BEOGRAD - Sovjetski vladar Josif Visarionovič Staljin, kojeg istorija pamti po slamanju nacističke Njemačke ali i po milionskim žrtvama njegovih nemilosrdnih "čistki", umro je prije šest decenija u svojoj rezidenciji u Kuncevu kod Moskve.
Staljin, rodom Gruzin, imao je 74 godine kada je preminuo od teškog izliva krvi u mozgu. Mada se tvrdi da je uzrok smrti prirodan, jedno
istraživanje je ukazalo da je izazivač zapravo varfarin, supstanca koja se isprva koristila za trovanje miševa i pacova a danas je lijek protiv tromboze i embolizma.
U knjizi "Staljinov posljednji zločin" (2004), američki istraživač Džonatan Brent (Jonathan) i njegov ruski kolega Vladimir Naumov ukazuju na mogućnost da su sovjetskom diktatoru uz pomoć varfarina glave došli zamjenik premijera Lavrentij Berija i budući lider SSSR-a Nikita Hruščov, koji će kasnije razotkriti Staljinova zlodjela.
Nekadašnji ministar spoljnih poslova SSSR Vjačeslav Molotov u svojim memoarima (1993) tvrdi da mu je Berija - bivši šef tajne policije NKVD - priznao da je otrovao Staljina.
Slovenački istoričar Jože Pirjevec lansirao je tezu, bez ikakvih dokaza, da je Staljinovu likvidaciju naručio jugoslovenski predsjednik Josip Broz Tito i to iz osvete, nakon što je - navodi Pirjevec - sovjetski lider najmanje 22 puta pokušao da ga ubije nakon rezolucije Informbiroa iz 1948. godine.
Šta god da se krije iza misteriozne Staljinove smrti, činjenica je da je pod njegovim rukovodstvom Sovjetski Savez postao supersila i glavni takmac Sjedinjenim Američkim Državama na svjetskoj sceni.
Pod Staljinovim rukovodstvom, Sovjetski Savez je zaustavio prodor nacističke armije na istok i krenuo u kontranapad koji se završio ulaskom Crvene armije u Berlin 1945. godine, slomom Trećeg Rajha i praktično okončanjem Drugog svjetskog rata.
Sa druge strane, Staljinove metode vladavine otjerale su u smrt između tri i dvadeset miliona stanovnika Sovjetskog Saveza, u zavisnosti da
li se među žrtve ubrajaju samo oni koji su ubijeni u čistkama ili i oni koji su stradali u gulazima u Sibiru, kao i oni koji su umrli odgladi, tridesetih i četrdesetih godina prošlog vijeka.
Kada je umro, stanovništvo Sovjetskog Saveza je plakalo. Samo godinu dana kasnije, Hruščov je otpočeo "destaljinizaciju", otkrivanjem mračne strane njegove dugogodišnje vlasti i ukidanjem prisilnog rada po gulazima.
Vrhunac ovog procesa bilo je izmještanje Staljinovog tijela iz Lenjinovog mauzoleja 1961. godine i samo nekoliko mjeseci kasnije - promjena naziva "grada heroja" Staljingrada, poprišta prekretničke bitke u Drugom svjetskom ratu, u Volgograd.
Staljin je danas uglavnom poznat kao tiranin, mada stanovnici postsovjetske Rusije gaje ambivalentan stav prema njemu.
Karnegijeva zadužbina je u nedavno objavljenom istraživanju pokazala da je 60 godina poslije Staljinove smrti i dalje rasprostranjeno pozitivno mišljenje o njemu, kako u Rusiji, tako i u nekoliko bivših sovjetskih republika.
Kako ukazuje agencija Frans pres, ilustracija ambivalentnost Rusa prema Staljinovoj zaostavštini je i činjenica da na zgradi nekadašnjeg sjedišta sovjetske tajne službe na trgu Lubjanka u Moskvi nema nikakvog obilježja koje bi podsjećalo na ta dešavanja.
Na tom mjestu su se u jeku čistki iz sredine tridesetih godina prošlog vijeka vršile egzekucije, a danas se tu nalazi sjedište FSB-a - nasljednika sovjetskog KGB-a.
Kako ocjenjuje Frans pres, u zemlji u kojoj autokratski lideri počev od Ivana Groznog pa do Vladimira Putina prije uživaju divljenje no što su izloženi kritici, javnost se zapravo nikada nije u potpunosti okrenula protiv Staljina.
Za vrijeme Hruščova a naročito u vrijeme perestrojke Mihaila Gorbačova, Staljinovi zločini su osuđivani, ali od sredine devedesetih, u jeku liberalnih reformi i siromašenja Rusije, njegov imidž se popravio pored ostalog zbog nostalgije za sovjetskom erom.
Kako ocjenjuju politički analitičari, ovaj proces se intenzivirao sa dolaskom Vladimira Putina na vlast, 2000. godine, koji je počeo da obnavlja nekadašnju moć Rusije.
Istraživanja ruskog Levada centra iz ove godine je pokazalo da 37 odsto Rusa ne zna ništa ili gotovo ništa o Staljinovoj represiji.
Iste godine, Staljin je bio na samom vrhu jedne liste najvažnijih ličnosti iz istorije Rusije.
Zanimljivo je i da Staljinovo tijelo, iako je uklonjeno iz Lenjinovog mauzoleja, i dalje liježi ispod zidina Kremlja, u društvu ostalih nacionalnih heroja.