Evropska komisija je u najnovijem izvještaju o napretku BiH uputila neke od najtežih kritika na račun bh. političara zbog toga što gotovo ništa nije učinjeno na reformama na evropskom putu.
Međutim, kritike bh. političara, pa čak i indirektno izražavanje sumnje u to da li su zaista spremni za evropski put, nisu ništa novo. Iz analize šest prethodnih izvještaja koju smo uradili vidljivo je da su problemi zapravo veoma slični.
Sumnje u iskrenu opredijeljenost postoje još od 2020. godine
Još 2020. godine Evropska komisija izrazila je određeni nivo sumnje u to koliko su bh. političari zaista opredijeljeni za EU.
„Javno iskazana politička opredijeljenost vlasti na svim nivoima za strateški cilj evropskih integracija ostala je u velikoj mjeri samo deklarativna i nije pretočena u konkretne korake, jer su se politički lideri tokom izvještajnog perioda bavili stranačkom politikom i nekonstruktivnim političkim sporovima“, navedeno je u izvještaju od prije šest godina.
U sličnom tonu izvještavano je i godinu dana kasnije, kada su evropski zvaničnici ponovo propitivali spremnost bh. političara da rade na reformama.
„Javno iskazana politička opredijeljenost vlasti na svim nivoima za strateški cilj evropskih integracija nije pretočena u konkretne korake, jer su politički lideri nastavili da koriste retoriku podjela i vode nekonstruktivne političke sporove, što je do sada ometalo napredak u ispunjavanju 14 ključnih prioriteta“, navedeno je u izvještaju iz 2021. godine.
U nešto blažem tonu EU je kritikovala bh. političare i naredne godine, u kontekstu neispunjavanja obaveza u vezi s izmjenama zakona koje se odnose na integritet sudija i tužilaca.
„Parlament je u maju 2022. godine odbacio zakonske izmjene kojima je trebalo uspostaviti sistem provjere imovinskih prijava sudija, tužilaca i članova VSTS-a, što ukazuje na nedostatak istinske političke opredijeljenosti za vladavinu prava i evropski put zemlje“, istaknuto je tada, čime je ponovo dovedena u pitanje iskrena opredijeljenost bh. političara za Evropu.
Kandidatski status probudio optimizam u Briselu
Naredne, 2023. godine, koliko smo uspjeli da provjerimo iz teksta samog izvještaja, nije bilo sličnih sumnji u evropsku opredijeljenost političara.
BiH je tada, podsjećamo, već dobila kandidatski status, a u Briselu je zavladao optimizam da su se bh. političari predomislili i da će početi ozbiljnije da rade na evropskom putu.
Podsjećanja radi, Johan Zatler, tadašnji šef Delegacije EU, založio je lični integritet u Briselu uvjeravajući evropske zvaničnike da će bh. političari pokrenuti evropski put ako BiH dobije kandidatski status.
Naredne godine izvještaj je bio mješavina opreznih pozitivnih ocjena, ali i bojazni da bi moglo doći do ponovnog zastoja.
„Opredijeljenost političkog rukovodstva za strateški cilj evropskih integracija donijela je konkretne rezultate između novembra 2023. i marta 2024. godine, naročito usvajanjem zakona o integritetu u pravosuđu, sprečavanju pranja novca i sukobu interesa. Na osnovu preporuke Komisije iz njenog izvještaja o napretku BiH od 12. marta 2024. godine, Evropski savjet je 21. marta 2024. godine odlučio da otvori pristupne pregovore sa BiH“, navedeno je u optimističnom tonu.
Ipak, dalje u izvještaju oprezno je konstatovano da se politička atmosfera uoči lokalnih izbora, održanih u oktobru te godine, počela pogoršavati.
Od evropskog optimizma do političke paralize
Izvještaj iz 2025. godine pratile su ocjene o „paralizi“ i „sukobima“.
Podsjećamo, riječ je o periodu presude Suda BiH protiv Milorada Dodika, tadašnjeg predsjednika RS, i političke krize koja je nakon toga nastala.
„Funkcionisanje vlasti je sve manje zadovoljavajuće. Članovi Predsjedništva nastavili su da iznose različite stavove. Funkcionisanje Savjeta ministara pogoršalo se raspadom vladajuće koalicije, a novi ministar bezbjednosti još nije imenovan. Izvršne vlasti imaju ograničene kapacitete za koordinaciju i planiranje politika. Nezavisne institucije i dalje su slabe. Svi nivoi vlasti pokazuju znakove političke zarobljenosti, što direktno utiče na svakodnevni život građana“, naglašeno je u tom izvještaju.
Najnoviji izvještaj: BiH se sve više udaljava od EU
I konačno, ove godine čini se da je Evropska komisija odlučila da još direktnije dovede u pitanje spremnost vlasti u BiH da pokrenu reforme.
„Iako su vlasti uglavnom nastavile javno da iskazuju privrženost strateškom cilju integracije u EU, izvještajni period obilježilo je sve izraženije udaljavanje BiH od evropskog puta. Rad izvršne i zakonodavne vlasti i dalje je otežavalo odsustvo funkcionalne vladajuće koalicije, a ključne reforme u vezi s EU tek treba usvojiti“, navedeno je u najnovijem izvještaju.
Ono što je ovog puta drugačije jeste činjenica da je Evropska komisija posebno naglasila sve izraženije udaljavanje BiH od evropskog puta.
Ranije ocjene, koje smo spomenuli, takođe su dovodile u pitanje iskrenost političke opredijeljenosti bh. vlasti, ali su bile uklopljene u izvještaje koji su ostavljali utisak da se na evropskom putu ipak nešto radi, koliko god to bilo sporo.
Sada se, međutim, postavlja pitanje da li Brisel počinje gubiti povjerenje u spremnost domaćih političara da sprovedu reforme koje javno podržavaju.
Prijeti li BiH politička izolacija?
Ako Evropska komisija zaista počne posmatrati političare u BiH kao aktere koji svjesno opstruišu evropski put, to bi moglo dovesti do smanjenja političkog angažmana Brisela na najvišem nivou.
U takvom scenariju, dijalog s visokim zvaničnicima mogao bi se svesti uglavnom na formalne ili protokolarne susrete, umjesto na sadržajne razgovore o reformama i evropskim integracijama.
To bi BiH moglo istisnuti iz šireg evropskog političkog konteksta i dovesti do svojevrsne izolacije zemlje, s mogućim posljedicama po ekonomsku, kulturnu i druge oblike saradnje.
U kojoj mjeri bi se takav scenario mogao ostvariti uveliko zavisi i od toga kako će najnoviji izvještaj biti primljen u široj javnosti.