STOKHOLM - Turski pisac Orhan Pamuk dobitnik je ovogodišnje Nobelove nagrade za književnost, saopštila je juče u Stokholmu Švedska akademija.
Nobelov komitet je odlučio da nagradi književnika `koji je, u potrazi za melanholičnom dušom svog rodnog grada, pronašao nove duhovne slike za sudare i preplitanja kultura`, navodi se u saopštenju.
Dugogodišnja meta nacionalista zbog odbrane prava Jermena i Kurda, Pamuk (54) u svim djelima opisuje podjele turskog društva na Istok i Zapad. Dobitnik je brojnih književnih nagrada u inostranstvu, među kojima i ugledne `Nagrade mira` njemačkih knjižara, koja mu je uručena u oktobru prošle godine.
`Pamuk je tokom odrastanja iskusio pomak od tradicionalnog okruženja otomanske porodice ka zapadnjačkom stilu života. O tome je pisao u prvom romanu, porodičnoj hronici koja u duhu Tomasa Mana prati život jedne porodice kroz tri generacije`, dodaje se u saopštenju akademije.
Međunarodnu slavu stekao je trećim romanom, `Bijela tvrđava`, istorijskom sagom čija se radnja zbiva u 17. vijeku u Istanbulu, ali čiji je sadržaj prvenstveno priča o tome kako naš ego raste na pričama i fikcijama raznih vrsta. Među njegovim najpoznatijim knjigama su `Zovem se Crveno`, `Tiha kuća`, `Crna knjiga`, `Novi život`, `Snijeg` i knjiga tekstova o njegovom rodnom Istanbulu, pod nazivom `Istanbul, uspomene i grad`.
Pamuk, kome je prije nekoliko mjeseci suđeno za uvredu Turske, bio je prvi autor iz muslimanskog svijeta koji je osudio fatvu protiv Salmana Rušdija.
U vezi sa suđenjem koje je turski sud obustavio početkom ove godine, Pamuk je rekao da je pokrenuo jednu od tabu tema u istoriji Turske, ali su je kasnije `preuveličali desničari da bi blokirali ulazak zemlje u Evropsku uniju`.
Pamuk je bio optužen zbog intervjua u kojem je rekao da je `milion Jermena i 30.000 Kurda ubijeno u Turskoj, ali da se niko ne usuđuje da o tome govori`. Bio je optužen na osnovu kontroverznog člana 301 Krivičnog zakona, koji se odnosi na uvredu Republike, parlamenta i drugih državnih organa, za šta je zaprijećena kazna zatvora do tri godine.
`Svi imamo u prošlosti stvari o kojima nam nije prijatno da govorimo. Moje suđenje je završeno, rekao sam šta sam imao, sada sam slobodan čovjek i gledam svoja posla - bavim se književnošću`, rekao je Pamuk, čije su knjige prevedene na 40 svjetskih jezika i prodate u višemilionskim tiražima širom svijeta. U više navrata izrazio je uvjerenje da je između Istoka i Zapada moguća harmonija, naglasivši da je protiv svake isključivosti, sa bilo koje strane.
Prošle godine, laureat Nobelove nagrade za literaturu bio je britanski dramski pisac Harold Pinter. Nagrada, koja se uručuje 10. decembra, na dan smrti Alfreda Nobela, u svakoj kategoriji je dotirana sa 10 miliona švedskih kruna (oko 1,1 milion evra). Laureati dobijaju i zlatnu medalju i diplomu.
Pamukova biografija
Orhan Pamuk rođen je 7. juna 1952. godine u Istanbulu u dobrostojećoj porodici. Po završetku gimnazije studirao je arhitekturu na Istanbulskom tehničkom univerzitetu, ali je napustio te studije i upisao se na Institut za novinarstvo, gdje je diplomirao 1976. godine. Iako je govorio da je u djetinjstvu i mladosti maštao da postane slikar, aktivno se posvetio pisanju 1974. godine. S 30 godina objavio je prvi roman `Gospodin Dževdet i sinovi`. Šesti roman `Zovem se Crveno` (2001) otvorio mu je vrata međunarodnog priznanja i svrstao u red najistaknutijih evropskih književnika novijeg vremena. Njegovo stvaralaštvo, koje se bavi propitivanjem identiteta i istražuje promjene u modernom turskom društvu, naišlo je na jednoglasno odobravanje i kritike i publike. Otac je tinejdžerke, rastavljen je i živi u Istanbulu.