LJUBLJANA - Janez Janša, jedna od najkontroverznijih i najdugovječnijih političkih figura u Sloveniji, ponovo se vratio na mjesto premijera, čime je zemlja napravila veliki politički zaokret udesno nakon nekoliko godina liberalne vlasti Roberta Goloba.
Slovenački parlament potvrdio je Janšu za premijera sa 51 glasom "za" i 36 "protiv", čime je lider Slovenačke demokratske stranke (SDS) započeo svoj četvrti mandat na čelu vlade.
Njegov povratak označava kraj višemjesečne političke neizvjesnosti nakon izbora održanih u martu 2026. godine, na kojima nijedna politička opcija nije uspjela osvojiti jasnu većinu u parlamentu, navodi "osw". Iako je liberalni Pokret sloboda Roberta Goloba osvojio najviše mandata, nije uspio formirati stabilnu koaliciju, što je Janši otvorilo put za povratak na vlast.
Kako je Janša ponovo preuzeo vlast
Prema analizama poljskog Centra za istočne studije (OSW), Janšin povratak predstavlja svojevrsni "politički bumerang", jer se nakon svakog pada sa vlasti uspijevao vratiti još snažniji. Njegova SDS partija godinama održava stabilnu i disciplinovanu biračku bazu, dok su slovenačke liberalne opcije često bile fragmentisane i kratkog daha.
Na izborima 2026. godine razlika između Golobovog Pokreta sloboda i SDS-a bila je manja od jednog procentnog poena, što je dodatno produbilo političku polarizaciju u zemlji. Golobova koalicija izgubila je parlamentarnu većinu koju je imala nakon izbora 2022. godine, dok je desni blok predvođen Janšom značajno ojačao.
Ključnu ulogu u formiranju nove vlade imao je savez manjih desnih i konzervativnih stranaka, uključujući i pokret Resni.ca, koji je tokom pandemije korone postao poznat po antivakcinaškim stavovima i kritikama establišmenta.
Političar koji dijeli Sloveniju
Janez Janša već decenijama izaziva duboke podjele u slovenačkom društvu. Njegovi pristalice ga vide kao snažnog lidera koji zastupa nacionalne interese, konzervativne vrijednosti i ekonomsku liberalizaciju, dok ga kritičari optužuju za populizam, napade na medije i pokušaje slabljenja demokratskih institucija.
Tokom prethodnog mandata od 2020. do 2022. godine Janša je često upoređivan sa mađarskim premijerom Viktorom Orbanom zbog sukoba sa novinarima, pritisaka na javne institucije i bliskosti sa desnim populističkim pokretima u Evropi. Evropska unija tada je više puta izražavala zabrinutost zbog stanja medijskih sloboda i vladavine prava u Sloveniji.
Janša je poznat i po bliskim odnosima sa Donaldom Trampom, kojem je otvoreno davao podršku još tokom američkih izbora 2020. godine.
Zaokret u domaćoj i spoljnoj politici
Nova slovenačka vlada najavila je smanjenje poreza, jačanje privatnog sektora, reformu penzionog sistema i restriktivniju migracionu politiku. Janša je poručio da želi "efikasniju i manje birokratizovanu državu", uz snažnije oslanjanje na tržišnu ekonomiju.
Istovremeno, očekuje se i promjena spoljnopolitičkog kursa zemlje. Janša je oštro kritikovao prethodnu vladu zbog priznanja Palestine 2024. godine i snažno podržava Izrael, NATO i čvršće bezbjednosne politike Evropske unije.
Analitičari upozoravaju da bi njegova nova vlada mogla dodatno zaoštriti političke tenzije unutar zemlje, posebno zbog duboke podijeljenosti između urbanog liberalnog biračkog tijela i konzervativnijih sredina.
Slovenija između liberalizma i populizma
Izbori 2026. godine pokazali su da je Slovenija postala jedna od politički najpodijeljenijih država srednje Evrope. Kampanju su obilježile optužbe za korupciju, navodi o stranom političkom uticaju i žestoke rasprave o migrantima, medijima i pravima manjina.
Posebnu zabrinutost izazvale su optužbe organizacija za ljudska prava da su pojedine stranke tokom kampanje koristile antiromsku retoriku i podsticale društvene podjele.
Politički komentatori ocjenjuju da Janšin povratak pokazuje širi evropski trend jačanja desnih populističkih pokreta, posebno u državama gdje građani sve više izražavaju nezadovoljstvo ekonomijom, migracijama i funkcionisanjem liberalnih vlada.
Četvrti mandat i veliki izazovi
Iako se Janša vratio na vlast, pred njim su ozbiljni izazovi. Slovenija se suočava sa usporavanjem ekonomskog rasta, problemima u zdravstvu, rastom troškova života i pritiskom zbog reformi koje zahtijeva Evropska unija.
Pored toga, nova koalicija nije ideološki potpuno homogena, pa analitičari upozoravaju da bi politička stabilnost mogla biti kratkog vijeka.
Ipak, činjenica da se Janez Janša po četvrti put vratio na mjesto premijera potvrđuje njegovu izuzetnu političku izdržljivost i sposobnost da preživi gotovo sve političke krize koje su obilježile savremenu istoriju Slovenije.