BRISEL - Čelnici 16 zemalja čija je valuta evro usaglasili su na vanrednom sastanku u Briselu plan za finansijsku pomoć Grčkoj, koji predviđa kombinaciju kredita od pojedinih članica evrozone i Međunarodnog monetarnog fonda (MMF).
Ključni faktor za usaglašavanje plana pomoći bio je dogovor dvije najveće zemlje evrozone uoči početka samita - Francuske, koja je bila za to da se pomogne Grčkoj, i Njemačke, koja je do tada bila izričito protiv. Kao uslov za pomoć njemačka kancelarka Angela Merkel i francuski predsjednik Nikola Sarkozi odredili su da od predsjednika Evropskog savjeta Hermana van Rompeja bude zatraženo da do kraja godine pripremi detaljan plan sa svim mogućim opcijama za spasavanje članica evrozone koje bi se ubuduće mogle naći u poteškoćama poput onih u kojima se sada nalazi Grčka. Njemačko-francuski dogovor predviđa i preventivne mjere i sankcije protiv zemalja koje bi kršile budžetsku disciplinu.
Plan ne predviđa trenutno davanje pomoći Grčkoj, već samo u slučaju da toj zemlji podrška bude neophodna kako bi prevazišla najtežu dužničku krizu u koju je zapala u posljednjih nekoliko godina. Grčka će dobiti obećanu pomoć samo ako ne bude mogla da dođe do novca na finansijskom tržištu pod povoljnim uslovima kako bi pokrila dugove, koji se ove godine procjenjuju na oko 50 milijardi evra. U tom slučaju zemlje evrozone bi joj, na osnovu procjene evropskih finansijskih institucija, dale kredit, ali isključivo ako o tome one donesu jednoglasnu odluku. Kamate na te zajmove bile bi nešto više od prosječne kamatne stope koju plaćaju zemlje članice evrozone. Grčka je trenutno u teškoj situaciji, jer investitorima u njene obveznice, koje emituje za pokrivanje duga, mora da ponudi visoke kamate zbog straha ulagača u sposobnost te zemlje da izmiruje svoje obaveze.
Iako niko od zvaničnika nije želio da govori o iznosu novca koji bi Grčkoj mogao biti stavljen na raspolaganje, dvojica neimenovanih diplomata su ranije saopštila da je riječ o oko 22 milijarde evra, od čega bi dvije trećine došle iz zemalja evrozone, a preostali dio od MMF-a.
Premijer Grčke Jorgos Papandreu rekao je da je evropski plan za pomoć njegovoj zemlji veoma zadovoljavajući. On je istakao da će mjere partnera iz evrozone njegovoj zemlji pomoći da se izbori sa dužničkom krizom, koja je potresla svjetsko tržište i ugrozila zajedničku valutu.
"Štitimo našu zajedničku valutu. Evropa s ovoga sastanka izlazi jača nego što je na njega ušla", rekao je Papandreu.
Predsjednik Evropske komisije Žoze Manuel Baroso kazao je da je zadovoljan što je grčki problem riješen u okviru evropske porodice, odnosno evrozone.
"Riječ je o koordinisanom evropskom pristupu uz učešće MMF-a. Smatram da je to prava odluka u trenutku u kojem se jedna od naših članica suočava s izuzetno velikim problemima", rekao je Baroso.
Predsjednik Evropskog savjeta Herman van Rompej izjavio je da odluka zemalja evrozone znači ne samo stabilizaciju stanja u tom bloku i Grčkoj, već i doprinos stabilnosti finansija u svijetu. On je istakao da kriza u Grčkoj treba da bude izuzetak u evrozoni i pozvao vlade da preduzmu sve neophodne mjere kako se to više nikada ne bi ponovilo.
Na pitanje da li je, poslije izbijanja krize u Grčkoj, na redu Portugal, Van Rompej je rekao da se stanje u toj zemlji ne može ni porediti s Grčkom, dok je situacija u Španiji još povoljnija.
Predsjednik Evropske centralne banke Žan-Klod Triše pozdravio je dogovor čelnika evrozone navodeći da njihov plan predstavlja održivo rješenje. On je izrazio nadu da neće biti potrebe da dogovoreni plan bude aktiviran i da će Grčka postepeno zadobiti povjerenje tržišta.
Evrozona je donedavno odbijala mogućnost da Grčka zatraži pomoć od MMF-a, dajući prednost čisto evropskom rješenju tog problema, kako bi se na svjetskim finansijskim tržištima održalo povjerenje u evro.
Grčki državni dug dostigao je na kraju prošle godine 300 milijardi evra, a budžetski deficit iznosio je 12,7 procenata bruto društvenog proizvoda (BDP). Atina je objavila nekoliko paketa mjera štednje da bi do kraja godine uštedjela 4,8 milijardi evra i smanjila budžetski deficit na 8,5 odsto BDP-a. Vladin paket sadrži širok spektar mjera za smanjenje državne potrošnje, zbog čega je suočena s masovnim protestima radnika javnih službi.
Dogovor pogurao evro
Evro je juče ojačao u odnosu na dolar poslije objave da su zemlje evrozone postigle dogovor o spasavanju Grčke iz dužničke krize.
Za jedan evro juče se moglo dobiti 1,3339 dolara, što predstavlja oporavak u odnosu na prethodni dan kada je evropska valuta imala najnižu vrijednost prema američkoj u posljednjih deset mjeseci. Analitičari, međutim, kažu da je uprkos postizanju dogovora o Grčkoj evro i dalje izložen pritisku, jer se pažnja sada preusmjerava na ostale slabe karike evrozone - Portugal, Irsku i Španiju, koje pate od sličnih problema.***
Povratak drahme najbolji potez za Grčku
Četvorica njemačkih profesora ekonomije smatraju da bi za Grčku najbolje bilo da napusti evrozonu i vrati u opticaj svoju bivšu valutu drahmu, jer bi na taj način pospješila izvoz i povećala prihode od turizma.
"Gubitak povjerenja u grčku ekonomiju izložio je opasnosti čitavu Evropu i zato bi isključivanje Grka iz evrozone spriječilo da aktuelna drama preraste u tragediju, a obezbijedilo bi i opstanak monetarne unije", kažu ekonomisti.
Pomenuta četvorka je prije 12 godina tužila Njemačku državnom ustavnom sudu zato što je prihvatila evro i pridružila se evrozoni. Tužbu su podnijeli vjerujući da pojedine zemlje nisu sasvim ispunile uslove za ulazak u evrozonu i da su, u najmanju ruku, manipulisale podacima da bi ispunile uslove za svoje članstvo. Njihova tužba je 1998. godine odbijena, ali su ekonomisti uvjereni da bi ta odluka danas bila drugačija.