BERLIN – Njemačka je možda još jedan korak bliže trenutku kada će njemački konzervativci formirati vlast s AfD-om, partijom njemačke ekstremne desnice čiji pojedini visoki funkcioneri, ali i brojni članovi, otvoreno koketiraju s neonacizmom.
Berbel Bas, visoka funkcionerka SPD-a, partije koja je na saveznom nivou u koaliciji s njemačkim konzervativcima iz CDU/CSU, podnijela je neopozivu ostavku na pozicije ministarke rada i predsjednice SPD-a, kao razloge navodeći nedavni smrtni slučaj u porodici, ali i napade iz CDU/CSU tokom perioda tugovanja. Ona je saopštila da zbog toga više nije u mogućnosti da obavlja obje ove funkcije, zbog čega je odlučila da podnese ostavku.
Mercove reforme i sve veći pritisak na koaliciju
Fridrih Merc, lider njemačkih konzervativaca, pobijedio je na prošlim saveznim izborima uz očekivanje da će, s jedne strane, spasiti svoju stranku od žestokih napada zdesna od strane AfD-a, a s druge strane izvući njemačku privredu iz ekonomske krize.
Da bi u tome uspio, Merc je na početku svog kancelarskog mandata formirao vlast sa socijaldemokratama s namjerom da pokrene dvije ambiciozne grupe reformi. S jedne strane, formulisao je agresivnu antimigrantsku politiku, smatrajući da će time vratiti glasače koji su, razočarani umjerenim kursom njegove prethodnice Angele Merkel, otišli AfD-u. S druge strane, nadao se da će sa socijaldemokratama postići kompromis u reformi radne i industrijske politike i time vratiti njemačke konzervativne glasače u politički centar.
Paradoksalno je da su obje ove grupe reformi barem djelimično dovele do željenog rezultata jer je Njemačka znatno pooštrila migrantsku politiku i smanjila pritisak, a i industrija se počela oporavljati, uprkos sumornim predviđanjima prošle godine.
Problem za Merca je to što su reforme nepopularne među glasačima socijaldemokrata, koji su više okrenuti socijalnoj politici, pa s te strane dolazi do sve većeg pritiska i na vladu i na samog Merca.
Saksonija Anhalt i moguće slabljenje „vatrenog zida“
I tu dolazimo do ključnog pitanja – da li se priprema teren za veliku koaliciju konzervativaca i ekstremne desnice?
Na nedavnim izborima u njemačkoj saveznoj državi Saksonija Anhalt uvjerljivu pobjedu odnio je AfD, a za formiranje vlasti potrebno mu je još devet glasova u lokalnom parlamentu.
Iako su sve stranke, uključujući i CDU, osim proruskog pokreta Sare Vagenkneht, javno istakle da niko sa simpatizerima nacističkog pokreta neće praviti vlast, ovih dana je na tajnom glasanju visoki funkcioner AfD-a Tobias Rauš dobio četiri glasa koja vjerovatno pripadaju poslanicima CDU, prilikom izbora za predsjednika parlamenta Saksonije Anhalt.
Mnogi u tome vide pripremu terena za CDU da krene u postepeno rušenje „vatrenog zida“, kako Nijemci zovu politiku izolovanja AfD-a od učestvovanja u vlasti na bilo kojem nivou u Njemačkoj.
AfD mijenja pristup Evropskoj uniji?
U tom smislu, značajan je jedan nedavni događaj koji je gotovo potpuno prošao mimo mejnstrim medija – AfD je blizu usvajanja partijskog strateškog dokumenta prema kojem bi prestao da insistira na tome da Njemačka izađe iz EU i evrozone.
Umjesto toga, ističe se da je AfD spreman da radi na reformisanju EU, a ne na njenom ukidanju.
Ovo je važno zato što je jedna od velikih prepreka za većinu tradicionalnih glasača CDU da prihvate AfD upravo njegova antievropska politika, jer se plaše da bi, poučeni katastrofom Brexita, izlazak iz EU bio katastrofa za Njemačku.
Ako ovaj interni dokument AfD-a postane zvanična politika stranke, to bi značilo da bi jedna od prepreka saradnji CDU-a i AfD-a mogla biti uklonjena.
Iako se AfD još nije dovoljno odlučno ogradio od nacionalsocijalističke prošlosti, neki visoki funkcioneri oprezno su krenuli s izjavama u tom smjeru.
Osim toga, većina Nijemaca, posebno među konzervativcima, i dalje ne želi popuštanje prema Rusiji i rušenje poslijeratnog ustavnog poretka, temeljenog na vrijednostima Konrada Adenauera, jednog od najvažnijih lidera CDU-a u istoriji njemačkog konzervativnog pokreta, što i dalje predstavlja značajnu prepreku.
Mogu li CDU i SPD sačuvati koaliciju?
Narednih nekoliko mjeseci biće ključno za to u kojoj će mjeri CDU/CSU i SPD uspjeti da izglade međusobne nesporazume i nastave s reformskim kursom.
I konzervativci i socijaldemokrate imaju motiv da njihova koalicija uspije i da AfD ne uđe u vlast. Naime, konzervativci se plaše da bi ih AfD mogao zamijeniti na nacionalnoj sceni, a socijaldemokrate ekstremnu desnicu istorijski smatraju svojim najvećim neprijateljem.