Veruje se da je arheologija kakvu danas poznajemo rođena u XV i XVI vijeku, ali ljudi su i mnogo ranije pokušavali da proniknu u misterije koje je čuvala istorija.
Flavio Bijondo, italijanski renesanski istoričar, napravio je na početku XV vijeka sistematičan vodič kroz ruševine starog Rima i opisao njegove topografske karakteristike. Zbog toga ga mnogi nazivaju osnivačem arheologije, ali on nije bio prvi koji je zavirio u tajne minulih vijekova.
Upravo tih godina, antikvar Džon Liland je detaljno opisao i nacrtao spomenike širom današnje Engleske, što je vijek kasnije učinio njegov kolega Vilijam Kamden. Prva poznata arheološka iskopina nalazi se upravo u Engleskoj, gdje je Džon Obri u XVII vijeku istraživao tajne Stounhendža, a stotinak godina poslije toga su vršena slična istraživanja u Pompeji i Herkulaneumu.
Ipak, ni ovdje se ne krije odgovor na pitanje ko je bio prvi arheolog.
Kada je riječ o ovoj temi, mnogi najprije pomenu Flaviju Juliju Jelenu Augustu – majku Konstantina Velikog, jednu od najvažnijih figura u danima kada je hrišćanstvo tek počelo da osvaja Stari kontinent.
Konstantin je svojoj majci dao neograničen pristup carskoj riznici kako bi pronašla relikvije judeohrišćana. Poznato je da je 326. i naredne dvije godine putovala po Bliskom istoku, gdje je bila među najzaslužnijima za izgradnju ili dekoraciju Crkve Rođenja Hristovog u Vitlejemu i Crkve na Maslinovoj gori. Ali to nisu njene najveće zasluge.
Kako su u IV veku zapisali Ambrozije Milanski i Rufin Akvilejski, u to vrijeme je kružila legenda o nevjerovatnom podvigu imperatorove majke.
(nationalgeographic.rs)