Zajednička operacija više centralnoevropskih zemalja razotkrila je navodnu bjelorusku špijunsku mrežu, u kojoj se, prema tvrdnjama istražitelja, nalazio i bivši zamjenik šefa moldavske obavještajne službe.
U saopštenju evropskog pravosudnog tijela Eurojust navedeno je da su zajedno sa vlastima Rumunije, Češke i Mađarske uspjeli da „uhvate osobu protiv koje se vodi istraga zbog izdaje kroz prenošenje državnih tajni“.
Češka i Moldavija su zbog ovog slučaja protjerale bjeloruske diplomate. Eurojust nije objavio ime osumnjičenog, ali je mađarski portal Telex naveo da se radi o Alexandru Balanu, bivšem zamjeniku šefa moldavske obavještajne službe (SIS) i nekadašnjem oficiru za vezu u Kijevu. Moldavski zvaničnik je potvrdio da je Balan priveden, navodi Guardian.
Prema navodima istrage, Balan je 2024. i 2025. godine imao dva sastanka u Budimpešti sa oficirima KGB-a, bjeloruske obavještajne službe, gdje je primao novac i instrukcije. „Ti sastanci ugrozili su nacionalnu bezbjednost Rumunije“, navodi Eurojust.
Politički kontekst
Moldavija, kojom upravlja proevropska predsjednica Maia Sandu, već godinama se nalazi u centru nadmetanja Rusije i Zapada za uticaj. Na referendumu prošle godine, građani su tijesnom većinom podržali buduće članstvo u EU, dok zapadne obavještajne agencije upozoravaju da je zemlja i dalje jedan od prioriteta Moskve. U Moldaviji se krajem ovog mjeseca očekuju i parlamentarni izbori.
Za sada nije jasno kakve je tačno podatke Balan mogao da proslijedi Bjelorusiji. Od kada je napustio SIS, redovno je učestvovao na bezbjednosnim konferencijama širom Evrope.
Former deputy head of #Moldova’s Intelligence and Security Service Alexandru Balan has been brought in for questioning in Bucharest. Investigators suspect him of passing classified information to #Belarus’s KGB for money. pic.twitter.com/DmHbJLeTzn
— Denis Dermenzhi (@iamdenya_de) September 9, 2025
Uloga bjeloruskog KGB-a
Prema evropskim obavještajnim izvorima, KGB Bjelorusije prvenstveno se fokusira na bjelorusku dijasporu u Evropi, gdje djeluju brojne opozicione političke snage. Ipak, sve češće sarađuje i sa ruskim službama, potencijalno pomažući Moskvi u sprovođenju operacija širom kontinenta.
Za razliku od Rusije i drugih postsovjetskih zemalja, gdje je spoljna obavještajna služba izdvojena u zasebnu instituciju, bjeloruski KGB i dalje funkcioniše i kao instrument unutrašnje represije i kao spoljna obavještajna agencija – baš kao u sovjetsko doba.
Promjena kursa nakon protesta 2020.
Bivši visoki obavještajni zvaničnik iz jedne zemlje EU podsjetio je da je do 2020. godine KGB pokušavao da uspostavi prijateljske kontakte sa evropskim službama, jer je predsjednik Aleksandar Lukašenko tada balansirao između Zapada i ruskog uticaja. Međutim, nakon što je Lukašenko brutalno ugušio masovne proteste tokom ljeta 2020. godine, Moskva je snažnije nametnula svoju kontrolu u Bjelorusiji. Tada je smijenjen kompletan vrh KGB-a, uključujući i direktora spoljne obavještajne službe, a na njihovo mjesto postavljeni su kadrovi lojalni Kremlju.