MADRID - Prošle su dvije decenije kada je, u 7.38 ujutro, 10 bombi eksplodiralo u četiri putnička voza koja su putovala jugoistočnim dijelovima Madrida. Jedna bomba nije eksplodirala i deaktivirana je. U tom napadu 11. marta 2004. poginula je 191 osoba, a više od 1.800 ljudi je povrijeđeno.
Od siline eksplozije, vozovi su bili prepolovljeni, a tijela žrtava i povrijeđenih bila su svuda. Vozovi su bili puni studenata i radnika, a eksplozije su se dogodile tokom najvećeg jutarnjeg špica na tri željezničke stanice.
Ispostavilo se da iza napada stoji ekstremistička organizacija, koju su uglavnom činila prva generacija marokanskih doseljenika.
Ubrzo su španske vlasti, za seriju koordinisanih napada, optužile baskijsku separatističku organizaciju ETA.
Članovi te organizacije odbacili su ove optužbe, a u međuvremenu, islamski ekstremisti preuzeli su odgovornost za napade, nakon što je policija pronašla kombi u kom su se našli detonatori i stihovi iz Kurana. Islamisti su priznali da stoje iza ovih napada, navodeći da su ih izveli kao osvetu za podršku španske vlade ratu u Iraku i prisustvu njihovih vojnika u Avganistanu.
Tri nedjelje nakon napada, sedam glavnih osumnjičenih organizatora se raznijelo, u trenutku kada je policija opkolila stan u jednom madridskom predgrađu u kojem su se krili.
Nakon ovog najgoreg terorističkog napada u Evropi, uhapšeno je 18 osoba za koje se sumnjalo da stoje iza zločina. U najvećoj mjeri to su bili Marokanci, ali među osumnjičenima je bilo i nekoliko Španaca, kao i po jedan Sirijac i Egipćanin.
Tokom 2008. godine, posljednji član marokanske terorističke grupe Abdelilah Ahriz osuđen je na 20 godina zatvora.
Samo godinu dana ranije, španski sud je za isti zločin osudio dva Marokanca i jednog Španca na ukupno 42.924 godine zatvora za više optužbi koje su ih teretile.
Jedan od članova marokanske terorističke grupe Abdelmadžid Bušar, osuđen je na 18 godina robije zbog posjedovanja eksloziva i terorizma, prenosi RTS. Bušar je 2005. godine uhapšen u okolini Beograda. Bušar je uhapšen "zbog kršenja srpskih zakona o strancima", a kod sebe je imao lažan irački pasoš na ime Midhat Salah.
Tokom kontrole dokumenata u vozu policiji je bilo sumnjivo to što je Bušar odbio da govori, pa je poslala otiske njegovih prstiju Interpolu, koji je utvrdio da odgovaraju onima koje je Interpolu poslala Španija.
Dvadeset godina nakon napada, u godišnjem izvještaju o nacionalnoj bezbjednosti, španska vlada je saopštila da su "najveću džihadističku prijetnju" sa kojom se suočila ne samo Španija, već i cijela Evropa, činili "usamljeni napadači koji su se sami organizovali", prenosi France 24.
Uprkos tome što je, kako je navedeno u godišnjem izvještaju, danas znatno teže organizovati takve napade u Španiji s obzirom na to da je sposobnost Islamske države i Al-Kaide da operacionalizuju takav napad u Evropi skoro nemoguće, španske vlasti su ipak u pripravnosti.
U posljednjem velikom napadu u Španiji 2017. godine, ubijeno je 16 osoba u Barseloni i obližnjem primorskom gradu Kambrilsu.
Ipak, posljednji napadi iza kojih su stajali džihadisti, dogodili su se u tri pojedinačne operacije 2018, 2019. i 2023. godine, u kojima su stradale dvije osobe.
Istrage su pokazale da je svaki napad bio motivisan izlivima bijesa, problemima s mentalnim zdravljem ili osvetom i praktično nikakvom prethodnom pripremom. I nijedan nije uključivao upotrebu vatrenog oružja, navodi se u tekstu France 24.
"Primjećujemo individualniji, emocionalniji pristup džihadu", rekla je Karola Garsija Kalvo, viša istraživačica radikalizacije i globalnog terorizma u madridskom istraživačkom centru Real Instituto Elcano.
"Ne smijemo smanjiti oprez jer je karakteristika globalnog džihadističkog pokreta i njegove inherentne terorističke pretnje njegova odromna sposobnost mutiranja i prilagođavanja novim kontekstima. Novi mobilizacioni element pojavio se u poslednjih nekoliko meseci s ratom Izraela i Hamasa", dodala je ona.
S druge strane, Fernando Reinares, stručnjak za džihadizam i autor tri knjiga o bombaškim napadima na vozove u Madridu, kaže da je prijetnja od ovakvih napada u Španiji i dalje "velika".
"Španija je među tri evropske zemlje koje su sistemski sprovodile protivterorističke operacije i uhvatile najviše osumnjičenih džihadista", istakao je Reinares.
U trenutku terorističkog napada, Španija se takođe suočavala sa prijetnjom baskijske separatističke organizacije ETA, koja se, zbog pritiska države, sedam godina kasnije raspala.
Teroristički napad omogućio je bezbjednosnim snagama da se suoče sa islamskim radikalizmom u toj zemlji. Pa su tako, u posljednje dvije decenije, vlasti uhapsila 1.047 osumnjičenih u 408 operacija, prenosi France 24.
Na meti vlasti su najčešće bili mladi muslimani, koji su najčešće rođeni u Španiji, za koje se sumnjalo da komuniciraju sa džihadistima iz drugih zemalja putem interneta.
"Prvo, oni koji su radikalizovani su mlađi, a mlađi od 18 godina su jedina demografska grupa koja je porasla među džihadskim militantima tokom posljednje decenije", napisao je Alvaro Visente, analitičar istraživačkog centra Real Instituto Elcano, navodi francuski medij.
"Druga stvar, virtuelni prostori su uspostavljeni kao glavno mjesto gdje se okupljaju ljudi kojima su bliske radikalne ideje", ističe Visente, prenosi Euronews.