BANJALUKA - Promocija romana "Zatvor Marije Terezije", autora i umjetnika Saše Karalića u izdanju "Geopoetike" iz Beograda, održana je sinoć, 5. oktobra, u Muzeju savremene umjetnosti Republike Srpske (MSU RS).
Kako je navedeno u saopštenju MSU RS, o romanu su govorile Tanja Stupar Trifunović, književnica i Tamara Krstić, književna kritičarka i izvršna urednica izdavačke kuće "Blum".
"Prisutnima se obratila i Sarita Vujković, direktorica Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske, koja je istakla značaj promocije kao kontinuirano nastojanje Muzeja da u svoj program uključuje umjetnike koji uspješno spajaju različite forme savremenog stvaralaštva - vizuelne umjetnosti, književnosti i filma", pojašnjeno je iz MSU RS.
Tokom večeri prikazana su i dva autorska filma Saše Karalića, koji su pratili tematski luk romana i poslužili kao umjetnički uvod i epilog promocije.
Poseban umjetnički doprinos programu dali su Anka Karalić, Jasmina Talić, Stojana Velan i Marko Radinković, koji su publici čitali odlomke iz romana, oživljavajući atmosferu i motive djela poseban način.
O romanu
Roman "Zatvor Marije Terezije" prati izgradnju monumentalne građevine na brdu u okolini Banjaluke na mjestu za koje legenda kaže da je u vrijeme Marije Terezije postojao zatvor.
Ono što započinje kao utopijski umjetnički projekat, zamišljen kao simbol društvenog angažmana i vjere u pravednije društvo, postepeno se pretvara u dramu o sudaru umjetnosti i stvarnosti. Podignuta na prostoru gdje se ukrštaju interesi Istoka i Zapada, građevina postaje mjesto gdje se prepliću lične i kolektivne traume, umjetnički ideali i političke opstrukcije.
Radnja prati umjetnika koji, nakon godina provedenih u izbjeglištvu u Švedskoj, odlučuje da se vrati u rodni kraj i započne izgradnju simboličnog zdanja kao čin povratka i otpora. Njegov poduhvat u početku nailazi na podršku, ali se ubrzo suočava sa sumnjom i otporom lokalne vlasti, oličene u tri figure - Lovcu, Gradonačelniku i Ministru - koje nastoje da ga kontrolišu i preoblikuju smisao njegovog djela.
Kroz snažan simbolički jezik, Karalić gradi narativ o umjetnosti, moći i granicama između slobode i zatočeništva, u svijetu koji se nalazi na prelomu između ideala i razočaranja.
O autoru
Saša Karalić rođen je 1970. godine u Banjaluci. Studirao je jugoslovensku književnost i srpskohrvatski jezik na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu, kao i audiovizuelne umjetnosti na Umjetničkoj akademiji Gerrit Rietveld u Amsterdamu i Kraljevskoj akademiji likovnih umjetnosti u Stokholmu.
Njegova umjetnička praksa zasniva se na kolektivnim i interdisciplinarnim procesima koji posredstvom teksta, performansa i filma preispituju ideološke narative.
Izlagao je i organizovao kolaborativne projekte u brojnim umjetničkim institucijama, među kojima su Muzej umjetnosti u Seulu (Južna Koreja), Biro Stedelijk muzeja u Amsterdamu, Umjetnički paviljon u Beču, Lotringer 13 u Minhenu, DEPO u Istanbulu i Centar za savremenu umjetnost CAN u Neušatelю (Švajcarska), kao i institucije iz regiona, poput Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske u Banjaluci, Umjetničke galerije Bosne i Hercegovine u Sarajevu i Muzeja Jugoslavije u Beogradu.
Učestvovao je na bijenalu SeMA Mediacity Seoul (2016) i na 60. Oktobarskom salonu u Beogradu (2024), zajedno sa istraživačima sa Instituta za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu, s kojima od 2022. godine sarađuje na projektu Pojavljivanja. Autor je više kataloga i istraživačkih publikacija posvećenih odnosu umjetnosti i društva, kao što su "Stock-market" (2012), "Charity" (2013), "Public Relations" (2014), "Laughter" (2015) i "Education" (2016).
Njegov prvi roman, "Tri znaka kruga", koji je objavila "Geopoetika" 2020. godine, uvršten je u uži izbor za Vitalovu nagradu.
Karalić je dugogodišnji predavač na Umjetničkoj akademiji Gerrit Rietveld u Amsterdamu, a trenutno je angažovan i na Umjentičkoj akademiji HKB u Bernu (Švajcarska).