Sve ekstremnija ljeta u Evropi prerastaju u ozbiljan ekonomski problem, jer učestaliji toplotni talasi povećavaju troškove, remete poslovanje i usporavaju privredni rast.
Veliki požari zahvatili su Francusku i Španiju, spalivši oko 300.000 jutara zemljišta i primoravši 300.000 ljudi na evakuaciju. Prizori podsjećaju na prošlogodišnje požare u Los Anđelesu, kada vatrogasne službe nisu uspijevale da odgovore na razmjere katastrofe, uslijedile su masovne evakuacije, a hiljade kuća su uništene, navodi CNBC.
U izvještaju Svjetske meteorološke organizacije o Evropi za 2025. godinu navedeno je da je kontinent zabilježio „povećan rizik od šumskih požara, uz rast broja velikih požara i produženu sezonu požara“. Zapadna Evropa je ove godine imala najtopliji jun otkako se vrše mjerenja, prema podacima te organizacije.
Francuski ministar finansija Rolan Leskir (Roland Lescure) rekao je u ponedjeljak da su najnoviji požari bili „poput udara groma“ za lokalnu ekonomiju.
Ipak, požari su samo dio šireg ekonomskog pritiska koji rast temperatura stvara u zdravstvu, hlađenju, saobraćaju, poljoprivredi, osiguranju i javnim budžetima.
Ekonomisti upozoravaju da ponovljeni toplotni talasi – Zapadna Evropa suočava se sa trećim u posljednjih šest sedmica – mogu smanjiti proizvodnju zbog pada produktivnosti, poremećaja u lancima snabdijevanja, slabijeg turizma i rasta cijena hrane. Tako ljetnje vremenske prilike postaju sve izraženiji makroekonomski rizik.
„Ovo je zaista veliki ekonomski izazov“, rekao je za CNBC Georg Zahman (Georg Zachmann), viši saradnik instituta Bruegel, specijalizovan za energetsku i klimatsku politiku.
„Moramo da učinimo sve što možemo kako bi se naši sistemi što ranije i što više prilagodili, a brzina klimatskih promjena što više usporila, kako ne bismo došli u situaciju u kojoj bi naši kapaciteti za apsorbovanje takvih rizika bili premašeni“, rekao je Zahman.
Ekstremno vrijeme udara na BDP
Veći intenzitet i učestalost ekstremnih vremenskih pojava znače da Evropa mora da snosi sve veće troškove hlađenja, zdravstvene zaštite, hitne infrastrukture, saobraćaja i poljoprivrede, naveo je u junskom izvještaju globalni direktor za makroekonomiju ING-a Karsten Bžeški (Carsten Brzeski).
„Neprijatna istina je da su toplotni talasi neprimjetno prešli iz kategorije 'vremenskog događaja' u 'makroekonomsku varijablu'“, rekao je Bžeški.
Toplotni talasi, suše i poplave tokom ljeta 2025. koštali su evropsku ekonomiju oko 0,3 odsto BDP-a, dok bi kumulativna šteta do 2029. godine mogla porasti na 0,8 odsto zbog pada produktivnosti, poremećaja u lancima snabdijevanja i smanjenih prihoda od turizma, pokazala je zajednička studija Univerziteta u Manhajmu i Evropske centralne banke.
Poljoprivredne sirovine poput kakaa, kafe i pšenice mogle bi biti među najpogođenijima, jer toplije i nestabilnije vrijeme prijeti prinosima i podiže cijene hrane.
Ekstremni vremenski događaji, poput požara u Evropi, vjerovatno će dodatno opteretiti državne budžete, rekao je Zahman, jer države moraju da finansiraju evakuacije, gašenje požara i obnovu infrastrukture.
„Samo kao primjer, požari u Kaliforniji 2025. mogli su izazvati direktne troškove od 40 do 60 milijardi dolara, dok su indirektni procijenjeni na oko 300 milijardi. Dakle, riječ je o zaista velikom problemu“, dodao je.
Zahman je rekao da katastrofe koje se javljaju nasumično podstiču inflaciju.
„Cijene značajno rastu. Raste i premija rizika za ljude koji u budućnosti žele da grade na tim područjima.“
Osiguravajuće kompanije su tokom 2010-ih isplatile 56,3 milijarde dolara odštete zbog požara, što je šest puta više od 8,7 milijardi dolara isplaćenih tokom 2000-ih, navodi se u junskom izvještaju Allianz Commerciala.
Najviše su pogođeni sektori komunalnih usluga i energetike, nekretnina, građevinarstva, poljoprivrede i saobraćaja.
Bžeški je za CNBC rekao da je „gorko-slatka posljedica“ požara u Francuskoj i Španiji to što će obnova, kao i nakon drugih prirodnih katastrofa, vjerovatno podstaći određenu ekonomsku aktivnost.
Više toplotnih talasa, više vremenskih katastrofa
Dok region prolazi kroz novi toplotni talas, stručnjaci upozoravaju da bi on mogao dodatno pogoršati požare.
Stefan Der (Stefan Doerr), profesor nauke o požarima u prirodi na Univerzitetu Svonzi, rekao je za CNBC da klimatske promjene i loše upravljanje zemljištem imaju „veliku ulogu“ u širenju požara.
Prema njegovim riječima, decenije napuštanja poljoprivrednog zemljišta i vijekovi pejzaža koje je oblikovao čovjek ostavili su dijelove južne Evrope prekrivene gustom i veoma zapaljivom vegetacijom, koja je osjetljivija na požare tokom ekstremnih vrućina i suša.
„Kada bismo imali prirodan pejzaž, makar na nekim mjestima bismo imali znatno manje zapaljive šume“, rekao je on.
„Ovo je djelo čovjeka. Nije da biljke nisu prirodne, već je način na koji pejzaž danas izgleda potpuno vještački.“