BEOGRAD - Odnosi Svete stolice i Srbije, a u okviru njih i daleko osjetljiviji odnosi dvije crkve, određeni su dubljim istorijskim iskustvom, što potvrđuje i najnovija epizoda sa pozivom patrijarhu SPC da poseti Vatikan, što je prema "katoličkom" izvoru prihvaćeno, a iz SPS negirano.
Iako Vatikan nije priznao suverenost Kosova i osuđivao je vojnu intervenciju na Srbiju, odnosno SRJ, 1999. godine, međusobni odnosi i dalje su u znatnoj mjeri opterećeni, prije svega zbivanjima i ulogom katoličke crkve tokom Drugog svjetskog rata.
Najava kanonizacije kardinala Stepinca, nakon njegove beatifikacije 1998. godine, koja bi trebalo da se dogodi do kraja ove 2014. godine, izazvala je reakciju SPC i usljedilo je, u junu, pismo kojim je predočen stav srpske crkve.
Posebno pismo tada je poglavaru Rimokatoličke crkve uputio i predsjednik Srbije Tomislav Nikolić, naglasivši da treba nastojati da se, zajedničkom mudrošću, ne načini potez koji bi bilo koga uvredio, imajući u vidu prošlost, iskustvo iz Drugog svjetskog rata, odnosno ulogu Alojzija Stepinca u to vrijeme.
Od Drugog svjetskog rata međusobni odnosi sve vrijeme su bili pod utiskom teškog nasleđa odnosa Vatikana prema postojanju tzv. NDH, odnosno strahovitom zločinu koji se u toj kvislinškoj tvorevini dogodio nad Srbima, a čiji su akteri naglašavali vjernost rimokatolicizmu.
Kraljevina Srbija potpisala je Konkordat sa Svetom stolicom 24. juna 1914. godine. Riječ je ugovornom odnosu kojim se reguliše pitanje statusa rimokatoličkih vjernika u nekoj zemlji, njihovih ustanova, vjerskih i prosvetnih, kao i imovinsko finansijski status.
U to vrijeme, pošto se poslije Balkanskih ratova 1912-1913. broj rimokatolika unutar Srbije bitno uvećao, ovakav ugovor bio je plod obostranog interesa.
Poseban motiv Srbija je tad imala u nastojanju da se, do tada postojeći, pokroviteljski status Austro-Ugarske nad rimokatolicima unutar Srbije nekako odstrani.
I u tome je uspjela. Šta više, Kraljevina Srbija je avgusta 1914. iako je zemlja već bila u ratu, Konkordat ratifikovala.
Poslije prvog svjetskog rata, rezultati popisa iz 1921. pokazali su da su unutar Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, 39 odsto građana bili rimokatolici.
Bila je to nova situacija, otuda je usljedila potreba potpisivanja novog Konkordata, koji je konačno parafiran u Rimu 25. jula 1935. godine.
Ali njegova ratifikacija u Beogradu izazvaće krizu vlade i ulične demonstracije jula 1937. zbog oštrog protivljenja SPC, što je sasvim netaktično tada iskoristila i politička opozicija.
Iako izglasan u Skupštini, vlada Milana Stojadinovića odlučila je da ga povuče prije iznošenja pred Senat.
Odacivanje Konkordata na ovakav način, prema pojedinim rimokatoličkim autorima, ostavilo je izuzetno gorak utisak na rimokatolike unutar Jugoslavije.
Zagrebački nadbiskup Stepinac tada je javno izrazio "sumnje u mogućnost zajedničkog života Srba i Hrvata u jednoj državi".
Iako su sve vrijeme tokom Drugog svjetskog rata postojali diplomatski odnosi Jugoslavije i Svete stolice, poslanik Kraljevine Jugoslavije u Vatikanu tih godina bio je Nikola Sorkočević (Sorgo) izdanak jedne drvene dubrovačke aristokratske porodice, to nije spriječilo Pija XII da primi Pavelića, poglavnika tzv. NDH. formalno kao privatno lice.
Istina, Vatikan nije pro forme priznao Nezavisnu Državnu Hrvatsku.
Pošto je oktobra 1946. zagrebački nadbiskup Alojzije Stepinac osuđen na 16 godina zatvora, zbog podrše obrazovanju ustaške tzv. NDH 1941. i djela koja su potom usljedila, pri čemu je iz Lepoglave pušten u neku vrstu kućnog pritvora u rodnom Krašiću 1951. godine, Rimokatolička crkva nastojala je da od njega napravi mučenika, dok su vlasti tadašnje Jugoslavije nastojale da na svaki način izbjegnu da se on predstavlja kao stradalnik, i nudile su da napusti Jugoslaviju.
Usljedilo je 1952. proglašenje Stepnica za kardinala od strane pape Pija XII.
Odmah potom te 1952. "zbog mješanja Vatikana u unutrašnje odnose" dogodio se prekid diplomatskih odnosa Jugoslavije i Vatikana.
Otopljavanje je započelo 1966. godine, diplomatski odnosi su ponovo uspostavljeni
1970. da bi naredne 1971. predsjednik Josip Broz Tito bio u službenoj posjeti papi Pavlu VI, u Vatikanu.
Inicijative koje su tada usljedile da papa posjeti Beograd, patrijarh German, čije su riječi 2. septembra 1984. u Jasenovcu bile: "Da praštamo, moramo, ali da zaboravimo, ne možemo", propratio je zaključkom - put pape u Beograd vodi preko Jasenovca.
Patrijarh Pavle je, prema pisanju medija, na slične inicijative devedesetih odgovorio: "Onda on (papa) nama dobro ne došao".
Godine 1992. 13. januara, Vatikan je priznao nezavisnost Hrvatske i Slovenije, dva dana prije nego što će to učiniti zemalje Evropske unije, odnosno tada Zajednice.
Devedesetih su odnosi bili komplikovani i prožeti teškom atmosferom rata u bivšoj Jugoslaviji.
Ipak, Sveta stolica je 1999. osudila vojnu intervenciju na Srbiju, odnosno SRJ.
Maja te 1999. na poziv rumunskog predsjednika Emila Konstantineskua i patrijarha Teoktista "prvi papa - Sloven posjetio je jedinu pravoslavnu latinsku zemlju", kako se tom prilikom izrazio jedan rumunski novinar.
Jovan Pavle II je tada, tokom NATO bombardovanja, u povratku iz Rumunije izrazio želju da posjeti Beograd kao gest solidarnosti s građanima Srbije, ali Sabor SPC je imao drugačije mišljenje.
Patrijarh Pavle je isto tako odbijao inicijative da posjeti Vatikan, kao i susret s papom tokom njegove posjete Banjaluci juna 2003.
Prilikom najave obilježavanje 1.700 godina od donošenja Milanskog edikta u Nišu bilo je riječi da će biti pozvani poglavari svih hrišćanskih crkava, uključujući i papu, uz komentar da je neophodan dijalog istočne i zapadne crkve, što je u Vatikanu pozdravljeno, ali se nije dogodilo.
Predsjednik Srbije Boris Tadić posjetio je novembra 2009. papu Benedikta XVI.
Iz Vatikana se tada čula podrška evropskim integracijama Srbije kao i očuvanju njenog teritorijalnog integriteta.
Govoreći o mogućoj posjeti pape Srbiji, Tadić je tada rekao da: "što se tiče države Srbije, taj poziv ostaje otvoren".
Na samom kraju juna ove 2014. prilikom susreta sa sekretarom Svete stolice nadbiskupom Dominikom Mambertijem, ministar spoljnih poslova Srbije Ivica Dačić izjavio je da bi posjeta pape Franje bila u interesu Srbije:
"Ne mogu da govorim o odnosima Katoličke i Srpske pravoslavne crkve, ali mislim da naši državni funkcioneri treba da imaju političke konsultacije sa tako značajnim političkim faktorom kao što je Vatikan".
U principu, Sveta stolica se drži pravila da papa ne posjećuje zemlje iz kojih, uz poziv službenih vlasti, nije sljedio i poziv većinske vjerske zajednice.
U tom smislu uzima se da je jedan od pretežnijih razloga za uzdržanost Srpske crkve, stav Moskovske patrijaršije. Što otvara niz ne samo međucrkvenih nego i čisto političkih pitanja.