JERUSALIM - Izrael održava prve parlamentarne izbore od napada predvođenih Hamasom 7. oktobra 2023. godine, u kojima je ubijeno oko 1.200 ljudi. U središtu izborne trke su bezbjednost zemlje, posljedice ratova i budućnost demokratskih institucija, dok se premijer Benjamin Netanjahu suočava s izazovom bivšeg načelnika Generalštaba Gadija Ajzenkota.
Od napada 2023. godine Izrael je nastavio razornu vojnu kampanju u Gazi, vodio dva rata s Iranom koja su završena bez odlučujućeg ishoda i intenzivirao djelovanje državnih struktura i doseljenika protiv Palestinaca na okupiranoj Zapadnoj obali. Kritičari takvo postupanje opisuju kao etničko čišćenje, piše Outlook India.
Na unutrašnjem planu Netanjahuova koalicija preduzimala je poteze protiv demokratskih institucija, uključujući Vrhovni sud. Zbog toga mnogi Izraelci ove izbore smatraju jednim od najvažnijih u istoriji zemlje, navodi OLI.
Ko god bude predvodio narednu izraelsku vladu, imaće dugoročan uticaj na Bliski istok i sukobe koji se nastavljaju širom regiona.
Kako funkcioniše izborni sistem u Izraelu?
Izraelski parlament, Kneset, ima 120 poslaničkih mjesta, koja se strankama raspoređuju proporcionalno njihovom udjelu u ukupnom broju glasova na nacionalnom nivou. Za ulazak u parlament stranka mora osvojiti najmanje 3,25 odsto glasova.
Nijedna stranka do sada nije samostalno osvojila 61 mandat, koliko je potrebno za apsolutnu većinu. Zbog toga su koalicione vlade uobičajena pojava u izraelskoj politici.
Prema objašnjenju koje donosi Outlook India, nakon objavljivanja rezultata predsjednik poziva stranku s najviše mandata da pokuša formirati koaliciju i obezbijediti dovoljnu podršku za upravljanje zemljom.
Ko su glavni kandidati za preuzimanje vlasti?
Benjamin Netanjahu predvodio je Izrael tokom 19 od posljednjih 30 godina, a u posljednjem mandatu bio je na čelu koalicije krajnje desnice. Uz podršku američkog predsjednika Donalda Trampa, nastoji osvojiti još jedan mandat.
Izbori za Netanjahua imaju i ličnu dimenziju, s obzirom na to da mu se sudi zbog korupcije. Outlook India ocjenjuje da bi gubitak vlasti mogao povećati njegovu izloženost pravosudnom postupku koji bi mogao završiti zatvorskom kaznom.
Njegov glavni izazivač Gadi Ajzenkot bivši je načelnik Generalštaba izraelske vojske, koji je relativno nedavno ušao u politiku. Sin marokanskih doseljenika, od skromnih početaka u vojsci napredovao je do jednog od vodećih položaja u izraelskom establišmentu.
Tokom borbi u Gazi 2024. godine izgubio je sina i dvojicu nećaka, navodi se u članku.
Za razliku od Netanjahua, Ajzenkot podršku ne nastoji prvenstveno pridobiti harizmom. Kampanju je izgradio predstavljajući se kao alternativa aktuelnom premijeru. Tu poruku odražava i naziv njegove nove stranke Jašar, koji Outlook India prevodi kao "poštenje".
Koja pitanja dominiraju izbornom kampanjom?
Napadi 7. oktobra i bezbjednost Izraela postali su centralne izborne teme, potisnuvši pitanja poput rasta životnih troškova.
Opozicione stranke kritikuju vladu zbog napada i propusta koji su im prethodili, ugrožavanja demokratskih institucija, jačanja vjerskog ekstremizma i tereta dugotrajnih ratova na više frontova.
Mnogi opozicioni lideri obećali su osnivanje državne istražne komisije koja bi ispitala okolnosti napada 7. oktobra. Većina je najavila i ukidanje izuzeća od vojne službe za ultraortodoksne muškarce.
To pitanje izazvalo je nezadovoljstvo među porodicama čiji članovi služe vojsku ili su poginuli u borbama.
Dodatnu zabrinutost predstavlja sve veća međunarodna izolacija Izraela, uz širenje sankcija zbog aktivnosti povezanih s doseljeničkim naseljima. Postoje i strahovanja da zemlju u sve većem broju napuštaju stručnjaci i pripadnici društvene elite.
Šta zagovaraju Netanjahu i njegovi koalicioni partneri?
Netanjahu je odgovornost za propuste koji su omogućili napade 7. oktobra pripisao izraelskom bezbjednosnom aparatu.
Iako je riječ o najsmrtonosnijem danu u istoriji Izraela, premijer tvrdi da ga iskustvo i međunarodne veze čine liderom koji je najspremniji da zaštiti zemlju.
Njegovi koalicioni partneri iz redova krajnje desnice pozivali su na uklanjanje Palestinaca iz Gaze i s okupirane Zapadne obale, kao i na dalje širenje doseljeničkih naselja.
Istovremeno, Netanjahuovi ultraortodoksni saveznici žele da zadrže dugogodišnje izuzeće od vojne službe i državne subvencije za vjersko obrazovanje.
Kada se očekuju rezultati izbora?
Obrisi izbornog ishoda mogli bi biti poznati nekoliko sati nakon zatvaranja biračkih mjesta, iako bi se na konačan rasplet moglo čekati danima, pa i sedmicama.
Glasanje traje od sedam do 22 časa po lokalnom vremenu, odnosno od pet do 20 časova po Griniču. Izraelske televizije objaviće izlazne ankete nakon zatvaranja birališta, čime će javnost dobiti prve pokazatelje rezultata. Ubrzo zatim počinje zvanično prebrojavanje glasova.
Završetak prebrojavanja očekuje se do 30. oktobra, dok je objavljivanje zvaničnih rezultata najavljeno za 4. novembar.
Čak i ako odnos snaga bude brzo poznat, formiranje vlade moglo bi potrajati ukoliko nijedna stranka ili savez ne osvoji jasnu parlamentarnu većinu.
Može li Izrael dobiti manjinsku vladu?
Posljednje ankete objavljene prije zabrane novih istraživanja javnog mnjenja, koja je počela u petak, pokazivale su da nijedan od suprotstavljenih blokova vjerovatno neće osvojiti 61 mandat.
Takav odnos snaga nagovještava teške koalicione pregovore poslije izbora.
Ukoliko stranke ne uspiju da sastave većinsku koaliciju, Izrael bi mogao dobiti manjinsku vladu čiji bi opstanak zavisio od podrške stranaka koje formalno ne učestvuju u vlasti.