VALJEVO - Ako je vjerovati narodnom predanju, kralj Dragutin Nemanjić /1282 – 1316/, kao ktitor, naredio je da manastir Ćelije kod Valjeva bude izgrađen na skrovitom mjestu, daleko od zlonamjernika i rušitelja u kanjonu rijeke Gradac, nedaleko od, u pećinama urezanih, monaških isposnica - kelija ili ćelija.
Do ove svetinje nekad se stizalo pješke ili na konjima, kroz stjenovite i šumovite predjele, a sad uskim, strmim i pomalo opasnim asfaltnim putem na kraju koga, iznenada, na proplanku bljesnu zidovi, manastirska crkva i konaci.
U porti manastirskoj kao zuj pčela šume stoljetni borovi, čempresi i jele, a izvan zidina gusta bjelogorična i crnogorična šuma.
I ovaj, kao i ostali srpski manastiri i bogomolje, bio je centar duhovnosti srpskog naroda pod dugim i teškim turskim ropstvom, pa su ga zavojevači često rušili i palili, ali je on, voljom i snagom naroda, ubrzo vaskrsavao na istom mjestu još ljepši, svjetliji i svetiji.
Duhovnik i arhimandit Hadži-Ruvim je zapisao: "Neka bude poznato svakom bratu /Srbinu/ da u ratu 1791. godine dođe paša od Skadra - Bušatlija sa arnautom i poara predel valjevsku i crkve i manastire izgore... Izgoreše manastiri - Bogovođa i manastir Ćelije Svetog arhangela...".
Na ulazu u crkvu posvećenu Svetom arhanđelu Mihailu nalazi se grob sa nadgrobnim spomenikom vojvodi Iliji Birčaninu. Kada su turske dahije na valjevskom mostu 1804. godine organizovale sječu knezova i posjekle kneza Aleksu Nenadovića i Iliju Birčanina, vojvodino tijelo je uzeo njegov momak, a kasnije junak Prvog srpskog ustanka Miloš Kedić i sahranio ga u porti manastira Ćelije.
Na spomeniku je nepoznati pjesnik zapisao "Grob tvoj svetli, svima svetli, svima sjaji, i u tmini vek - stoleće prođe, minu; klanjaju se, plaču, ljube naraštaji i dive se prvoj žrtvi - Birčaninu“.
Hram je ponovo spaljen 1810. godine, a vladika Nikolaj Velimirović je zapisao da su crkvu obnovili građani Valjeva, porijeklom Jermeni, kada je sagrađeno i oštro kube u jermenskom stilu.
Punih devet godina u manastiru Ćelije bila je Karađorđeva vojna bolnica, a u oslobođenoj Srbiji Miloša Obrenovića u njemu je bila osnovna škola intendantskog tipa.
U prekrasno uređenoj porti kao nijeme sjenke promiču monahinje, radeći svakodnevne poslove. Ima ih i na njivi izvan manastriske ograde, na monaškom groblju pored male kapele od sige, prošarane trakama crvenog kamena.
Sestrinstvom od 25 monahinja godinama rukovodi igumanija Glikerija Janjić, koju je, u vrijeme ovih posjeta, teško vidjeti.
Sa druge strane crkve je grob arhimandrita i duhovnika, bogoslova i filozofa Justina Popovića. Gorostasne figure intelektualca i mudraca, koji je, u ovom manstiru, izolovan i odbačen od komunističkih vlasti, živio i stvarao od 1947. do 1979. godine.
Iz njegove bogate biografije izdvajamo da je rođen na Blagovijesti u Vranju, završio bogosloviju u Beogradu kod Nikolaja Velimirovića, studirao teologiju i Petrovgradu i Oksfordu, doktorirao na Atinskom univerzitetu, službovao je u Prizrenskoj i Karlovačkoj bogosloviji, kao i u Čehoslovačkoj. Pred Drugi svjetski rat osnovao je Srpsko filozofsko društvo u Beogradu.
Poslije rata zatvarale su ga vlasti, a bilo je planirano i njegovo strijeljanje. Iza ovog skromnog čovjeka ostalo je napisano 12 knjiga žitija svetih, na stotine članaka i manjih spisa, i sve to štampano u 33 toma "Sabranih djela".
Prema njegovom ličnom zapisu, pred Drugi svjetski rat je imao viziju raspetog Hrista. U manastir Ćelije kod ovog duhovnika godinama su dolazili duhom posustali i bolesni da ih snagom svog duha posavjetuje i izliječi. I danas na njegov grob, zatrpan cvijećem, dolaze nevoljnici tražeći pomoć od Ave Justina.
U knjizi "Prepodobni Justin Novi - Ćelijski“, koju je po blagoslovu episkopa valjevskog Milutina izdao manstir Ćelije, zapisano je niz čudesnih iscjeljenja vjernika dok je Ave bio živ, ali i na njegovom grobu.
"Krstivoje Antonijević iz Bogatića trebalo je da ima tešku operaciju. Bio je na Avinom grobu i bez hirurškog zahvata ozdravio" - zapisano je u knjizi.
"Jedna žena iz Grčke nije imala djece, bila je na Avinom grobu i odnijela grumen zemlje sa groba. Tu zemlju je stavila u čašu sa vodom koju je pila. Kasnije je rodila dijete. Bilo je to 1985. godine“, piše u knjizi.
"Godine 1996. Nenad, sin Milenka iz Valjeva, koji nije mogao da hoda sam, došao je na Justinov grob da mu se čita molitva. Nakon sedam dana je prohodao i došao na Avino vječno počivalište da zablogodari čudotvorcu“, stoji u knjizi.
O životu i djelu Justina Popovića đakon Nenad Ilić snimio je dokumentarno–igrani film "Ave Justin". Igumanija Glikerija odlučila je da se prihodima od filma u blizini starog hrama izgradi novi.
Arhimandrit Justin Popović umro je na dan svog rođenja - na veliki pravoslavni praznik Blagovijesti. Kažu da se, nakon srčanog udara, desetak dana prije upokojenja, molio da umre baš na Blagovijesti. Bog mu je molitvu uslišio.
