Dok je dobar dio Evrope još lutao šumama, na plodnoj zemlji uz Dunav, na prostoru današnje istočne Hrvatske, cvjetala je kultura koja je topila bakar, gradila utvrđena naselja i pažljivo pratila kretanje zvijezda.
Po važnom praistorijskom nalazištu Vučedol cijela ta civilizacija dobila je ime, a zbog svojih dostignuća mnogi su je prozvali "dunavskom Trojom". Najveće blago koje nam je ostavila nije zlato ni oružje, već znanje.
Vučedolci su, naime, na svojim keramičkim posudama urezali sistem znakova koji se danas tumači kao jedan od najstarijih kalendara čovječanstva, prenos u svom tekstu portal Putnikofer.hr.
Kultura na pragu bronzanog doba
Vučedolska kultura razvijala se otprilike između 3000. i 2200. godine prije nove ere, u isto vrijeme kada su u Egiptu nicale prve velike piramide, kada su Sumerani u Mesopotamiji gradili gradove i kada je počinjao uspon Troje.
Središte te kulture nalazilo se upravo na istoku današnje Hrvatske, odakle se proširila na ogromno područje srednje i jugoistočne Evrope.
Vučedolci su bili vrhunski metalurzi, među prvima koji su ovladali serijskim livenjem bakra. Bili su i vješti zemljoradnici, stočari i graditelji, a njihova keramika ubraja se među najljepše i najsloženije izrađene u tadašnjoj Evropi.
Upravo na toj keramici sačuvan je i njihov najveći intelektualni domet – sposobnost da prate i bilježe vrijeme prema nebu.
Posuda koja je dvadeset godina čuvala tajnu
Priča o vučedolskom kalendaru počinje na veoma simboličan datum.
Bio je to prvi dan proljeća, 21. marta 1978. godine, kada je tokom arheoloških iskopavanja u centru Vinkovaca, na mjestu hotela Slavonija, iz zemlje izronila neobična keramička posuda.
Iskopavanja je vodio arheolog Aleksandar Durman, danas najpoznatiji istraživač vučedolske kulture, a posuda je odmah dobila ime Orion.
Ta posuda u početku je predstavljala pravu zagonetku. Tek dvadesetak godina kasnije Durman je, proučavajući urezane znakove, došao do tumačenja koje je uzbudilo i naučnike i javnost.
Prema njegovoj interpretaciji, ukrasi na posudi nisu puki ukras, već sistematski prikaz zviježđa koja se tokom godine smjenjuju na nebu iznad istočne Hrvatske.
Drugim riječima, u glini je bio urezan kalendar.
Kako se čita nebo sa glinene posude
Durmanovo tumačenje kaže da je posuda podijeljena u pojaseve koji odgovaraju godišnjim dobima, a u svakom od njih prepoznaju se određena zviježđa.
Među njima su Orion, Plejade, Kasiopeja, Labud, Blizanci i druga, raspoređena onako kako se tokom godine pojavljuju na noćnom nebu.
Najzanimljiviji dio priče vezan je za početak godine.
Prema tom tumačenju, vučedolska godina počinjala je u sumrak prvog dana proljeća, u trenutku kada tri zvijezde iz Orionovog pojasa potonu ispod horizonta i na nekoliko mjeseci nestanu sa neba.
Tada Orion, dominantno zimsko zviježđe, simbolično ustupa mjesto Suncu i novom ciklusu.
Vučedolci su time povezivali svakodnevni život, prirodu i sudbinu u jedinstvenu cjelinu, a zanimljivo je da je posuda Orion pronađena upravo na prvi dan proljeća, gotovo pet hiljada godina kasnije.
Najstariji na svijetu? Šta zapravo znamo
Tezu da je riječ o najstarijem evropskom i indoevropskom kalendaru postavio je i godinama razvijao profesor Durman, a ona je danas snažno ugrađena u identitet ovog kraja.
Ipak, važno je biti precizan.
Riječ je o stručnoj interpretaciji znakova, a ne o natpisu koji se može čitati poput knjige, pa među arheolozima postoje i opreznija mišljenja.
Postoje i drugi praistorijski objekti širom svijeta koji se povezuju sa mjerenjem vremena.
Bez obzira na te rasprave, dvije stvari ostaju neupitne.
Posuda je zaista stara oko 4.600 godina, što je svrstava među najstarije poznate predmete te vrste.
Osim toga, ona svjedoči o izuzetno razvijenom društvu koje je sistematski posmatralo nebo i povezivalo ga sa zemljoradničkim ciklusom.
Već i to je dovoljno da Orion bude jedan od najvrednijih arheoloških nalaza u Hrvatskoj.