Kako se u subotu 8. februara obilježava još jedna godišnjica Zimskih olimpijskih igara u Sarajevu 1984. godine, pažnja sportskih ljubitelja podsjeća na jednu od najpoznatijih olimpijskih lokacija bivše Jugoslavije – bob-stazu na Trebeviću.
Šta treba znati:
- Bob-staza na Trebeviću bila jedno od centralnih borilišta Zimskih olimpijskih igara u Sarajevu 1984. godine.
- Izgrađena je početkom osamdesetih godina i koštala je više od 560 miliona tadašnjih jugoslovenskih dinara.
- Nakon Olimpijade staza je korištena za takmičenja, a tokom rata je pretrpjela velika oštećenja.
- Danas je simbol olimpijskog nasljeđa Sarajeva, uoči novih Zimskih olimpijskih igara u Italiji.
Istovremeno, svijet se sprema za početak Zimskih olimpijskih igara u Milanu i Cortini d’Ampezzo, koje se zvanično otvaraju u petak, 6. februara 2026. godine.
Od olimpijskog trijumfa do zaboravljenog spomenika
Izgradnja I troškovi
Bob-staza na Trebeviću projektovana je 1981. godine, a otvorena je 1982. godine kao dio priprema za ZOI 1984 u Sarajevu. Tada je bila simbol moderne sportske infrastrukture i domaćin međunarodnih takmičenja, privlačeći desetine hiljada gledalaca iz čitavog svijeta.
Preciznije, staza je završena 30. septembra 1982. godine, a ukupni troškovi iznosili su 563.209.000 jugoslovenskih dinara (u izvorima se navodi i procjena od oko 8,5 miliona dolara), što bi u današnjim iznosima bilo približno 28,5 miliona USD, odnosno oko 24,2 miliona EUR ili 47,2 miliona KM.
Dizajn i testiranje
U pripremi Zimskih olimpijskih igara 1984, Trebević je izabran kao lokacija za novi kompleks za klizne sportove. Kompleks je projektovao arhitekta Gorazd Bučar, s idejom da objekat zauzima manju površinu i da se može fleksibilno koristiti kao dio olimpijskog nasljeđa. Staza se može podijeliti na tri segmenta za rekreativnu upotrebu i trening.
Na prvom ozbiljnom takmičenju (u okviru testiranja pred Olimpijadu) završeno je 1.246 vožnji dvosjeda i četvorosjeda u bobu, uz četiri prevrtanja i samo jednu težu povredu. Stručnjaci FIL-a (Međunarodna sankaška federacija) i FIBT-a (Međunarodna federacija za bob i tobogan) opisali su stazu kao „bezbjednu, brzu i tehnički zanimljivu“, uz napomenu da zahtijeva veliku koncentraciju i tehničko znanje.
Takmičenja na ZOI 1984.
Na ZOI 1984. godine bob i sankanje bili su među sportovima u kojima su nastupali takmičari iz Istočne i Zapadne Njemačke, Sovjetskog Saveza, Italije i drugih zemalja, a Istočna Njemačka osvojila je značajan broj medalja u bobu i sankanju, potvrdivši tadašnji nivo svoje sportske dominacije.
Sudbina staze nakon Olimpijade
Nakon završetka Olimpijskih igara, staza na Trebeviću neko vrijeme je održavana i korištena za takmičenja Svjetskog kupa. Međutim, s početkom raspada bivše države i rata na prostorima bivše Jugoslavije, staza je izgubila svoju prvobitnu funkciju i postala dio ratnih zbivanja.
Teren za grafite
Danas je struktura staze duge oko 1.570 metara uglavnom fizički očuvana, ali nema leda i nije u upotrebi za sport, već se uglavnom koristi kao ambijent za turiste, snimatelje i ljubitelje ekstremnih videa. Zidovi i površine prekriveni su grafitima, a brojne generacije mladih koriste ovu lokaciju više zbog estetike propadanja nego zbog sporta.
Obnova nakon deminiranja
Od 2014. godine, nakon opsežne operacije deminiranja, počeli su ograničeni radovi na obnovi kako bi se lokacija pripremila za ljetni trening, uz grant Među narodne sankaške federacije. Prema navodima, ta operacija je još trajala u januaru 2018. godine.
Nije jasno kada bi se zimska takmičenja mogla vratiti, jer su u potpunosti uništene obje startne kućice i rashladno postrojenje, uz velika oštećenja sistema za hlađenje i preusmjeravanje staze. Jedini dio koji je ostao jeste sama staza, koja je konstrukciono i dalje upotrebljiva. Krajnji cilj je potpuna obnova kako bi staza opet mogla da bude domaćin takmičenja i treninga ekipa iz cijelog svijeta.
Ljetni treninzi
Nakon prvih popravki, sportisti iz Bosne i Hercegovine, Slovačke, Poljske, Turske, Slovenije, Hrvatske i Srbije počeli su redovno da koriste stazu za ljetne treninge. Oštećeni objekat brzo je postao regionalni trening-centar i dobio je pohvale novih korisnika kao jedan od najboljih među devet sličnih objekata za trening u svijetu, jer je doprinio povratku kliznih sportova na Balkan.
U početnoj kandidaturi za Evropski omladinski olimpijski zimski festival 2019. razmatrana je rekonstrukcija staze radi održavanja takmičenja, ali zbog ogromnih troškova obnove ključne infrastrukture, klizne discipline nijesu održane.
Kandidatura Barselone
U aprilu 2022. Vlada Kantona Sarajevo imenovala je tim za izradu plana revitalizacije i obnove cijelog kompleksa u okviru potencijalne kandidature Barselone za Zimske olimpijske igre 2030. Kako ta kandidatura nije realizovana, rekonstrukcija je odložena.
Godine 2025. uz stazu je postavljena edukativna staza „Olympic Story“. Trinaest tabli sa QR kodovima predstavlja priču o Sarajevskoj olimpijadi.
Beograd i san o Olimpijadi 1992.
Nakon sarajevskog uspjeha iz 1984. godine, Beograd je sredinom osamdesetih godina kandidovao se da bude domaćin Ljetnih olimpijskih igara 1992. godine.
Beograd je bio jedan od gradova kandidata i ušao je i u završnu rundu glasanja Međunarodnog olimpijskog komiteta (IOC), ali je na kraju Barselona izabrana za domaćina Igara 1992. godine.
Ta kandidatura ostala je zapamćena kao jedna od najznačajnijih u istoriji srpskog i jugoslovenskog sporta – san koji se nije ostvario zbog međunarodnih okolnosti i jakih rivala.