BRISEL - Zemlje Evropske unije juče u zoru usvojile su hitan istorijski plan za stabilizaciju evrozone i sprečavanje širenja grčke krize stavivši na raspolaganje za te svrhe 500 milijardi evra, dok se Međunarodni monetarni fond pridružio akciji sa dodatnih 250 milijardi evra.
Garancije za fond od 500 milijardi evra obezbijedile su Evropska komisija i 16 zemalja čija je valuta evro, te Švedska i Poljska. Od tog iznosa zemlje evrozone u naredne tri godine obezbijediće 440 milijardi, a Evropska komisija 60 milijardi evra. Novac će u slučaju potrebe biti korišten za stabilizaciju jedinstvene valute i svjetskih tržišta, tako što bi bila pružena pomoć zemljama evrozone koje bi zapale u budžetsko-kreditne teškoće i našle se na udaru finansijskih špekulanata. Ministri finansija zemalja EU odlučili su da osnuju fond vrijedan 500 milijardi evra, a MMF je istovremeno saopštio da stavlja na raspolaganje još 250 milijardi evra da bi povoljnim kreditima i garancijama omogućili podršku zemljama koje bi zapale u teškoće i bile žrtve međunarodnih špekulanata. Primjer za to je Grčka, kojoj su zemlje evrozone i MMF zajednički odobrili trogodišnju pomoć od 110 milijardi evra.
Pošto je procijenjeno da bi se na udaru, iako u manjoj mjeri, mogli naći i Portugal i Španija, vlade u Lisabonu i Madridu stavile su do znanja da su spremne da preduzmu dodatne mjere da u ovoj i idućoj godini smanje budžetske manjkove i javne dugove, koji su probili granice koje propisuje EU. Evropska centralna banka (ECB) je takođe obećala dati doprinos pomenutoj akciji, navodeći da će u slučaju potrebe prvi put otkupljivati javni i privatni dug zemalja evrozone kao i državne obveznice tih zemalja ako bi one zapale u platežne teškoće.
Analitičari su izdvojili Portugal, Španiju i Irsku kao zemlje kojima bi mogla da se dogodi slična situacija kao Grčkoj i koje bi zato bile prinuđene da zatraže pomoć. Stručnjaci su procijenili da bi vrijednost trogodišnje pomoći ovim trima članicama evrozone mogla da dostigne čak 500 milijardi evra.
U Briselu smatraju da se dalje urušavanje stabilnosti evrozone nije smjelo dozvoliti, jer bi samo za spasavanje zemlje veličine Španije, u slučaju "grčkog scenarija", bilo potrebno angažovati nekoliko puta više novca nego u slučaju Grčke. Briselski dogovor postignut je uprkos hladnom stavu pojedinih zemalja poslije maratonskog, 11-časovnog sastanka, a dodatnu težinu daje mu činjenica da su ministri do njega stigli prije jučerašnjeg otvaranja berzi kako bi bilo spriječeno širenje špekulacije na tržištima koje bi mogle da ugroze stabilnost zajedničke valute.
Evropski komesar za monetarne poslove Oli Ren izjavio je poslije sastanka da sporazum dokazuje da će EU braniti evro po svaku cijenu. Predsjednik Evropske komisije Žoze Manuel Baroso izjavio je da se na tržištu evrozone osjeća povratak investicionog povjerenja, nakon usvajanja odluke o stvaranju finansijskog paketa za stabilizaciju finansijske situacije u evrozoni.
"U evrozoni se zaista osjeća povratak povjerenja. Naši fundamentalni pokazatelji su zaista dobri", rekao je Baroso.
Švedski ministar finansija Anders Borg izjavio je da Evropa ovaj put nije mogla da ponovo iznevjeri tržišta. On je pozvao sve zemlje da zaustave špekulante na svjetskim tržištima, za koje je rekao da se ponašaju kao čopor vukova.
Izvršni direktor MMF-a Dominik Štros-Kan pozdravio je opsežne mjere koje je prihvatila EU kako bi obezbijedila stabilnost evrozone.
"To su snažne mjere koje će pomoći obezbjeđivanju svjetske finansijske i ekonomske stabilnosti i očuvanju ekonomske obnove. MMF će, u interesu međunarodne zajednice, odigrati svoju ulogu kako bi se odgovorilo na sadašnje izazove", rekao je Štros-Kan.
Finansijska tržišta pozitivno su reagovala na odluke iz Brisela, pa je zabilježen rast vrijednosti evra prema dolaru i indeksa najvećih berzi u Evropi i Aziji. Indeksi evropskih berzi su na jučerašnjem otvaranju ojačali više od tri odsto, nakon što su prošle sedmice imali najveći sedmični pad u posljednjih 18 mjeseci. Evro je juče ujutro na deviznoj berzi u Tokiju ojačao za oko 1,7 odsto, na više od 1,29 dolara, nakon što se krajem minule sedmice približio 14-mjesečnom minimumu od 1,25 dolara.
"Čelnici EU preduzeli su odlučnu akciju protiv špekulativnih napada na evro, a iznos dogovorene pomoći trebalo bi da bude dovoljan da ohladi tržišta. Poslali su tržištu snažnu poruku da neće dozvoliti pad evra", kaže Klaus Viner, analitičar "Generali Investmentsa".
Struktura dogovorenog paketa
- 440 milijardi evra obezbijediće zemlje evrozone
- 250 milijardi evra obezbijediće MMF
- 60 milijardi evra obezbijediće Evropska komisija
Njemački ministar završio u bolnici
Njemački ministar finansija Volfgang Šojble prebačen je u bolnicu u Briselu nedugo nakon dolaska u belgijsku prijestonicu zbog alergijske reakcije na lijekove zbog čega je propustio sastanak ministara finansija EU o zaštiti evrozone.
"Vjeruje se da je imao alergijsku reakciju na lijekove koje je prvi put uzeo u subotu", saopštilo je Ministarstvo finansija Njemačke.
Šojble je zadržan u briselskoj bolnici kako bi bile obavljene pretrage, a umjesto njega sastanku u Briselu prisustvovao je ministar unutrašnjih poslova Njemačke Tomas de Maiziere, koji takođe važi za finansijskog eksperta.
Njemački ministar finansija je već 20 godina u invalidskim kolicima, a donji dio tijela mu je paralizovan nakon što je na predizbornom skupu 1990. godine mentalno poremećena osoba u njega ispalila tri hica.
Centralne banke u akciji
Vodeće svjetske centralne banke saopštile su juče da su, zbog nestabilnosti na globalnom finansijskom tržištu, ponovo pokrenule program za postizanje tržišne likvidnosti, putem otkupa obveznica i drugih hartija od vrijednosti.
U zajedničkom saopštenju Evropske centralne banke i centralnih banaka SAD, Švajcarske, Kanade i Velike Britanije istaknuto je da je riječ o realizaciji programa koji je pokrenut radi jačanja dolarske likvidnosti na tržištima u vrijeme trajanja grčke dužničke krize. Prethodni programi za jačanje globalne likvidnosti, pokrenuti poslije tržišnog kolapsa u jesen 2008, obustavljeni su početkom ove godine, jer je procijenjeno da sprovođenje takvih mjera, u uslovima jasnog uspona svjetske privrede, više nije potrebno.