Džon Vejn, kum vesterna, možda najagresivniji američki glumac u smislu individualnosti i profesionalnog karaktera, sinonim je najklasičnijeg holivudskog filmskog žanra. Ne iznenađuje da je vestern marginalizovan u kulturi sedme sile u SAD otprilike u isto vrijeme kada je Vejn umro (1979).
Mnogo je javnih spomenika Džonu Vejnu, ali činjenica da ga vestern nije nadživio možda je i najveće priznanje ovom glumcu. Vestern su zamijenili `ulični` filmovi, trileri, naučno-fantastični epovi i akcione polilogije.
Sage koje slave zrelog bijelog čovjeka koji osvaja Zapad imale su sve manje poklonika u modernoj Americi, a i oni koji su sjedili u mraku bioskopa imali su najčešće između 12 i 24 godine.
Nekoliko vesterna pojavilo se na velikom platnu u posljednjih nekoliko godina, ali riječ je o skupim visokobudžetnim produkcijama koje je lansirao Holivud u nedostatku inspiracije, kako bi pokušao vratiti sjaj onome što je već odavno izblijedilo.
Danas se obilježava 100 godina od rođenja ovog velikog glumca, povodom čega su `Paramount Home Entertainment`, u saradnji sa produkcijskom kućom `Batjac`, koju je osnovao sam Džon Vejn, izdali DVD kolekciju njegovih filmova.
Grečen Vejn, snaha legendarnog glumca i supruga njegovog najstarijeg sina Majkla, predsjednica je `Batjaca` od muževljeve smrti 2003. Grečen želi sačuvati uspomenu na Vejna kao ikonu američke kinematografije i čovjeka koji cijeli život poštovao američku tradiciju.
`On nije bio osoba koja će glasno ući u prostoriju. Bio je veoma učtiv čovjek i pun poštovanja. Imala sam divnu svekrvu Džonovu prvu suprugu Džozefin Senz, od koje se razveo 1945. godine. Za dobrobit cijele porodice, oni su svoje probleme, ako ih je bilo, čuvali između sebe. Ona nikada nije rekla nijednu ružnu riječ o ocu svoje djece, a on je uvijek bio veoma srdačna osoba i volio je porodicu`, kaže Grečen.
Pored posvećenosti porodici, Džon je bio i veoma odan prijatelj.
`Ako ste bili njegov prijatelj, bili ste njegov prijatelj zauvijek. Takođe je bio veoma velikodušan, ali ne javno; iskrena velikodušnost je davati sebe ili svoje vrijeme bez rezerve. Moj suprug bio je isti takav`, tvrdi Grečen.
Džon Vejn je usadio jake vrijednosti svojoj djeci i ona su ih usvajala s ponosom. Takođe, Vojvoda je bio veoma ponosan na svih svojih sedmoro djece, posebno najstarijeg sina Majkla.
`Djed je vjerovao Majklu. On je za njega bio osoba koja sve može. Ako je bilo finansijskih poteškoća, Majkl bi to preuzeo i otac je bezrezervno vjerovao njegovoj procjeni. Ne čudi što je Majkl bio vlasnik i upravljao kompanijom`, obrazložila je Grečen.
`Alamo`, Vejnov film iz 1960, čiji je i režiser i producent, bio je njegov patriotski doprinos američkim slobodama i svojevrsna izjava pred kraj najkontroverznije političke dekade u novijoj američkoj istoriji. To je bila i era u kojoj se angažovao kao desno orijentisani zagovarač nacionalnih vrijednosti. Vejn je već ranije tokom četrdesetih i pedesetih godina imao političku inicijativu i bio je posvećeni antikomunista, ali njegovo podržavanje Vijetnamskog rata vodilo je do drugog režiserskog projekta 1968. godine `Zelene beretke`, koji mu je donio osudu kritike.
`On je taj film snimio jer je to obećao`, objašnjava Grečen. `Otišao je tamo i posjetio te mlade vojnike o svom trošku i uz mnoge rizike. Obećao je da će ispričati njihovu priču i zato je snimio taj film. Bio je konzervativan, ali je smatrao da je liberalan u pravom smislu te riječi: širokih shvatanja, učio je sistematski, slušao sva mišljenja, a onda donosio svoj sud. Bio je vjerovatno ekonomski konzervativan i socijalno liberalan.`
Sljedeće godine (1969) Džon Vejn je osvojio nagradu `Oskar` za ulogu Rustera Kogburna u filmu `True Grit`, koji su naši distributeri preveli kao `Čovjek zvani hrabrost`.
Ali zašto je Džon Vejn, čak i danas, ikona širom svijeta?
`On predstavlja generaciju muškaraca poslije rata, onih koji su bili pravi džentlmeni. Oni su bili iskreni, ženili su se svojim prvim ljubavima, išli na posao i vrijedno radili. Mnogo dugujemo toj generaciji. Bili su moralni kompas svima nama danas, oni su postavili standarde. I ko je bio sinonim tih standarda? Džon Vejn`, smatra Grečen. `Žene su ga doživljavale kao oličenje onoga što muškarac treba da bude.`
Međutim, sam Vejn nije tako sebe vidio, Grečen se sjeća da je govorio Majklu, najstarijem sinu: `Ljudi misle da sam heroj. Mora da sam veoma dobar glumac. Ja nisam heroj.`
Ljudi su se identifikovali s njim. Posjedovao je iskrenost s kojom su se ljudi povezivali. Bio je prefinjen, ali nije bio uobražen. Imao je vrijednu osobinu - skromnost.
`To je ono čime je Džon Vejn zračio, za milione ljudi širom svijeta on je bio uzor i predstavljao ono dobro u ljudima. Možda nas podsjeća na vrijeme kad smo bili humani i odgovorni prema sebi i bližnjima. Bojim se da smo to izgubili`, sa sjetom kaže Grečen Vejn.
Vojvoda i djed
Kada je ušla u porodicu Vejn, Grečenin jedini `problem` bio je kako da oslovljava svog svekra. Nije ga mogla zvati tata, jer joj je otac bio živ, a kada je sam Džon predložio da ga zove Vojvoda, kao i svi ostali, ona je ostala pri svom - gospodin Vejn.
`Srećom, kada smo dobili prvo dijete, Džon je rekao kako bi želio da ga njegovi unuci zovu djedom. Tako je ostao djed i za mene sve do njegove smrti`, nastavlja Grečen.