Hakeri su posljednjih dana širom Evrope izazivali kvarenje hrane u prodavnicama, a u Francuskoj su pokušali da ugroze i zalihe krvi. To pokazuje koliko je društvo ranjivo zbog zavisnosti od tehnologije.
Paradoksalno, širom Evrope održavaju se protesti protiv izgradnje infrastrukture koja bi mogla da ima važnu ulogu u odbrani od takvih prijetnji.
Kako su hakeri ugrozili supermarkete i zalihe krvi?
Napadi na rashladne sisteme u supermarketima počeli su sredinom oktobra u Francuskoj, gdje su hakeri preuzeli kontrolu nad frižiderima i zamrzivačima u stotinama prodavnica.
Novi talas napada uslijedio je početkom novembra i proširio se na druge evropske države. Euronews je izvijestio da se broj pogođenih država povećao na najmanje 11.
Hakeri su mijenjali podešavanja frižidera i zamrzivača i izazivali kvarenje hrane.
Pročitajte još:
Hakeri napravili haos u marketima, digli temperaturu u friziderima na 50 stepeni
AI-crvi prijete pametnim televizorima i usisivačima: Nova era sajber-napada?
Prema Gardijanu (The Guardian), šteta od prvog talasa napada u Francuskoj mjerila se milionima evra. Evropska komisija, ENISA i Evropol zbog napada su 4. novembra objavili zajedničko upozorenje, pozvavši na hitne bezbjednosne provjere.
Još ozbiljnije posljedice mogao je da ima napad na sisteme dobavljača rashladne opreme francuske javne ustanove za snabdijevanje krvlju.
Hakeri su početkom novembra kompromitovali sisteme za nadzor i upravljanje rashladnim prostorijama u nekoliko regionalnih ustanova. Manipulisanjem temperaturom mogli su da ugroze krvne preparate koji moraju da se čuvaju u strogo kontrolisanim uslovima, piše Index.hr.
Iako nema dokaza da je u tim napadima korišćena vještačka inteligencija, oni pokazuju koliko je svijet sve ranjiviji i izloženiji sajber prijetnjama. U takvom svijetu razvoj AI-ja mogao bi da postane i velika prijetnja i najjače oružje protiv nje.
Kako je izvedena jedna od najvećih krađa kriptovaluta?
Dok su evropske institucije pokušavale da zaustave napade na rashladne sisteme, svijet je potresla jedna od najvećih digitalnih pljački do sada. Američki FBI objavio je da iza krađe više od šest milijardi dolara sa kriptomjenjačnice Bajnans (Binance) stoji sjevernokorejska hakerska grupa.
Vezane vijesti:
Nezapamćena pljačka kriptovaluta: Hakeri sa Binancea odnijeli 6,3 milijarde dolara
Vlade širom svijeta gase sajtove zbog PHP-a: Najveći propust u deceniji
Prema procjenama analitičke kompanije Čejnanalisis (Chainalysis), ukradena je kriptoimovina vrijedna približno 6,4 milijarde dolara.
Sjevernokorejski hakeri potom su pokušali da premještaju ukradenu imovinu kroz veliki broj digitalnih novčanika i različite platforme kako bi otežali njeno praćenje. Čejnanalisis je izvijestio da je zamrznuto približno 2,8 milijardi dolara.
Stručnjaci kažu da je razvoj vještačke inteligencije kriminalcima takođe pružio nove načine za izvršenje krivičnih djela putem automatizacije i drugih metoda. U ovom slučaju vrlo je vjerovatno da je AI korišćen za proboj u sisteme Bajnansa. Iz kompanije Čejnanalisis naveli su da je napadač koristio obrasce pranja novca "kakve do sada nismo vidjeli".
Kako vještačka inteligencija pomaže hakerima?
AI već može da pomaže hakerima u pronalaženju bezbjednosnih propusta, pisanju zlonamjernih programa i automatizaciji napada. Na to je upozorio i britanski Nacionalni centar za sajber bezbjednost, koji procjenjuje da će vještačka inteligencija gotovo sigurno povećati učestalost i intenzitet sajber napada do 2027. godine.
U izvještaju iz septembra 2026. američka kompanija Antropik (Anthropic) opisala je i slučajeve u kojima su hakeri koristili njen model Klod (Claude) za istovremene napade na više organizacija, samostalno pronalaženje bezbjednosnih propusta i prilagođavanje zlonamjernih programa kako bi izbjegli otkrivanje. Poslovi za koje su ranije bili potrebni timovi stručnjaka sada su djelimično mogli da se automatizuju.
Prema Guglovom (Google) izvještaju, AI se već koristi za prikupljanje informacija o potencijalnim žrtvama, izradu uvjerljivih lažnih poruka, krađu pristupnih podataka i prikrivanje zlonamjernog softvera.
Može li AI da zaustavi sve opasnije sajber napade?
Međutim, vještačka inteligencija istovremeno postaje sve važniji alat u odbrani od takvih napada.
To pokazuje i takmičenje američke Agencije za napredna odbrambena istraživanja. Sedam timova razvilo je AI sisteme koji su samostalno analizirali više od 54 miliona redova programskog koda. Tokom završnog takmičenja otkrili su 54 od 63 namjerno ubačene bezbjednosne ranjivosti i uspješno uklonili njih 43. Pronašli su i 18 stvarnih, do tada nepoznatih propusta. Sistemima je za izradu bezbjednosne zakrpe u prosjeku trebalo samo 45 minuta.
Koliko vještačka inteligencija mijenja oblast računarske bezbjednosti pokazao je slučaj iz oktobra, kada su uz njenu pomoć otkrivene dvije kritične ranjivosti u PHP-u, programskom jeziku koji se koristi na približno 70 odsto internet stranica.
Na šta upozorava direktor britanske obavještajne službe?
Na sve intenzivnije nadmetanje između hakera i stručnjaka za računarsku bezbjednost upozorio je i direktor britanske obavještajne službe MI5 Ken Makalum (Ken McCallum).
Izjavio je da vještačka inteligencija već znatno ubrzava to nadmetanje jer nove mogućnosti pruža objema stranama, a kao posebno ozbiljnu buduću prijetnju izdvojio je mogućnost korišćenja AI-ja za razvoj biološkog oružja.
Prema izvještaju Evropske agencije za sajber bezbjednost (ENISA), geopolitičke napetosti sve više utiču na bezbjednost digitalne infrastrukture, a među glavnim prijetnjama ističu se sajber špijunaža, ucjenjivački napadi i djelovanje hakerskih grupa povezanih sa državama.
Možda vas zanima i ovo:
CERT Republike Srpske upozorava: Mogući hakerski napadi
AI agenti probijaju i najjače zaštite: Koliko su sigurni podaci građana BiH?
Agencija posebno upozorava na mogućnost sve češćeg korišćenja vještačke inteligencije u napadima.
Sve ukazuje na to da se već vodi svojevrsni AI rat, daleko od očiju javnosti, ali sa posljedicama koje se i te kako mogu osjetiti. Hakeri koriste vještačku inteligenciju za sve naprednije napade, dok ih bezbjednosni stručnjaci istom tehnologijom pokušavaju zaustaviti. Prednost bi mogla da ima strana koja brže razvija i koristi naprednije AI sisteme.
Koliko brzo napreduje vještačka inteligencija?
A vještačka inteligencija nastavlja ubrzano da napreduje. Prema istraživanju nezavisne organizacije METR, sposobnosti AI modela Antropika na određenim zadacima napreduju gotovo dvostruko brže nego ranije. Istraživači procjenjuju da je za veliki dio tog ubrzanja zaslužna upravo vještačka inteligencija, koja sve više pomaže u razvoju novih, naprednijih modela.
To ponovo otvara pitanje razvoja opšte vještačke inteligencije (AGI), sistema koji bi mogao da obavlja širok raspon intelektualnih zadataka na nivou čovjeka ili bolje od njega.
U raspravama o njenom razvoju sve se češće pominje i 2027. godina.
Izvršni direktor Gugl Dipmajnda (Google DeepMind) i dobitnik Nobelove nagrade Demis Hasabis (Demis Hassabis) procjenjuje da bi dolazak AGI-ja mogao da ima deset puta veći uticaj od industrijske revolucije, pri čemu bi se promjene odvijale deset puta brže.
Zašto Evropljani protestuju protiv AI centara podataka?
Upravo u vrijeme kada vještačka inteligencija dobija sve važniju ulogu u privredi i bezbjednosti, širom Evrope raste protivljenje izgradnji centara podataka, infrastrukture neophodne za razvoj i rad naprednih AI sistema.
U Amsterdamu je više od stotinu aktivista ušlo na gradilište centra podataka namijenjenog Majkrosoftu (Microsoft), dok su se protesti održavali i u Francuskoj, Poljskoj, Danskoj i drugim državama.
Protestovalo se i u Zagrebu, gdje je Zelena akcija upozorila na moguće posljedice planirane izgradnje velikog AI centra podataka u Topuskom, piše Index.hr.
Zabrinutost zbog potrošnje energije potkrepljuju i podaci Međunarodne agencije za energiju. Prema njenim procjenama, centri podataka potrošili su 2024. godine oko 415 teravat-sati električne energije, odnosno 1,5 odsto ukupne svjetske potrošnje. Do 2030. njihova potrošnja mogla bi da poraste na približno 945 teravat-sati, što je količina energije koja odgovara ukupnoj godišnjoj potrošnji Njemačke i Francuske zajedno.
Zašto Evropska komisija smatra AI infrastrukturu neophodnom?
Međutim, razvoj takve infrastrukture sve se više smatra neophodnim ne samo za privrednu konkurentnost nego i za bezbjednost država. Evropska komisija u svom Akcionom planu za AI izričito navodi da je vještačka inteligencija ključna za evropsku bezbjednost i zaštitu demokratije. U dokumentu iz 2026. godine predviđa i korišćenje budućih AI gigafabrika za razvoj evropskih sistema sajber odbrane.
Na paradoks takve situacije upozorila je analitičarka vještačke inteligencije Nina Šik (Nina Schick), koja je proteste povezala sa posljednjim sajber napadima širom Evrope.
"Želimo da zabranimo i uništavamo centre podataka, upravo onu ključnu infrastrukturu koja nam je potrebna za odbranu od protivnika naoružanih superinteligencijom", napisala je Šik, zaključivši da nas čeka burno razdoblje.
Evropa se tako suočava sa dvostrukim izazovom.
Mora da razvija tehnologiju kako bi držala korak sa sve naprednijim prijetnjama i smanjila zavisnost od drugih svjetskih sila. Međutim, istovremeno mora da vodi računa o ljudima koji sve teže prihvataju brzinu promjena i ne žele da im tehnološki napredak naruši životnu sredinu i, ukratko, svijet na koji su navikli.