", kako je označen zemunski klan.
Đinđić je u jednom od posljednjih intervjua pred ubistvo, a nakon neuspjelog atentata 24. februara 2003. na autoputu ispred Beogradske arene, demantovao tvrdnje da je sa takozvanim "crvenim beretkama", pripadnicima JSO, sklopljen dogovor da 5. oktobra 2000. pomognu u zbacivanju Slobodana Miloševića u zamjenu za "neko pravo iznad zakona".
Nekoliko sati nakon ubistva Đinđića proglašeno je vanredno stanje u zemlji, koje je trajalo do 22. aprila, kada je ukinuto na prijedlog Vlade Srbije.
Đinđić je sahranjen 15. marta u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu, uz prisustvo više od 70 stranih državnih delegacija. U pogrebnoj povorci na ulicama Beograda bilo je više stotina hiljada građana.
U policijskoj akciji "Sablja" uhapšen je (25. marta) atentator na premijera, bivši pomoćnik komandanta JSO Zvezdan Jovanović (zvan Zveki i Zmija), njegovi pomagači i još nekoliko pripadnika JSO, kao i većina pripadnika zemunskog i drugih kriminalnih grupa u zemlji i rasvijetljena neka nerazjašnjena ubistva iz proteklih godina.
Optužnica protiv 44 osobe koje se terete za učešće u ubistvu premijera Đinđića podignuta je 21. avgusta 2003, a prvi na listi okrivljenih, Milorad Ulemek Legija, predao se srpskim vlastima 2. maja 2004. godine, nedugo poslije izbora Vojislava Koštunice za premijera, a nakon 14 mjeseci skrivanja.
Suđenje optuženima za ubistvo premijera Đinđića počelo je 22. decembra 2003. godine u Okružnom sudu u Beogradu - Odjeljenje za borbu protiv organizovanog kriminala. Oni su 23. maja 2007. proglašeni krivim i prvostepenom presudom osuđeni na ukupno 378 godina zatvora.
Bivši komandant "crvenih beretki" Milorad Ulemek osuđen je na 40 godina zatvora za organizovanje ubistva premijera, a na istu kaznu zatvora osuđen je i neposredni izvršilac ubistva Zvezdan Jovanović, bivši Ulemekov zamjenik. Presude toj dvojici potvrdio je i Vrhovni sud Srbije 29. decembra 2008. godine.
Potvrđene su presude na 35 godina zatvora i ostalim pripadnicima zemunskog klana i bivše JSO (Aleksandar Simović, Vladimir Milisavljević Budala, Ninoslav Konstantinović), izuzev Sretku Kaliniću kome je presuda preinačena sa 35 na 30 godina.
Na 30 godina osuđeni su Miloš Simović, Milan Jurišić Jure i bivši radnik BIA Branislav Bezarević, dok je bivši pripadnik JSO Saša Pejaković osuđen na osam godina zatvora. Željku Tojagi Žmigiju kazna je smanjena sa 30 na 15 i Dušanu Krsmanoviću sa 30 na 20 godina zatvora.
Vladimir Milisavljević Budala, Sretko Kalinić, Milan Jurišić, Ninoslav Konstatinović i Miloš Simović osuđeni su u odsustvu, jer su bili u bjekstvu.
U junu prošle godine u Zagrebu je ranjen Sretko Kalinić, koga su, poslije oporavka, hrvatske vlasti izručile Srbiji. Na njega je pucao, takođe, odbjegli član zemunskog klana Miloš Simović, koji je dva dana kasnije, 10. juna, uhapšen u pokušaju ilegalnog prelaska granice između Srbije i Hrvatske. Simović je upućen u Zabelu na izdržavanje zatvorske kazne.
Pripadnik zemunskog klana Dejan Milenković Bagzi, optužen za učešće u ubistvu Đinđića, poslije višemjesečnog skrivanja uhapšen je u Grčkoj sredinom jula 2004, a sedam mjeseci kasnije izručen je vlastima u Beogradu. U procesu optuženima za ubistvo srpskog premijera Milenković je bio svjedok saradnik.
Predsjedavajuća vijeća sudija Nata Mesarović rekla je u obrazloženju da je najteže saznanje da je predsjednika vlade mogla da ubije organizovana, kriminalna, neprijateljska organizacija.
Ubistvo Đinđića je političko ubistvo upereno protiv države u kome je učestvovao kriminalizovani deo JSO i banda Dušana Spasojevića, navela je sudija Mesarović.
Koštunica će biti saslušan u vezi sa ubistvom Đinđića
Zbog umiješanosti u pobunu Jedinica za specijalne operacije i političku pozadinu ubistva premijera Zorana Đinđića protiv Borislava Mikelić, bivšeg predsednika Vlade Srpske Krajne, Milorada Ulemeka Legije, Milorada Bracanovića, viših rukovodilaca DB i pripadnika komande JSO, biće pokrenut krivični postupak, objavio je “Blic”.
U vezi sa ovom istragom, među ostalim svjedocima biće saslušan i Vojislav Koštunica, lider Demokratske stranke Srbije. Poziv će, takođe, stići i tadašnjim čelnicima DB Goranu Petroviću i Zoranu Mijatoviću.
- Prema do sada prikupljenim dokazima cilj pobune bilo je izazivanje političke krize posle koje bi bila formirana nova takozvana “patriotska“ vlada. Mikelić je organizovao formiranje takve vlade u koju je želeo da uđe i Dušan Spasojević, pokojni vođa zemunskog klana. Otkriveno je da je Spasojević bio ljut što mediji pišu o njegovim poslovima sa drogom, jer mu je to urgrožavalo političku karijeru. Za Bracanovića, koji je u to vreme bio načelnik Sedmog odeljenja DB zaduženog za prisluškivanje i praćenje, bilo je rezervisano mesto šefa tajne službe - kaže izvor “Blica” upoznat sa predkrivičnim postupkom koji je u toku i naglašava da je i Ulemek htio da se vrati na visoku funkciju u MUP.
Otkriveno je i da je Mikelić u vrijeme dok je organizovao formiranje vlade imao česte kontakte sa Acom Tomićem, tadašnjim šefom vojne tajne službe. Tomić se tada sastajao i sa Spasojevićem i Ulemekom i sumnja se da im je rekao da se vojska neće miješati u pobunu JSO.
- Zbog ovoga će o procesnoj ulozi Tomića, da li će biti svedok ili možda osumnjičeni, biti odlučivano. On će sigurno biti pozvan na saslušanje. Poziv na saslušanje biće upućen i Vojislavu Koštunici, tadašnjem predsedniku SRJ – kaže taj izvor.
Važnu ulogu, prema saznanjima iz istražnog postupka, imao je Dragan Vujičić Bego, koji je sa Mikelićem bio na prvobitnoj optužnici za ubistvo premijera Đinđića, ali je postupak protiv njih obustavljen.
- Vujačić je radio za Spasojevića, ali pre toga za Željka Ražantovića Arkana i imao je dobre konatkte sa podzemljem. Otkriveno je da je izrađivao nameštaj u kući Milana Sarajlića, tadašnjeg zamenika republičkog tužioca, koji je uhapšen u vreme “Sablje”, pod sumnjoma da je saradnik zemunskog klana, ali nije zato osuđen – kaže izvor “Blica”.
U predkrivičnom postupku je utvrđeno je da je Ulemek prije pobune u bazu došao direktno iz Šilerove ulice, odnosno iz sjedišta zemunskog klana, kao i da je bio u stalnoj komunikaciji sa Spasojevićem. Zna se da je Spasojević vozio Bracanovića na sastanak na kome je odučeno da se pokrene pobuna JSO. Oni upućuju premijeru Đinđiću pismo da sutra mora da dođe u Kulu da bi se kriza razrešila. Ulemek to pismo potpisuje kao “Bereta”.
- Spasojević i Ulemek organizuju pojedine novinare i snimatelje da prikriju kameru kako bi tajno snimili dolazak premijera Đinđića u bazu JSO. Želeli su da se prikažu “moć” JSO. Dogovaraju se i kako da snimak distribuiraju medijima. Otkriven je razgovor jednog novinara koji sa Spasojevićem dogovara tarifu za pisanje tekstova. Taj novinar traži još 1.000 maraka, jer je već objavio članke protiv premijera Đinđića – kaže izvor “Blica”.
Među osumnjičenima u postupku koji će uskoro biti pokrenut biće i tadašnji čelnici JSO. Pod istragom su Dušan Maričić Gumar, tadašnji komandant JSO, Zvezdan Jovanović Zmija, zamenik komandanta, Veselin Lečić, načelnik za bezbjednost JSO, kao i pripadnici komande JSO: Mića Petraković, Dragoslav Krsmanović i Dragoš Radić.
Među osumnjičnima naći će se i Vladimir Popić, pripadnik specijalnog tima JSO, koji se tada novinarima predstavljao kao “Major Batić” i čitao zvanične zahteve jedinice.