VARŠAVA - Lisabonski sporazum o reformi evropskih institucija stupio je u ponedjeljak u ponoć na snagu u svim zemljama Evropske unije (EU) osim u Poljskoj, i to zbog aljkavosti birokrata pošto još nije objavljen u službenom glasniku.
"Molim vas, ne plašite se, Lisabonski sporazum biće objavljen narednih dana u 'Dnevniku zakona'. Ministarstvo spoljnih poslova objasnilo mi je da je trebalo ispraviti neke greške čisto formalne prirode u tekstu koji su nam poslali Italijani", poručio je juče poljski premijer Donald Tusk.
On je izrazio mišljenje da Lisabonski sporazum obavezuje, iako još nije objavljen.
Lisabonskim sporazumom će poslije devetogodišnjih sporenja biti oživljen plan reforme institucija EU i sticanja veće uloge ove organizacije na svjetskoj sceni, te omogućeno dalje proširenje Unije.
Ratifikacijom ugovora 3. novembra u Češkoj, kao posljednjoj zemlji EU, omogućeno je da taj ugovor stupi na snagu 1. decembra, odnosno "prvog dana narednog mjeseca pošto posljednja zemlja potpisnica deponuje ratifikacione instrumente".
Najvažnije novine koje ugovor donosi su utvrđivanje kvalifikovane većine u Savjetu EU, veća uloga Evropskog parlamenta u zakonodavnom procesu, uvođenje funkcije predsjednika Evropskog savjeta i funkcije visokog predstavnika EU za spoljnu politiku.
Evropski parlament će dobiti glas u čitavom nizu novih pitanja kao što su legalna imigracija, pravosudna i policijska saradnja u borbi protiv kriminala, strukturalni fondovi, službe od opšteg ekonomskog interesa, zaštita privatnih podataka ili prava intelektualne svojine.
Od sada, pristanak parlamentaraca biće neophodan i za usvajanje dugoročnog, sedmogodišnjeg budžeta Unije, a oni će imati izvjesna ovlašćenja i u usvajanju godišnjih budžeta.
Put do Lisabonskog sporazuma, koji je počeo 2000. godine usvajanjem Sporazuma iz Nice, bio je pun prepreka. Njegovim prihvatanjem Unija je spasila najvažnije odredbe Ustava EU iz 2004, koji je doživio neuspjeh na referendumima u Francuskoj i Holandiji 2005. godine.
Sporazum je potpisan 69. decembra 2007. u Lisabonu, da bi potom Irska i Češka usporile primjenu ovog dokumenta - Irska zbog negativnog ishoda referenduma, dok je Češka zahtijevala izuzeće iz Povelje o osnovnim pravima. Na ponovljenom referendumu u oktobru ove godine, irski glasači prihvatili su sporazum, a potpis na taj dokument 3. novembra stavio je češki predsjednik Vaclav Kalus, čime je otklonjena posljednja prepreka za njegovu primjenu.
Prvi radni dan
Lideri Evropske unije (EU) su na vanrednom samitu 20. novembra izabrali prvog predsjednika, Belgijanca Hermana van Rompeja, i prvog šefa diplomatije EU, Britanku Ketrin Ešton, koji su juče stupili na dužnost. Eštonova je preuzela funkciju zvaničnog visokog predstavnika Unije za spoljne poslove i bezbjednosnu politiku, naslijedivši je od Havijera Solane. Izborom Rompeja i Eštonove ukinut je sistem rotirajućeg predsjedništva Evropskog vijeća, a uvedena je i mogućnost da bilo koja zemlja članica može napustiti EU.